Sygn. akt VIII GC 197/14 WYROK WSTĘPNY W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział VIII Gospodarczy w składzie: Przewodniczący: SSO Agnieszka Kądziołka

§ 1k.p.c.

Dowody w postaci tych dokumentów SM (...), reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, powinna była według Sądu Okręgowego podać już w pozwie. SM (...) nie dość, że wniosła o ich przeprowadzenie dopiero w piśmie procesowym datowanym na dzień 10 lipca 2012 roku, to jeszcze w żaden sposób nie wskazała ani nawet nie podnosiła, że powołanie tych dowodów nie było możliwe w pozwie albo podstawa ich powołania wynikła później. Dodał Sąd Okręgowy, że SM (...) wcześniej nie odniosła się do odpowiedzi na pozew mimo zobowiązania jej przez Sąd do zajęcia stanowiska co do jej treści, a nawet przedłużenia jej terminu sądowego. Wskazał, że SM (...) przez ponad pół roku nie przedstawiła żadnej reakcji na obronę K. W., zatem w świetle powołanej regulacji nie tylko nowe dowody, ale i nowe twierdzenia musiały zostać według Sądu uznane za spóźnione. Stwierdził również, że zupełnie chybione są argumenty powódki, że wnioskowane w piśmie z dnia 10 lipca 2012 roku dowody byłyby i tak przedstawione biegłemu wyznaczonemu przez Sąd, o ile biegły zawnioskowałby ich przedstawienie. Biegły może oprzeć się wyłącznie na dowodach zebranych w sprawie, nie może sam ich gromadzić, a tym samym prowadzić samodzielnego postępowania dowodowego. Tym samym opinia biegłego wykonywana jest na podstawie dowodów zebranych przez sąd. Opinia biegłego jest dowodem, który ma zawierać ocenę wykorzystującą wiadomości specjalne z dziedziny, która odpowiada zagadnieniom opinii, natomiast nie może być sama w sobie źródłem materiału faktycznego sprawy, ani tym bardziej stanowić podstawy ustalenia okoliczności będących przedmiotem oceny biegłych. Wskazał Sąd Okręgowy, że SM (...) wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rozliczeń inwestycji budowlanych w spółdzielczości mieszkaniowej na okoliczność wysokości kosztów związanych z inwestycją oraz ustalenia części obciążającej pozwaną. Wskazał dalej, że w świetle art. 278 § 1 k.p.c. dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z reguły powinno nastąpić w chwili, gdy już został zgromadzony materiał faktyczny umożliwiający biegłemu dokonanie oceny z wykorzystaniem wiedzy fachowej. Dopiero wówczas powstaje możliwość nie tylko dokonania takiej oceny, ale i rozważania zebranego w sprawie materiału w celu jasnego skonkretyzowania nasuwających się wątpliwości i precyzyjnego sformułowania pytań, skierowanych do biegłego. Oznacza to, że przed dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego Sąd powinien zebrać materiał dowodowy i ocenić go pod kątem, po pierwsze, czy zgromadzony materiał dowodowy wymaga zasięgnięcia opinii biegłego, a po drugie, czy na podstawie zgromadzonych dowodów biegły będzie w stanie sporządzić opinię. W ocenie Sądu Okręgowego, wbrew twierdzeniom SM (...), materiał dowodowy w postaci dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a więc umowy wraz z załącznikiem, opinii, a właściwie zestawień, wykonanych przez Z. S.

§ 1k.p.c., a co do K.

W. na podstawie art. 479 14 § 2 k.p.c. (art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw). Dalej w rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 roku Prawo spółdzielcze (Dz.U.2003.188.1848 j.t. ze zm.) spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 1 ust.1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U.2003.119.1116 j.t. ze zm.) celem spółdzielni mieszkaniowej, jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych i innych potrzeb członków oraz ich rodzin, przez dostarczanie członkom samodzielnych lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, a także lokali o innym przeznaczeniu. Natomiast ustęp 6 powołanego przepisu stanowi, że spółdzielnia może prowadzić również inną działalność gospodarczą na zasadach określonych w odrębnych przepisach i w statucie, jeżeli działalność ta związana jest bezpośrednio z realizacją celu, o którym mowa w ust.

1. Sąd Okręgowy wskazał zatem, że Spółdzielnia mieszkaniowa jest przedsiębiorcą i w zakresie prowadzonej przez siebie działalności ukierunkowanej na szeroko pojęte zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych swoich członków musi być traktowana tak samo, jak inni przedsiębiorcy. Powołał się przy tym na następujące orzecznictwo: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2004 roku, II CK 53/03; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 roku, III CZP 117/91; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 roku, I CKN 28/96; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2002 roku, III CZP 21/
2. Wskazał dalej, że zgłoszone przez Spółdzielnię roszczenie dotyczyło inwestycji podjętej bezpośrednio w celu zapewnienia potrzeb lokalowych jej członków, w tym również potrzeb związanych z zapewnieniem im garaży, czy lokali, w których będą świadczone przez nich usługi, zatem tego rodzaju roszczenie musi być traktowane jako roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a więc ulegające przedawnieniu terminie trzyletnim (art. 118 k.c.). Wskazał także, iż argumenty przemawiające za takim stanowiskiem przedstawił również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 kwietnia 2002 roku (sygn. III CZP 21/02), w której taki termin przyjęto dla roszczenia spółdzielni o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Wskazał, że K. W. podniosła zarzut przedawnienia roszczenia wskazując, że upłynął on ostatecznie w lutym 2010 roku. Twierdziła, że w świetle art. 10 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz § 94 ust. 2 statutu SM (...) w S. rozliczenie kosztów budowy następuje w terminie 6 miesięcy od dnia oddania budynku do użytkowania. Twierdziła też, że w dacie obowiązkowej kontroli zakończenia budowy, to jest w dniu 4 sierpnia 2006 roku budynek był oddany do użytkowania, a tym samym najpóźniej w terminie sześciu miesięcy od tejże daty (to jest od lutego 2007 roku) rozpoczął się bieg przedawnienia roszczenia dochodzonego przez SM (...). Wskazał dalej Sąd Okręgowy, że zgodnie z art. 57 ust. 6 wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi wezwanie właściwego organu do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59a. Mając zatem na względzie powyższe uznał, że najpóźniej w dniu 21 lipca 2006 roku SM (...) wystąpiła z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na użytkowanie. Zgodnie z art. 35 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Przepis ten wyraża jedną z zasad postępowania administracyjnego, którą stanowi zasada załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki. Mając więc na uwadze powyższą zasadę postępowania administracyjnego Sąd Okręgowy przyjął, że decyzja o udzieleniu pozwolenia na użytkowanie została wydana w terminie 1 miesiąca od dnia wpływu wniosku, to jest do dnia 21 sierpnia 2006 roku. Wskazał Sąd Okręgowy, że SM (...) twierdziła, że w dniu 4 sierpnia 2006 roku inwestycja co do zasady nie została zakończona, także w zakresie finansowym (oświadczenie na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 (k. 452). Jednocześnie SM (...) nie wskazała żadnej daty oddania budynku z lokalem K. W. do użytkowania. Oświadczenie to Sąd Okręgowy uznał za bezskuteczne, jako złożone z uchybieniem art.

§ 1k.p.c.

Pozostając przy zarzucie K. W. w sprawie przedawnienia roszczenia SM (...) zauważył jeszcze Sąd Okręgowy, że w zawartej w dniu 28 kwietnia 2005 roku umowie strony ustaliły, że rozliczenie kosztów budowy nastąpi zgodnie z art. 235 Prawa Spółdzielczego oraz zasadami obowiązującymi ustalonymi przez Zarząd i Radę Nadzorczą Spółdzielni. Umowa stron nie określała zatem wprost daty, w której to rozliczenie ma nastąpić, tylko odwoływała się do statutu. W treści § 94 ust. 2 Statutu Członków SM (...) wskazano, że rozliczenie kosztów budowy następuje w terminie 6 miesięcy od dnia oddania budynku do użytkowania. W ustawie z dnia 7 lipca 1994 roku – Prawo budowlane w brzmieniu obowiązującym w chwili zawarcia umowy nie określono kiedy następuje „oddanie budynku do użytkowania”, ustawa ta posługuje się natomiast takim określeniem, jak uzyskanie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. Dokonując wykładni treści umowy oraz statutu przyjął Sąd Okręgowy, że rozliczenie kosztów budowy następuje w terminie 6 miesięcy od dnia uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu. Uznał, że sześciomiesięczny termin do dokonania przez Spółdzielnię rozliczenia kosztów budowy rozpoczął bieg najpóźniej od 21 sierpnia 2006 roku. Tym samym w terminie 6 miesięcy od tejże daty, to jest do 21 lutego 2007 roku SM (...) była obowiązana dokonać ostatecznego rozliczenia kosztów budowy. Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że nawet gdyby przyjąć, że przedmiotowa sprawa została uznana przez właściwy organ za szczególnie skomplikowaną (art. 35 § 3 k.p.a.), na co nic nie wskazuje w świetle treści protokołu kontroli obowiązkowej z dnia 4 sierpnia 2006 roku, to decyzja o udzielenie pozwolenia na użytkowanie zapadła nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wpływu wniosku. Termin sześciomiesięczny rozpocząłby wówczas bieg nie później niż od dnia 21 września 2006 roku. Tym samym najpóźniej w terminie 6 miesięcy od tejże daty, to jest do 21 marca 2007 roku SM (...) była obowiązana dokonać ostatecznego rozliczenia kosztów budowy. Wskazał dalej Sąd Okręgowy, że stosownie do art. 120 § 1 zd. 2 k.c. jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Ustawodawca w powołanym przepisie w sposób swoisty uregulował sprawę rozpoczęcia biegu przedawnienia, odrywając go od faktycznej wymagalności, a łącząc z momentem, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby wierzyciel podjął niezbędne czynności w najwcześniej możliwym terminie. Miało to na celu zapobieżenie wymuszeniu wydłużenia przez wierzyciela okresu przedawnienia w odniesieniu do zobowiązań, w których wymagalność wierzytelności związana jest z jego aktywnością, a więc podjęciem określonych, nierzadko sformalizowanych, czynności. Mamy tu do czynienia z regulacją rozpoczęcia biegu przedawnienia nawet zanim roszczenie faktycznie stało się wymagalne ze względu na czynność wierzyciela. Gdyby SM (...) podjęła działania do dokonania rozliczenia kosztów budowy zgodnie z treścią umowy oraz statutu, powinna przedstawić je K. W. najpóźniej do 21 lutego 2007 roku. A zatem według Sądu Okręgowego – w świetle art. 120 § 1 k.c. trzyletni termin przedawnienia roszczenia SM (...) rozpoczął swój bieg z tą datą, a ostatecznie upłynął z końcem lutego 2010 roku. Spółdzielnia Mieszkaniowa wystąpiła z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej w dniu 10 września 2010 roku, a więc co najmniej kilka miesięcy po upływie terminu przedawnienia. Dodał Sąd Okręgowy, że niezależnie od powyższego K. W. skutecznie zakwestionowała ostateczne rozliczenie dokonane przez SM (...) zarówno co do wysokości, jak i co do zasady. Charakter umowy zawartej między powodową Spółdzielnią a K. W., jako jej członkiem, winien być rozpatrywany na podstawie przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, a w nieuregulowanym w niej zakresie także przepisów ustawy Prawo Spółdzielcze. Wobec tego treścią tej umowy jest zobowiązanie Spółdzielni do wybudowania i przydzielenia lokalu swojemu członkowi, który zobowiązuje się do pokrycia kosztów jego budowy. Uznał zatem Sąd Okręgowy, że nie można tego typu umów uznać za umowę o roboty budowlane (wybudowanie lokalu), czy też umowę o dzieło i dokonać jej wykładni na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Powołał się przy tym na uzasadnienie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11.021999 roku, III CKN 171/99 oraz J. S. i B. C., Mieszkaniowe problemy – koszty budowy mieszkania w spółdzielni mieszkaniowej, (...) nr 29, styczeń 2001 roku. Oznacza to, że podstawową płaszczyzną prawną, w której umowa ta może być rozpatrywana, jest brzmienie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, ustawy Prawo spółdzielcze, statutu powodowej Spółdzielni oraz uchwał jej władz statutowych, a dopiero w przypadku braku stosownych uregulowań, przepisy kodeksu cywilnego. Wskazał jednak, że żadna z tych regulacji nie odbiera członkowi spółdzielni prawa do kwestionowania wyniku danego rozliczenia, członek spółdzielni może to czynić bez zachowania trybu wewnątrzspółdzielczego i zachowania trybu przewidzianego w przepisach ustawy Prawo spółdzielcze (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2001 roku, sygn. III CZP 73/01). Wskazał dalej Sąd Okręgowy, że zgodnie z obowiązującym jeszcze w chwili zawarcia umowy pomiędzy stronami art. 17 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, spółdzielnia zawiera z członkiem umowę o budowę lokalu w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Umowa ta powinna zobowiązywać strony do zawarcia, po wybudowaniu lokalu, umowy o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do tego lokalu, a ponadto powinna zawierać: zobowiązanie członka spółdzielni do pokrywania kosztów zadania inwestycyjnego w części przypadającej na jego lokal przez wniesienie wkładu budowlanego oraz do uczestniczenia w innych zobowiązaniach spółdzielni związanych z budową – określonych w umowie; określenie zakresu rzeczowego robót realizowanego zadania inwestycyjnego, które będzie stanowić podstawę ustalenia wysokości kosztów budowy lokalu; określenie zasad ustalania wysokości kosztów budowy lokalu; inne postanowienia określone w statucie. Sąd Okręgowy wskazał, że jak wynika wprost z powołanego przepisu, to sama umowa określa zasady ustalania wysokości kosztów budowy. Jednocześnie zgodnie z art. 17 7 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, jeżeli w wyniku ostatecznego rozliczenia kosztów budowy powstała różnica pomiędzy wysokością wstępnie ustalonego wkładu budowlanego a kosztami budowy lokalu, uprawniony albo zobowiązany z tego tytułu jest członek, któremu w chwili dokonania tego rozliczenia przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Zgodnie z § 5 ust. 1 umowy strony ustaliły wstępny koszt budowy lokalu na kwotę 156.114 złotych plus VAT, natomiast w § 6 postanowiły, że ostateczne rozliczenie kosztów budowy oraz wkładu budowlanego nastąpi zgodnie z art. 235 Prawa spółdzielczego oraz zasadami obowiązującymi ustalonymi przez Zarząd i Radę Nadzorczą. Wskazał Sąd Okręgowy, że w dacie zawierania umowy art. 235 ustawy Prawo spółdzielcze nie obowiązywał, albowiem utracił moc z dniem 15 stycznia 2003 roku. Niemniej jednak Sąd rozważył, skutki odniesienia się stron do niego w umowie, a więc i do regulacji w nim zawartej. Uchylony przepis dotyczył prawa do domów jednorodzinnych i dotyczył przeniesienia na członków spółdzielni własności przydzielonych domów wraz z prawami do działek. Pozostawał więc bez związku z przedmiotem zawartej umowy, określał natomiast prawidłowość, że po zakończeniu budowy nastąpi rozliczenie ostateczne jego kosztów i ostateczne ustalenie wkładów budowlanych. Przepis ten nie precyzował sposobu tego rozliczenia, przyjął zatem Sąd, że strony umowy ustaliły zasadę ostatecznego rozliczenia kosztów budowy oraz wkładu budowlanego zgodnie z regułami ustalonymi przez Zarząd i Radę Nadzorczą. Z treści § 92 ust. 1 i 2 Statutu SM (...) w S. wynikało, że dokonuje się to w dwóch etapach: 1) wstępnie – w chwili rozpoczęcia inwestycji mieszkaniowej, na podstawie dokumentacji technicznej i kosztorysu, 2) ostatecznie – po zakończeniu inwestycji i końcowym rozliczeniu zadania, na podstawie zestawienia kosztów rzeczywistych poniesionych przez Spółdzielnię. Rozliczenie kosztów inwestycji i ustalenia wartości początkowej (kosztu budowy) poszczególnych lokali dokonuje się z uwzględnieniem regulaminu uchwalonego przez Radę Nadzorczą. Nadto w § 94 ust. 1 statutu wskazano, że ostateczne rozliczenie kosztów budowy i ustalenia wartości początkowej lokali nowo oddawanych do użytku zatwierdza Rada Nadzorcza w formie uchwały. Rozliczenie kosztów następuje w terminie 6 miesięcy od oddania budynku do użytkowania (§ 94 ust. 1 statutu). Z § 1 przedłożonego przez SM (...) wynikało, że rozliczenie kosztów inwestycji mieszkaniowych i ustalenie wartości początkowej poszczególnych lokali stanowiło podstawę do rozliczeń Spółdzielni z użytkownikami lokali z tytułu wkładu budowlanego oraz spłaty kredytów zaciąganych przez Spółdzielnię na realizację inwestycji. Przez koszt budowy rozumiano rzeczywiście poniesione nakłady finansowe na realizację zadania inwestycyjnego, niezależnie od źródła pochodzenia środków finansowych ( § 3 ust. 1 statutu). W ocenie Sądu Okręgowego z powyższego wynikało, że ostateczne rozliczenie kosztów budowy lokalu użytkowego będącego przedmiotem toczącego się przed nim postępowania, zgodnie z treścią umowy, statutu, Regulaminu oraz prawa spółdzielczego obejmować miało rzeczywiście poniesione koszty budowy poszczególnych lokali. Wskazał dalej Sąd Okręgowy, że uchwałą nr (...) z dnia 19 maja 2009 roku Rada Nadzorcza Spółdzielni uchwaliła końcowe stawki przy rozliczeniu zadania inwestycyjnego budynku garażowo – biurowego położonego w S. przy ul. (...) na podstawie opinii sporządzonej przez Z. S.

§ 1

k.p.c., w konsekwencji pominięty został również dowód z opinii biegłego, co Sąd orzekający w sprawie argumentował wskazując na brak materiału źródłowego do przeprowadzenia tego dowodu. W pozwie złożonym w niniejszej sprawie spółdzielnia wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego, który został pominięty w postępowaniu VIII GC 110/12, a więc dowodu na okoliczność rozliczenia kosztów budowy lokalu K. W. i tym samym ustalenia ostatecznej wysokości wkładu budowlanego, a w dalszej kolejności ustalenia wysokości szkody spółdzielni, za którą pozwana odpowiada na podstawie art. 471 k.c. W pozwie powołany został również dowód z dokumentacji księgowej rozliczenia inwestycji, która została załączona do akt sprawy VIII GC 110/12 (4 segregatory) i pominięta w tej sprawie jako dowody spóźnione. Na dochodzoną w niniejszej sprawie kwotę 295.923,42 zł składają się następujące należności: 280.235,82 zł - utracona należność w wyniku przegranego procesu, 7.217 zł - koszty zasądzone tytułem zastępstwa procesowego, 3.970 zł - opłata sądowa, 5.373,60 zł - wynagrodzenie pozwanej. Linia obrony przyjęta przez pozwaną zmierza do wykazania, że apelacja wywiedziona w sprawie VIII GC 110/12, nawet gdy została należycie opłacona i przyjęta do rozpoznania, nie doprowadziłaby do korzystnego dla powódki rozstrzygnięcia, a więc do zasądzenia na jej rzecz od K. W. kwoty 280.235,82 zł. W odpowiedzi na pozew pozwana wskazała, że podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie przedawnienia roszczenia przeciwko K. W.. Dalej wskazała, że nie wystąpiły błędy po jej stronie związane z zakwalifikowaniem sprawy jako cywilnej czy gospodarczej, nie zgodziła się z zarzutem, że nie dokonała analizy sprawy pod kątem przedawnienia ani z zarzutem polegającym na braku naprowadzania dowodów. Podkreśliła, że nie były jej znane dowody wskazujące na to, że obiekt został dopuszczony do użytkowania w 2009 r., zauważyła również, że decyzja o dopuszczenie całego obiektu do użytkowania została wydana w dniu 21 kwietnia 2008 r., a nie w 2009 r. Mając na uwadze stanowiska obu stron postępowania zauważyć trzeba, że powódka w niniejszym procesie udowadnia wysokość szkody, obejmującą należność utraconą w wyniku prowadzonego pod sygnaturą VIII GC 110/12 przegranego procesu w wysokości 280.235,82 zł, za pomocą dowodu z opinii biegłego i z dokumentacji budowlanej, które zostały pominięte w postępowaniu VIII GC 110/

1. Podstawa faktyczna i prawna niniejszej sprawy przemawia za tym, że wykazanie rozmiaru szkody poniesionej przez powódkę będzie wymagało ustalenia, jaką kwotę powódka najprawdopodobniej uzyskałaby w procesie przeciwko K. W., gdyby pozwana M. T. należycie wykonała łączącą ją z powódką umowę o zastępstwo prawne. Potrzeba przeprowadzenia pominiętych w postępowaniu VIII GC 110/12 dowodów, zmierzających do wykazania wysokości dochodzonego pozwem roszczenia, powstanie jednak w niniejszym procesie o tyle tylko, o ile uzasadniona jest odpowiedzialność pozwanej z art. 471 k.c. co do zasady. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że względy celowości i ekonomiki procesowej przemawiają w pierwszej kolejności za ograniczeniem rozprawy do zagadnienia wstępnego, jakim jest istnienie odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej co do zasady (art. 220 k.p.c.). Postanowienie w tym przedmiocie zostało wydane na rozprawie. Dalsze rozważania będą zmierzały do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, a więc ustalenia odpowiedzialności pozwanej z art. 471 k.c. co do zasady. Umowa o zastępstwo strony przez zawodowego pełnomocnika będącego adwokatem albo radcą prawnym należy, jak już wspomniano, do kategorii umów o świadczenie usług, do których z mocy odesłania zawartego w art. 750 k.c. należy stosować – w zakresie nieuregulowanym przez normy dotyczące funkcjonowania adwokatów bądź radców prawnych – przepisy o umowie zlecenia. Zastrzec przy tym należy, iż w doktrynie i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że umowa o zastępstwo procesowe jest umową starannego działania. Odpowiedzialność odszkodowawczą adwokata bądź radcy prawnego należy rozważać w ramach odpowiedzialności kontraktowej (w oparciu o art. 471 k.c.). Wynikający z umowy o zastępstwo prawne zawartej z radcą prawnym czy z adwokatem obowiązek prowadzenia sprawy sądowej ma charakter obowiązku starannego (profesjonalnego) działania, natomiast obowiązek ten nie obejmuje w zasadzie pozytywnego efektu postępowania dla zastępowanej strony, chyba że zaniedbania i błędy adwokata doprowadziły do przegrania sprawy, której wynik byłby korzystny dla strony przy jej profesjonalnym prowadzeniu. Inaczej mówiąc jeśli zleceniodawca chce obciążyć zawodowego pełnomocnika za niekorzystny dla niego wynik sprawy sądowej, to powinien udowodnić, że istniało realne prawdopodobieństwo wygrania sprawy w razie niepopełnienia przez pełnomocnika zarzucanego mu błędu. Prowadzące do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej działania adwokata powinny być oceniane z punktu widzenia tego, czy w toku postępowania sądowego zachował on odpowiednią staranność zawodową (art. 355 § 2 k.c.) Istotne dla rozstrzygnięcia, czy zawodowy pełnomocnik będący adwokatem albo radcą prawnym wykonywał swoje czynności należycie jest więc zbadanie, czy wykonywał je zgodnie ze starannością, jaka powinna cechować podmiot profesjonalny oraz zgodnie z wiedzą prawniczą, którą podmiot taki powinien posiadać, w tym ze znajomością aktualnych na chwilę wykonywania czynności poglądów w judykaturze oraz w piśmiennictwie prawniczym, a w szczególności poglądów dominujących [por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., II CSK 219/12, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2013 r. V CSK 210/12]. Podstawę prawną roszczenia powódki w niniejszej sprawie, która dochodzi od pozwanej naprawienia szkody spowodowanej nienależytym wykonaniem umowy o świadczenie usługi zastępstwa procesowego, stanowi art. 471 k.c., zgodnie z którym: dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Stan faktyczny niniejszej sprawy zawęża zastosowanie powyższego przepisu jedynie do normy dotyczącej nienależytego wykonania zobowiązania, albowiem nie było sporu między stronami co do tego, że pozwana wykonała umowę, a zatem w ustalonym między stronami okresie świadczyła usługę zastępstwa procesowego na rzecz powódki. Spór między stronami dotyczył natomiast tego, czy umowa łącząca strony została przez pozwaną wykonana nienależycie. Na powódce spoczywał ciężar udowodnienia faktu nienależytego wykonania umowy o świadczenie usługi zastępstwa procesowego przez pozwaną. Przechodząc do rozważań dotyczących odpowiedzialności kontraktowej pozwanej co do zasady w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzucanych pozwanej uchybień skutkujących odrzuceniem apelacji. Zaznaczenia wymaga, że nienależyte wykonanie umowy przez pozwaną w tym zakresie jest między stronami niesporne. Faktem niespornym między stronami niniejszego procesu było bowiem to, że pozwana nie powiadomiła we właściwym terminie powódki o obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od apelacji, a w konsekwencji powódka opłaty tej nie uiściła w ustawowym terminie, co skutkowało odrzuceniem apelacji. Pozwana przy tym wprost przyznała w toku przesłuchania (por. protokół przesłuchania pozwanej w charakterze strony), że byłaby pozbawiana umiejętności samokrytyki, gdyby nie dostrzegała w tym swojego błędu jako pełnomocnika obowiązanego do zachowania zawodowej staranności przy wykonywaniu usługi zastępstwa prawnego. Tym samym bezsporne w sprawie było również i to, że do nieuiszczenia opłaty sądowej od apelacji przyczyniło się nieusprawiedliwione (w szczególności w świetle wymaganej od zawodowego pełnomocnika wiedzy prawniczej) przekonanie pozwanej, że powódce przysługuje zażalenie na postanowienie Sądu utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postaci opłaty od apelacji (podkreślenia wymaga w tym miejscu, że w omawianym postanowieniu Sąd Okręgowy podał podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia: art. 398 23 § 1 i 2 k.p.c., a więc wprost wskazał, że orzekał jako Sąd drugiej instancji, co dla każdego prawnika stanowi informację o braku możliwości zaskarżenia wydanego orzeczenia). Niesporne było również, że pozwana poinformowała powódkę o konieczności uiszczenia opłaty sądowej od apelacji po upływie ustawowego terminu do uiszczenia opłaty od apelacji, bowiem uczyniła to dopiero po otrzymaniu postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 21 maja 2013 r. odrzucającego zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego utrzymujące postanowienie referendarza sądowego w mocy oraz postanowienia Sądu Okręgowego odrzucającego apelację, datowanego również na dzień 21 maja 2013 r. Linia obrony pozwanej polegała na podnoszeniu, iż sporządzona przez nią apelacja (do której wniesienia sama nakłaniała Radę Nadzorczą i Zarząd powódki) i tak nie odniosłaby skutku w postaci zmiany (bądź uchylenia) przez Sąd Apelacyjny wyroku Sądu Okręgowego wydanego w sprawie VIII GC 110/12, ponieważ roszczenie powódki było przedawnione. Pozwana wywodziła, że przekonanie o przedawnieniu roszczenia pozyskała na podstawie dokumentów jakie uzyskała w styczniu 2014 r. z Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w S., a więc tym samym przyznała pozwana, że w dacie sporządzenia apelacji takiego przekonania nie miała. W niniejszym procesie pozwana podnosiła zatem, że sformułowane przez nią w sporządzonej apelacji zarzuty okazałyby się w ocenie Sądu Apelacyjnego niezasadne i rozstrzygnięcie wyrażone w wyroku z 16 listopada 2012 r. ostałoby się w kształcie nadanym mu przez Sąd Okręgowy. Swoją obronę pozwana oparła przeto na zakwestionowaniu istnienia normalnego związku przyczynowego między nienależytym wykonaniem przez nią umowy o świadczenie usługi zastępstwa procesowego (przy czym nienależytego wykonania umowy upatrywała jedynie w zakresie uchybienia związanego z brakiem uiszczenia opłaty sądowej od apelacji), a szkodą majątkową po stronie powódki. Powódka jednakże podnosiła w pozwie, że pozwana dopuściła się nienależytego wykonania umowy także w innym aspekcie, związanym z nienależytym argumentowaniem kwestii prawnych oraz nieskładaniem w toku procesu wymaganych stanem sprawy dokumentów. W szczególności na gruncie decyzji o zakwalifikowaniu sprawy jako gospodarczej podnosiła, że pozwana winna wykazać, iż w sprawie nie nastąpiło przedawnienie oraz zadbać o złożenie stosownych dokumentów w wymaganym terminie, tym bardziej że w posiadaniu powódki (w zasobach spółdzielni) znajdowały się dokumenty o zakończeniu inwestycji w listopadzie 2009 r., a pozwana takich dokumentów od powódki w ogóle nie zażądała. Mając na względzie przywołane przez powódkę uchybienia zauważyć trzeba, iż w toku czynności wykonywanych przez nią w ramach umowy o świadczenie usługi zastępstwa procesowego wystąpiło kilka tematów, które w ostateczności wpłynęły na rozstrzygnięcie Sądu orzekającego w sprawie VIII GC 110/12, a także - co istotne - na gruncie niniejszej sprawy mają znaczenie dla oceny o dochowaniu, bądź też niedochowaniu zawodowej staranności przez pozwaną. Pierwszym z tych tematów była kwalifikacja sprawy jako cywilnej bądź gospodarczej, drugim z wątków był temat przedawnienia roszczenia powódki przeciwko K. W., wątkiem trzecim, a zarazem najistotniejszym, był temat apelacji powódki, sporządzonej przez pozwaną, od wydanego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział VIII Gospodarczy wyroku z dnia 16 listopada 2012 r. w sprawie VIII GC 110/
2. Z wątkiem tym nierozerwalnie wiążą się dwa wcześniej wspomniane tematy, albowiem właśnie one zaważyły na niekorzystnym dla powódki kształcie wyroku w sprawie VIII GC 110/12 i jako takie w sposób oczywisty winny być podniesione przez pozwaną w apelacji. Przed przystąpieniem do omówienia wymienionych wątków konieczne jest poczynienie uwagi natury ogólnej, dotyczącej miernika staranności zawodowej adwokata bądź radcy prawnego. Orzecznictwo wypowiedziało się w tej kwestii, m.in. wyjaśnił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2012 r. (sygn. akt I CSK 330/11), w którym stwierdził: " Wzorzec należytej staranności zawodowej adwokata (art. 355 § 2 k.c.) obejmuje jego profesjonalizm w sprawach, których prowadzenia się podejmuje. Staranność zawodowa adwokata może być uznana za niemieszczącą się w tym wzorcu tylko wtedy, gdy sporządzona przez niego opinia lub sposób postępowania w sprawie są oczywiście sprzeczne z przepisami mającymi zastosowanie albo z powszechnie aprobowanymi poglądami doktryny lub ustalonym orzecznictwem, znanym przed podjęciem czynności. (...) Rozważenie racji jest szczególnie ważne wtedy, gdy na tle tego lub podobnego ustalonego stanu faktycznego zapadają rozbieżne rozstrzygnięcia w toku instancji i nie można wymagać od pełnomocnika, działającego według staranności profesjonalnej, zarówno ocenianej obiektywnie, jak i subiektywnie, aby przewidział stanowisko, które okaże się przeważające w rozstrzygnięciach organu rozpoznającego daną sprawę. Prowadzenie sporu sądowego zawsze wiąże się z odmiennym stanowiskiem prawnym stron i tylko w części spraw oczywista jest od początku racja prawna jednej z nich. Z pewnością zatem, jeśli opinia lub wybrany sposób postępowania jest ewidentnie sprzeczny bądź z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, lub z powszechnie prezentowanymi poglądami doktryny oraz z ustalonym jednolitym orzecznictwem, znanym przed podjęciem decyzji przez pełnomocnika, to jego staranność nie mieści się we wzorcu należytej staranności adwokata. (...) Należyta staranność osoby zawodowo wykonującej zobowiązanie - poza sytuacjami, w których umówiono się inaczej - jest rozumiana jako przeciętnie wymagana, a więc zachowująca ustaloną wzorcem średnią na wystarczającym poziomie, na tyle dobrym, aby prawidłowo wykonać czynności zawodowe. Co do zasady, adwokat nie musi legitymować się wiedzą (umiejętnościami) ponad średni poziom wśród adwokatów, nie ma zatem wykazywać dla zachowania należytej staranności, że ma wiedzę i umiejętności wybitne, ale jest nieodzowne, aby wykazał posiadanie kompetencji zawodowych w sprawach, których prowadzenia się podejmuje. W żadnym wolnym zawodzie, zwłaszcza o bardzo szerokim zakresie przedmiotowym (jak np. lekarz i prawnik) nie ma się kompetencji w pełnym zakresie, lecz powszechnie występują specjalizacje. Dotyczy to również adwokata, który powinien się podejmować sporządzania opinii i reprezentowania strony w zakresie takich dziedzin prawa, które dobrze zna od strony normatywnej, teoretycznej i zastosowania w praktyce, zwłaszcza poprzez orzecznictwo, a także uwzględniając wystarczające doświadczenie zawodowe i życiowe. Z kolei mocodawca wybierając pełnomocnika, który się godzi podjąć prowadzenia określonej sprawy w wiadomej mu dziedzinie prawa, liczy na jego wiedzę i umiejętności w takim stopniu, jaki jest potrzebny do właściwej, czyli obiektywnie należytej reprezentacji. Wszystkie te elementy składają się na wzorzec staranności zawodowej adwokata (podobnie radcy prawnego) w rozumieniu art. 355 § 2 k.c. Znajdują również potwierdzenie w tzw. kodeksach (zasadach) etyki tych zawodów prawniczych." Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że pozwana współpracowała ze spółdzielnią mieszkaniową od dłuższego czasu i tym samym wykazywała pewną specjalizację w zakresie prowadzenia spraw, w których stronami są spółdzielnie mieszkaniowe. Nie ma wątpliwości, że pozwana jako radca prawny prowadząc sprawę spółdzielni mieszkaniowej powinna wykazać się znajomością poglądów doktryny lub ustalonego orzecznictwa, które były w owym czasie powszechnie znane i aprobowane. Stanowisko to pozwana powinna wyrazić zarówno w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, jak i w sporządzonej apelacji. Przechodząc do omówienia przedstawionych na wstępie wątków w pierwszej kolejności należy odnieść się do powszechnie znanych i aprobowanych poglądów, mających znaczenie dla zakwalifikowania sprawy przeciwko K. W. jako cywilnej bądź gospodarczej. Dla przypomnienia wskazać trzeba, że była to sprawa z powództwa spółdzielni mieszkaniowej przeciwko członkowi tej spółdzielni z tytułu ostatecznego rozliczenia kosztów budowy (o zapłatę wkładu budowlanego). Wątek ten ma istotne znaczenie dla sprawy, albowiem uznanie przez Sąd Okręgowy w sprawie VIII GC 110/12, że ma ona charakter sprawy gospodarczej, przesądziło o zastosowaniu rygorów zgodnie z obowiązującym wówczas art.

k.p.c., a zatem przesądziło o prekluzji w powoływaniu dowodów z dokumentacji źródłowej. Dokumentacja ta zaś miała z jednej strony stanowić podstawę dla prywatnej ekspertyzy Z. S.

k.p.c. dowodu z dokumentacji źródłowej przesądziło o oddaleniu przez Sąd orzekający w sprawie VIII GC 110/12 również wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego powołanego już w pozwie, albowiem w ocenie orzekającego Sądu nie było w aktach sprawy wystarczającego materiału dowodowego, na którym biegły sądowy mógłby oprzeć się sporządzając opinię. Drugi wątek wiąże się z uznaniem przez Sąd orzekający w sprawie VIII GC 110/12, że roszczenie dochodzone przez powódkę jako roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez spółdzielnię mieszkaniową podlega trzyletniemu, a nie dziesięcioletniemu terminowi przedawnienia, co stanowiło bezpośrednią przyczynę oddalenia powództwa przeciwko K. W.. W czasie, kiedy prowadzona była sprawa przeciwko K. W., zarejestrowana pod sygnaturą I C 362/11 a następnie kontynuowana pod sygnaturą VIII GC 110/12, a więc w okresie od kwietnia 2011 r. do listopada 2012 r., kiedy to wydany został w pierwszej instancji wyrok oddalający powództwo, w doktrynie i orzecznictwie nie istniały poglądy (w szczególności nie pojawiały się w powszechnie wykorzystywanych wówczas komentarzach), które wskazywałyby, że sprawa o roszczenie ze stosunku wewnętrznego spółdzielni jest sprawą gospodarczą [por. K. F.-G., komentarz do art. 479 1 k.c. w: red. A. Z., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. 2011; A. G., komentarz do art. 479 1 k.c. w: red. E. Marszałkowska-K., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Legalis 2015]. Co więcej nie wskazywał na to również ustawodawca formułując ówczesny art. 479 1 k.p.c., w którym wprost wskazano, że sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunku spółki, lecz nie zawarto analogicznego uregulowania dotyczącego stosunku spółdzielni. W owym czasie nie było wątpliwości, że działalność gospodarcza to działalność pozostająca "w obrocie", a więc taka, która realizowana jest poprzez odpłatne (ekwiwalentne) świadczenia wzajemne spełniane w ramach obrotu gospodarczego. Przyjmowano więc powszechnie, że działalnością gospodarczą jest więc tylko