III Ca 28/16

Sygn. akt III Ca 28/16 Dnia 10 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia: SO Tomasz Białka Protokolant: prot. sąd. Ewelina Konieczny po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016r. w Nowym Sączu na rozprawie sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. przeciwko P. P. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 20 października 2015r., sygn. akt I C 244/15 upr

1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu treść: „I. zasądza od pozwanego P. P. na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 1 775,42 zł (jeden tysiąc siedemset siedemdziesiąt pięć złotych 42/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 stycznia 2015r. do dnia zapłaty, II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 637 zł (sześćset trzydzieści siedem złotych) tytułem kosztów procesu.”,
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. sygn. akt III Ca 28/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 października 2015 roku Sąd Rejonowy w Gorlicach oddalił powództwo (pkt I), kosztami procesu obciążył powoda (pkt II). W uzasadnieniu wskazał, że powód domagał się od pozwanego kwoty 1 775,42 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu, tj. 30 stycznia 2015 roku do dnia zapłaty. Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że pozwany w dniu 1 października 2002 roku zawarł z Wyższą Szkołą (...) w K. odpłatną umowę o kształcenie. Pozwany nie uregulował w pełnej wysokości raty za powtarzanie przedmiotu, której wysokość opiewała na kwotę 250 zł, bowiem uiścił z tego tytułu jedynie kwotę 118,37 zł. Nie uregulował również czesnego za I-II semestr 2005 roku w łącznej kwocie 720 zł. Na kwotę dochodzoną pozwem składały się także skapitalizowane odsetki od składowych zadłużenia w kwocie 923,79 zł. Sąd I instancji ustalił także, że w dniu 25 września 2012 roku została zawarta umowa cesji, mocą której strona powodowa nabyła przedmiotową wierzytelność. O fakcie sprzedaży wierzytelności powód powiadomił pozwanego pisemnie, wzywając równocześnie do dobrowolnej zapłaty. Oddalając powództwo Sąd Rejonowy przyjął, że roszczenie dochodzone przez powoda uległo przedawnieniu z uwagi na treść art. 750 kc w zw. z art. 751 pkt 2 kc. Powyższy wyrok w całości zaskarżył apelacją powód zarzucając naruszenie art. 118 k.c. poprzez jego niezastosowanie w zakresie przewidującym ogólny termin przedawnienia roszczeń do ustalonego w sprawie stanu faktycznego i przyjęcie, że roszczenie o opłaty za studia wyższe przedawnia się z upływem lat dwóch (art. 751 pkt 2 k.c.) Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 1 775,42 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda jest uzasadniona.
3. Kwestia przedawnienia roszczeń wynikających z umów o warunkach odpłatności za studia była przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Część sądów przyjmowała 10-letni termin przedawnienia wynikający z ogólnej zasady zawartej w art. 118 kc. Roszczenie to traktowano także jako mające swe źródło w prowadzeniu przez uczelnię działalności gospodarczej, co prowadziło do wniosku, że do jego przedawnienia dochodziło po 3 latach. Do podobnych skutków prowadziło także prezentowanie przez część sądów stanowiska, zgodnie z którym opłaty te stanowiły świadczenie okresowe (art. 118 in fine kc). Pozostała część sądów przyjmowała, podobnie jak w zasadzie tutejszy Sąd Okręgowy, że termin przedawnienia wynosił, w tego typu sprawach, 2 lata. Wiązano to z tym, że umowa o świadczenie usług edukacyjnych jest umową cywilną, której przedmiotem jest wynagrodzenie za usługi edukacyjne. Skoro zaś treść tej umowy nie została kompleksowo uregulowana w ustawie, do świadczeń z niej wynikających należy odpowiednio stosować przepisy art. 750 kc w zw. z art. 751 pkt 2 kc. Zagadnienie to stało się ostatecznie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 21 października 2015 r. III CZP 67/15 LEX nr 1814298 stwierdził, że do przedawnienia roszczenia o opłatę za studia określoną w umowie zawartej na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym w brzmieniu obowiązującym w dniu 1 października 2009 roku (Dz. U. z 2005 r., Nr 164, poz. 1365), w okresie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 lipca 2014 roku o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2014, poz. 1198), miał zastosowanie dziesięcioletni termin przewidziany w art. 118 kc. Zważywszy na autorytet Sądu Najwyższego i jego rolę w zakresie ujednolicania orzecznictwa sądów powszechnych Sąd Okręgowy, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, stanął na stanowisku, że istnieją podstawy do odstąpienia od dotychczas prezentowanego stanowiska. Przyjmując zatem za własne poglądy wyrażone w uzasadnieniu cytowanej uchwały Sądu Najwyższego stwierdzić należy, że właściwym jest przyjęcie, że termin przedawnienia roszczeń o opłatę za studia wynosi 10 lat.
4. Dodatkowo zaznaczyć należy, że na mocy ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2014.1198) po art. 160 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U.2012.572) dodano art. 160a, który w ust. 7 stanowi, iż roszczenia wynikające z umowy regulującej warunki i wysokość opłat za odbywanie studiów i za usługi edukacyjne przedawniają się z upływem trzech lat. W świetle art. 32 przywołanej ustawy zmieniającej do umów w sprawie warunków odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1 u.p.s.w., zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepis art. 160a ust. 7 u.p.s.w. w powyższym brzmieniu. Przywołane zmiany weszły w życie z dniem 1 października 2014 r.
5. Zdaniem Sądu II instancji zarówno 10-letni termin przedawnienia, jak i wspomniana regulacja dotyczy także umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Znajdują one zastosowanie także do umowy zawartej z pozwanym pomimo tego, że w dacie jej zawarcia Wyższa Szkoła (...) w K. funkcjonowała na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1997r. o wyższych szkołach zawodowych (Dz.U nr 96 poz. 590) oraz wewnętrznego statutu i regulaminu. Nie ma bowiem żadnych racji, które uzasadniałyby różnicowanie umów zawartych w czasie poprzednio obowiązujących ustaw regulujących działalność szkół wyższych w stosunku do umów zawartych w czasie obowiązywania obecnej ustawy o szkolnictwie wyższym. Także więc do tych wcześniej zawartych umów zastosowanie znajdzie pogląd wyrażony w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego. Pomimo zmian przepisów w poszczególnych ustawach uznać należy, że umowa dotycząca obowiązku uiszczania opłat za studia zawsze obejmowała tylko wycinek relacji pomiędzy uczelnią i studentem. Istniejący pomiędzy nimi stosunek był uregulowany w pozostałym zakresie w ustawach oraz regulaminach i statucie uczelni. Skoro więc w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane jest stanowisko, że granicę stosowania art. 750 kc stanowi określony stopień intensywności uregulowania określonego stosunku prawnego w przepisach odrębnych, wystarczający do zidentyfikowania, co najmniej elementów przedmiotowo istotnych tego stosunku, to nie ma podstaw, aby nie odnieść tego również do stosunków między pozwanym a uczelnią, z którą zawarł umowę. Należy więc uznać, że stosunek ten, również w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, był uregulowany w sposób kompletny przepisami ustawy oraz mającymi źródło w ustawie regulaminami i statutem, co powodowało, że miał on odrębny charakter uniemożliwiający zastosowanie przepisów art. 750 kc w zw. z art. 751 kc. Ponadto zawarte w art. 32 ustawy nowelizującej odesłanie do art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym nie oznacza zawężenia zakresu stosowania wprowadzonej regulacji jedynie do umów zawartych w czasie obowiązywania ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Odwołanie to nie odnosi się też jedynie do umów zawieranych przez uczelnie publiczne, lecz ogólnie do rodzaju usług edukacyjnych, z którymi może wiązać się pobieranie opłat przez uczelnie publiczne, jak i uczelnie niepubliczne, co wynika z art. 99 ust. 4 ustawy. Zawarte w art. 32 ustawy odesłanie do art. 99 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym ma na celu jedynie identyfikację rodzaju umów, do których odnosi się wprowadzona regulacja. Umowy o takim charakterze były zaś zawierane również przed wejściem w życie wspomnianej ustawy. W takim więc razie przepis ten ma zastosowanie do umowy zawartej przez pozwanego, co wymaga rozważenia jakie znaczenie ma wprowadzona ustawowo zmiana dotychczas obowiązującego terminu przedawnienia w trakcie jego biegu.
6. Wspomniany przepis art. 32 ustawy zmieniającej nie reguluje wyczerpująco kwestii przedawnienia roszczeń powstałych i wymagalnych przed wejściem w życie nowego prawa. Ustanawia jedynie zasadę stosowania 3-letniego terminu przedawnienia roszczeń wynikających z umów zawartych przed jej wejściem w życie. Prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadząca do sytuacji, w której nie dojdzie do złamania zasady niedziałania prawa wstecz, wynikającej z art. 2 Konstytucji RP i art. 3 kc, wymaga przyjęcia, że termin przedawnienia upływa po 10 latach od daty wymagalności roszczenia pod warunkiem jednak, że jego koniec przypada przed dniem wejścia w życie art. 32 ustawy zmieniającej lub w okresie 3 lat od tego dnia. Jeśli zaś upływ wspomnianego 10-letniego terminu przypadałby po upływie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, do przedawnienia dojdzie z uwzględnieniem tego skróconego obecnie terminu liczonego od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. tj. od dnia 1 października 2014 r. Mówiąc inaczej art. 32 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia trzyletniego (liczonego od dnia 1 października 2014 roku) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Za takim stanowiskiem przemawia stosowany w drodze analogii przepis art. XXXV pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U.1964.16.94). Poza tym każda inna wykładnia art. 32 prowadziłaby do wniosków sprzecznych z powołaną zasadą lex retro non agit. Mając na uwadze datę wymagalności objętych pozwem roszczeń, z których najstarsze przypada na kwiecień 2006 roku, nie budzi wątpliwości, że 10 – letni okres przedawnienia nie upłynął w dacie wniesienia pozwu tj. 30 styczeń 2015 roku (k.56). Nie upłynął on też, co oczywiste w dacie, wejścia w życie przepisu art. 32 cytowanej ustawy, co nastąpiło w dniu 1 października 2014 r. Podniesiony zarzut przedawnienia był więc nieskuteczny, co uzasadniało zmianę zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 1 kpc i uwzględnienie powództwa.
7. Uwzględnienie apelacji miało także wpływ na rozstrzygnięcie o kosztach procesu, które jest powiązane z rozstrzygnięciem w sprawie. W ocenie Sądu Okręgowego właściwym więc było, o kosztach procesu przed Sądem I instancji orzec na podstawie art. 98 § 1 kpc w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U.
8. 490). Na podstawie zaś art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U.
9. 490), Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.