IX Ca 445/13

Sygn. akt IX Ca 445/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Mirosław Wieczorkiewicz Sędziowie: SR del. Jacek Barczewski (spr.) SO Jolanta Strumiłło Protokolant: p.o. sekr. sąd. Karolina Modzelewska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa W. K. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w O. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I C 1653/12, I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.844,47 zł (jeden tysiąc osiemset czterdzieści cztery złote czterdzieści siedem groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 21 grudnia 2012r. do dnia zapłaty oraz kwotę 753 zł (siedemset pięćdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów procesu i oddala powództwo w pozostałym zakresie, II. oddala apelację w pozostałym zakresie, III. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 408 zł (czterysta osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą. Sygn. akt IX Ca 445/13 UZASADNIENIE Powód W. K. wniósł o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 2 marca 1999 r., wydanego przez Sąd Rejonowy w Olsztynie w sprawie I Nc 395/99, opatrzonego klauzulą wykonalności z dnia 2 lutego 2009 r. oraz zasądzenie od pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu podał, iż roszczenia pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z siedzibą w O., egzekwowane na podstawie ww. tytułu wykonawczego przedawniło się z uwagi na treść art. 125 § 1 k.c. Pozwana wniosła bowiem o wyegzekwowanie odsetek, a te zawsze przedawniają się w okresie trzyletnim. Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) z siedzibą w O. wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swego stanowiska podała, iż roszczenie objęte przedmiotowym tytułem wykonawczym nie przedawniło się. Nie obejmuje bowiem świadczenia okresowego należnego w przyszłości lecz zasądzone – po kapitalizacji na dzień wniesienia pozwu – odsetki w wysokości 816,14 zł oraz kwotę 206,70 zł z tytułu wymiany wodomierzy i podzielników CO. Od ww. kwot należą się pozwanemu ustawowe odsetki od dnia 26 lutego 1999 r. , których pozwany od powoda się nie domaga. W tym stanie rzeczy, w ocenie pozwanego, zastosowanie znajdzie ogólna reguła wyrażona w art. 125 § 1 k.c., wedle której roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania roszczeń danego rodzaju przedawnia się z upływem lat 10, chociażby termin przedawnienia tych roszczeń był krótszy. Pozwany podniósł, iż złożenie przez niego wniosku o nadanie klauzuli wykonalności prawomocnemu nakazowo zapłaty, przerwało bieg przedawnienia roszczenia. Pismem z dnia 18 grudnia 2012 r. powód zmienił powództwo, domagając się zasądzenie od pozwanego na swą rzecz kwoty 2.154,24 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 września 2012 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu podał, iż po wytoczeniu powództwa w niniejszej sprawie komornik sądowy wyegzekwował w toku postępowania egzekucyjnego KM 1374/12 wierzytelność, jakiej dochodziła pozwana, zatem koniecznym stało się zmodyfikowanie powództwa. W ocenie powoda złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności nie przerwało biegu przedawnienia. Podał, iż okoliczności sprawy wskazywały na zasadność jego powództwa w chwili wniesienia. To pozwana dała powodowi podstawy do takich twierdzeń, a mianowicie w wezwaniu do zapłaty z dnia 19 czerwca 2012 r. wskazał, że odsetki wynikające z przedmiotowego nakazu zapłaty wynosiły 64,95 zł, natomiast z pisma od komornika wynikało, że pozwany egzekwuje odsetki w wysokości 1.022,84 zł. Dopiero w odpowiedzi na pozew powód dowiedział się co wchodzi w skład wyegzekwowanej kwoty. Tymczasem w otrzymywanych pismach kwota ta została określona jako odsetki, co wywołało wrażenie, że pozwany dochodzi roszczenia przedawnionego. Pozwana składała powodowi sprzeczne oświadczenia, wskazując wpierw, że posiada nadpłatę w rozliczeniach, a następnie wystawiając wezwania do zapłaty. Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy powództwo oddalił, nie obciążając powoda kosztami procesu na rzecz pozwanej. Sąd Rejonowy ustalił, iż 2 marca 1999 r. wydany został przeciwko powodowi nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, w sprawie o sygn. akt I Nc 395/99, zasądzający dla pozwanej kwotę 1.908,76 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 885,92 zł od dnia 26 lutego 1999 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 538,20 zł tytułem kosztów procesu. Na ww. kwotę składały się m.in. zasądzone – po kapitalizacji na dzień wniesienia pozwu – odsetki w wysokości 816,14 zł oraz kwota 206,70 zł z tytułu wymiany wodomierzy i podzielników CO. Dnia 2 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie nadał nakazowi zapłaty klauzulę wykonalności. W dniu 20 lipca 2012 r. pozwana złożyła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Olsztynie M. C. wniosek egzekucyjny, składając wyżej opisany tytuł wykonawczy. We wniosku wskazała, iż domaga się wyegzekwowania od powoda kwoty: - 1.022,84 zł tytułem odsetek zasądzonych od należności głównej, - 538,20 zł tytułem kosztów procesu, - 6,00 zł tytułem kosztów nadania klauzuli wykonalności, - 60 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu klauzulowym. Dnia 21 sierpnia 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Olsztynie M. C. w toku sprawy KM 1374/12, toczącej się na podstawie przedmiotowego nakazu zapłaty, doręczył dłużnikowi – powodowi W. K. – zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, gdzie wezwał powoda do uiszczenia ww. kwot oraz 297,47 zł tytułem opłaty egzekucyjnej. W dniu 13 września 2013 r. Komornik Sądowy wyegzekwował należność wynikającą z przedmiotowego nakazu zapłaty i wypłacił z tego tytułu pozwanemu kwotę 2.154,24 zł. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, iż żądanie powoda jest niezasadne w świetle art. 840 § 1 ust. 2 k.p.c. Powołując się na dyspozycję art. 117 § 1 i 2 k.c. i art. 125 § 1 k.c. wskazał, że roszczenia stwierdzone orzeczeniem sądu przedawniają się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu. Podniósł również, że zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się m.in. przez każdą czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Zdaniem Sądu Rejonowego pozwana wykazała w toku sprawy, iż roszczenie zasądzone spornym nakazem obejmowało skapitalizowane odsetki w wysokości 816,14 zł oraz kwotę 206,70 zł z tytułu wymiany wodomierzy i podzielników CO. Wobec powyższego termin przedawnienia zasądzonego roszczenia wynosił 10 lat. Na kwotę tę składają się bowiem zasądzone po skapitalizowaniu odsetki, a więc nie odsetki należne w przyszłości, których pozwany nie dochodził oraz koszty wymiany wodomierzy i podzielników CO. Z powodu brakowania akt I Nc 395/99 nie można ustalić daty uprawomocnienia się przedmiotowego nakazu zapłaty. Jednakże z tytułu wykonawczego wynika, iż został on zaopatrzony klauzulą wykonalności dnia 2 lutego 2009 r., czyli przed upływem 10 lat od dnia wydania nakazu zapłaty. W ocenie Sądu Rejonowego złożenie przez pozwaną wniosku o nadanie klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty z dnia 2 marca 1999 r. przerwało bieg przedawnienia roszczenia stwierdzonego tym nakazem, co wynika orzecznictwa sądowego, m.in. wyroku SN z dnia 12 stycznia 2012 r. wydanego w sprawie II CSK 203/11. Reasumując powód nie wykazał istnienia przesłanek z art. 840 § 1 ust 2 k.p.c., do czego był zobowiązany zgodnie z art. 6 k.c. Na skutek złożenie przez pozwanego wniosku o nadanie przedmiotowemu nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności, nastąpiła przerwa biegu przedawnienia, co najmniej w dniu 2 lutego 2009 r. Po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo (art. 124 § 1 k.c.) i do dnia wyrokowania nie nastąpiło. Dlatego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Olsztynie w toku sprawy KM 1374/12 zasadnie wyegzekwował i przekazał pozwanemu kwotę 2.154,24 zł. Stąd powództwo, w kształcie jak w piśmie powoda z dnia 18 grudnia 2012 r. oddalono, zgodnie bowiem z brzmieniem art. 193 § 1 k.p.c. zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł po myśli art. 102 k.p.c. Apelację od całości wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r. złożył powód zarzucając rozstrzygnięciu: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, a konkretnie: - art. 193 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie niedopuszczalności zmiany powództwa z żądania pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności na roszczenie o zapłatę, - art. 233 § 1 k.p.c. polegające na braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także jego dowolnej ocenie, która doprowadziła do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie istnienia roszczenia pozwanej i zasadności postępowania egzekucyjnego, podczas gdy wyegzekwowała ona świadczenie nienależne, - art. 233 § 2 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. polegające na braku nadania odpowiedniego znaczenia odmowie przedstawienia przez pozwaną dowodu w postaci dokumentacji rozliczeniowej oraz braku wyjaśnień rozbieżności w pismach co do zadłużenia powoda i przyjęciu, że przysługiwało jej wymagalne roszczenie wobec powoda, podczas gdy to na pozwanej spoczywał obowiązek wykazania zasadności egzekwowanego roszczenia w kontekście oświadczeń o braku zadłużenia powoda, 2. sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez uznanie, że pozwanej przysługiwało względem powoda wymagalne roszczenie, podczas gdy takowe nie istniało w świetle składanych uprzednio oświadczeń i nieprzedłożenia dokumentacji rozliczeniowej, 3. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji naruszenia przez pozwaną zasad współżycia społecznego, w szczególności zasady zaufania członków do spółdzielni mieszkaniowej, W oparciu o tak sformułowane zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz kwoty 2.154,24 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 września 2012 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenie od pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych za obie instancje. W uzasadnieniu podkreślono m.in., że wbrew twierdzeniom zawartym w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, orzecznictwo i doktryna dopuszcza zmianę powództwa przeciwegzekucyjnego na powództwo o zapłatę w razie wyegzekwowania kwestionowanej należności. Nie kwestionując konstatacji Sądu Rejonowego, iż roszczenie stwierdzone nakazem zapłaty z 2 marca 1999 r. w egzekwowanej części nie było przedawnione, wskazano, iż nie mogło ono być przymusowo dochodzone z uwagi na wcześniejsze spełnienie. Wynika to niezbicie z oświadczeń spółdzielni kierowanych do powoda, a zawierających stwierdzenia o istnieniu nadpłaty po jego stronie. Nadto kierowane do powoda wezwania do zapłaty były na tyle sprzeczne, że niemożliwa była weryfikacja istnienia wymagalnego zadłużenia. W tym stanie rzeczy to pozwana, jako profesjonalny podmiot organizacyjno – rozliczeniowy, winna przedstawić wiarygodną dokumentację dotyczącą rozliczeń z powodem, a brak zadośćuczynienia takiemu obowiązkowi musi być oceniony zgodnie z regułą z art. 233 § 2 k.p.c. Pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda kosztów procesu za instancję odwoławczą według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie. Słuszne są zarzuty naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisów prawa procesowego wskazanych w środku odwoławczym. Niezasadny był zarzut uchybienia dyspozycji art. 5 k.c., albowiem może on stanowić środek obrony, a nie podstawę powództwa. Jednakowoż, skoro skarżący podniósł w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego, zgodnie z jednoznacznym w tej mierze orzecznictwem Sądu Najwyższego, sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji powinien wziąć pod rozwagę, w granicach zaskarżenia, wszystkie naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji (por. postanowienie SN z 04.10.2002 r., III CZP 62/02; uchwała SN