Sygn. akt VI ACa 12/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Ryszard Sarnowicz Sędziowie:

§ 1

k.c., Sąd Okręgowy uznał postanowienie wzorca umowy we wskazanym zakresie za niedozwolone, zaś na podstawie art. 479 42 § 1 k.p.c. zakazał wykorzystywania go w obrocie z udziałem konsumentów. O kosztach Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. mając na uwadze fakt, że powód masowo wnosi powództwa o uznanie postanowień za niedozwolone, a w trakcie postępowań nie działa aktywnie, czym w ocenie Sądu daje wyraz braku faktycznego zainteresowania realną ochroną interesów konsumentów, a poprzez nadużywanie instytucji ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych zmierza do realizacji partykularnego interesu związanego z uzyskiwaniem korzyści w ramach zasądzania kosztów procesu. Apelację od powyższego orzeczenia wniosła pozwana Spółka, zaskarżając orzeczenie w całości i podnosząc następujące zarzuty: 1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu przez Sąd Okręgowy faktu, że kwestionowane przez powoda postanowienie zostało przez pozwanego wycofane ze stosowania; 2. naruszenie prawa materialnego:

1. a)polegające na błędnej wykładni art. 477 k.c. poprzez uznanie przez Sąd Okręgowy, że w świetle tego przepisu konsument może odstąpić od umowy, jeśli świadczenie pozwanego przedsiębiorcy utraciło dla niego znaczenie, jak również niewłaściwym zastosowaniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy art. 476 k.c. i art. 477 k.c. w związku z pominięciem, że klauzula będąca przedmiotem niniejszej sprawy została zawarta w umowie wzajemnej;
2. b)niezastosowanie w niniejszej sprawie art. 491 k.c., art. 492 k.c. i art. 494 k.c. w zw. z art. 487§1 k.c. pomimo, iż wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych podlegają regulacjom wynikającym z tych przepisów,
3. c)niezastosowanie w niniejszej sprawie art. 353 1 k.c. w związku z błędną wykładnią klauzuli będącej przedmiotem postępowania poprzez dokonanie jej analizy wyłącznie w taki sposób, że może ona znaleźć zastosowanie jedynie po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego dla pozwanego na wykonanie swojego świadczenia wynikającego z umowy, przy jednoczesnym całkowitym pominięciu przez Sąd Okręgowy, że klauzula ta może mieć zastosowanie w każdym czasie od zawarcia umowy, jak również wobec pominięcia, że przedmiotowa klauzula reguluje faktycznie kwestie związane z rozwiązaniem umowy za porozumieniom stron, o które na jej podstawie może wnioskować konsument;
4. d)niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy art.

§1k.c.

poprzez uznanie przez Sąd Okręgowy, że postanowienie wzorca, którego dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie miało charakter niedozwolony. 3. naruszenie przepisów postepowania mające wpływ na rozstrzygnięcie polegające na naruszeniu art. 227 k.p.c. i art. 233§3 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz dowolną i nieuprawnioną ocenę tego materiału dokonaną przez błędną ocenę dowodów dopuszczonych w tym postępowaniu, w związku z błędnym i nieuprawnionym na gruncie materiału dowodowego przyjęciem przez Sąd Okręgowy, że:

1. a)kwestionowana w niniejszej sprawie klauzula reguluje kwestie związane z odstąpieniem konsumenta od umowy, podczas gdy z treści normy nie da się takiego wniosku wyprowadzić;
2. b)stosowany przez pozwanego zapis rażąco narusza interesy konsumentów w sferze ekonomicznej poprzez przeniesienie na konsumenta ryzyka związanego z prowadzeniem przez pozwanego działalności gospodarczej, bez uwzględnienia że na gruncie badanego wzorca umowy nie dochodzi do żadnego uszczerbku w uprawnieniach przyznanych konsumentowi, które wynikają z powszechnie obowiązujących przepisów prawa w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez pozwanego. W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięci o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest niezasadna. Wprawdzie niektórym jej zarzutom nie można odmówić słuszności, jednakże nie mają one wpływu na treść rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oraz ich ostateczną ocenę prawną, która jednakże wymaga uzupełnienia. Odnosząc się do zarzutu związanego z ustaleniami faktycznymi, należy wskazać, iż ciężar wykazania zaprzestania stosowania spornego wzorca umownego spoczywa na stronie pozwanej - takie zapatrywanie prezentuje się w piśmiennictwie (Ewa Łętowska (red.) "Nieuczciwe klauzule w prawie umów konsumenckich" Wydawnictwo C. H. Beck Warszawa 2005 str. 31-32), a także w orzecznictwie sądowym (wyrok SA w Warszawie z dnia 30 listopada 2004 r. VI ACa 399/04 OSA 2006/2/5, wyrok SA w Warszawie z dnia z dnia 24 września 2010 r. VI ACa 140/10, LEX Nr 927231). Z powyższym poglądem Sąd orzekający w tej sprawie się zgadza, również stojąc na stanowisku, iż dowód zaniechania zakwestionowanych wzorców umów winien obciążać stronę pozwaną, jeżeli na tę okoliczność się powołuje. A więc ciężar dowodu spoczywa na osobie, która reprezentuje określone stanowisko. Pozwana w niniejszym procesie nie wykazała, aby zaprzestała stosowania spornego wzorca umownego, w szczególności – w okresie przed upływem 6 miesięcy przed wpłynięciem sprawy do Sądu, bowiem zgodnie z art. 479 39 k.p.c. z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy. Nadto zgodnie z art. 479 40 k.p.c. zaniechanie przez pozwanego, po wytoczeniu powództwa, stosowania zaskarżonego postanowienia wzorca umownego nie ma wpływu na bieg postępowania. W orzecznictwie wyjaśniono, że pojęcie stosowania wzorców umownych w rozumieniu art. 479 39 k.p.c. należy wiązać z momentem zawierania umów z użyciem tego wzorca, nie zaś z samym wykonywaniem przez strony postanowień umowy zawartej z użyciem tego wzorca. Przy czym momentem równoznacznym z zaniechaniem stosowania wzorca umowy zawierającego kwestionowane postanowienia umowne jest wprowadzenie do obrotu, a zatem zastosowanie nowego wzorca umowy, z treści którego wyeliminowano zakwestionowane postanowienie umowne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt VI ACa 1014/14, Lex nr 1843172). Ponieważ pozwany nie udowodnił, że zaniechał stosowania zakwestionowanego wzorca umowy, jego twierdzenie w tym zakresie należy uznać za gołosłowne. Sąd Okręgowy dokonał porównania sytuacji prawnej strony na tle przedmiotowego wzorca umownego w stosunku do obowiązujących przepisów, biorąc pod uwagę ogólne przepisy o zobowiązaniach, tym czasem zasadnie podnosi skarżący, iż w takiej sytuacji miałyby zastosowanie w pierwszej kolejności przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych, które stosownie do treści art. 487§1 k.c. stanowią lex specialis w stosunku do przepisów ogólnych. Nie mniej jednak również porównanie kwestionowanego zapisu wzorca umowy z art. 491, 492 i 494 k.c. pozwala uznać, iż sytuacja konsumenta na tle tych przepisów byłaby korzystniejsza w porównaniu do zapisów wzorca umowy. Zapis wzorca przewiduje możliwość rozwiązania umowy na życzenie konsumenta dopiero po upływie 60 dni od daty przewidywanego terminu odbioru, a przepisy k.c. umożliwiają odstąpienie od umowy po wyznaczeniu dodatkowego terminu, który może być znacznie krótszy lub w określonych przypadkach – również bez wyznaczenia dodatkowego terminu. Nadto analizowany zapis umowny należy badać w połączeniu z analizą innych postanowień wzorca umowy, a zgodnie z ostatnim zdaniem pkt 7 Warunków sprzedaży – w przypadku rozwiązania umowy kupującemu przysługuje wyłącznie prawo do zwrotu zaliczki w złotych polskich, co ogranicza uprawnienia konsumenta do odszkodowania. W przypadku niewykonania zobowiązania przez konsumenta wzorzec zastrzega od razu przedsiębiorcy prawo odstąpienia od umowy i do zachowania zaliczki. Analogiczne uprawnienia nie zostały przewidziane dla konsumenta. Wbrew twierdzeniom apelacji – możliwość rozwiązania umowy została przewidziana w przedmiotowym wzorcu - dopiero po upływie 60 dni od upływu ustalonego terminu dostawy. Rozwiązanie umowy nie jest pojęciem jednolicie rozumianym w literaturze i orzecznictwie. Nawet w kodeksie cywilnym jest stosowane w różnych znaczeniach, w tym również jako ustanie stosunku prawnego przez jednostronne wypowiedzenie czy odstąpienie. Z zapisów przedmiotowego wzorca nie wynika, aby ograniczał on pojęcie rozwiązania umowy jedynie do sytuacji, gdy do rozwiązania dochodzi za zgodą obydwu stron. Może to umożliwiać stronie pozwanej jednostronne przesuwanie terminu wykonania zobowiązania, pozbawiając konsumenta prawa do uzyskania stosownego odszkodowania. Przepisy o zobowiązaniach co do zasady mają charakter dyspozytywny, a zatem obowiązują, o ile strony w umowie nie przewidziały inaczej. Badany wzorzec umowny został tak skonstruowany, że przyznaje konsumentowi prawo do szeroko pojętego rozwiązania umowy dopiero w sytuacji upływu 60 dniowego terminu od ustalonej pierwotnie daty wykonania umowy przez sprzedawcę. Nie zasługuje na uwzględnienie również podniesiony przez pozwanego w apelacji zarzut naruszenia art.

§ 1k.c.

poprzez przyjęcie, że przedmiotowe postanowienie ma charakter abuzywny, kształtując prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszając ich interesy. Sąd Apelacyjny podziela w tym względnie ocenę Sądu pierwszej instancji. Klauzula generalna wyrażona w art.

§ 1k.c.

zawiera przesłankę abuzywności, która obejmuje „sprzeczność z dobrymi obyczajami" i „rażące naruszenie interesów konsumenta". Należy uznać, że oba wymienione kryteria powinny być spełnione łącznie. Istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Z dobrymi obyczajami kłóci się zatem takie postępowanie, którego celem jest zdezorientowanie konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego z naruszeniem zasady równości stron. Chodzi więc o postępowanie, które potocznie jest rozumiane jako nieuczciwe, nierzetelne, sprzeczne z akceptowanymi standardami działania. W niniejszej sprawie takie ukształtowanie praw konsumenta, że przysługuje mu prawo żądania rozwiązania umowy dopiero po upływie 60 dniowego terminu od umownej daty wykonania zobowiązania przez pozwaną, niewątpliwie narusza interesy konsumenta, jak i zasady równości stron, wykorzystując jego niewiedzę i naiwność. Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy: sformułowanie „interesy" konsumenta należy rozumieć szeroko, nie tylko jako niekorzystne ukształtowanie jego sytuacji ekonomicznej. Należy tu uwzględnić także takie aspekty, jak niewygodę organizacyjną, stratę czasu, czy nierzetelne traktowanie. Rzeczywiście przedmiotowy zapis umowny umożliwia przerzucanie na konsumentów ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej przez pozwaną, a apelacja nie zawiera argumentów mogących podważyć taką ocenę. Konsument jest związany umową i nie może jej rozwiązać przez wskazany okres mimo bezskutecznego upływu terminu spełnienia świadczenia. Niezasadny jest przy tym zarzut naruszenia art. 353 1 k.c., bowiem takie zapisy umowne są dozwolone w świetle zasady swobody umów, co jednak nie wyklucza uznania ich za abuzywne w odniesieniu do słabszej strony stosunku umownego, jaką jest konsument. Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 227 i 233§1 k.p.c., skarżący nie wskazał jakich konkretnie dowodów zarzut ten dotyczy. Prawidłowe postawienie zarzutu z art. 233 § 1 k.p.c. wymaga od skarżącego wskazania konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego zarzut ten dotyczy i podania, w czym skarżący upatruje wadliwą jego ocenę. Nie jest nim inna ocena tych samych dowodów przeprowadzona przez skarżącego. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając. Takie konkretne dowody i naruszone kryteria oceny nie zostały w apelacji wskazane. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 385 k.p.c.