Sygn. akt III AUa 1173/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Elżbieta Gawda Sędziowie: SA Elżbieta Czaja (spr.) SO del. do SA Jolanta Węs Protokolant: protokolant sądowy Joanna Malena po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. w Lublinie sprawy A. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o prawo do emerytury na skutek apelacji wnioskodawcy A. D. od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 22 października 2015 r. sygn. akt VI U 1358/14 oddala apelację. Jolanta Węs Elżbieta Gawda Elżbieta Czaja Sygn. akt III AUa 1173/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 13 października 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił A. D. przyznania prawa do emerytury w trybie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) z uwagi na nieudowodnienie 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych oraz nieosiągnięcie 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca domagając się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do żądanego świadczenia. W uzasadnieniu podnosił, że pracował w warunkach szczególnych w okresie od dnia 16 grudnia 1974 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. w Gminnej Spółdzielni (...) w W. na stanowisku magazyniera. Podczas pracy miał kontakt ze środkami ochrony roślin, nawozami fosforowymi, potasowymi oraz azotowymi, które były luzem ważone i wydawane. Ubezpieczony domagał się zaliczenia do ogólnego stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 20 czerwca 1970 r. do dnia 15 grudnia 1974 r. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wnosił o jego oddalenie. Wyrokiem z dnia 22 października 2015 r. Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił odwołanie A. D. od zaskarżonej decyzji organu rentowego. Podstawą wyroku były następujące ustalenia: A. D. urodził się (...) Zamieszkiwał razem z rodzicami oraz dwiema siostrami (przez pewien czas) w miejscowości R.. Rodzice wnioskodawcy posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 7,49 ha. A. D. ukończył 16 lat w dniu (...). W latach 1970/71 i 1970/72 odbywał naukę w(...)w S. w systemie wieczorowym. Od dnia 1 września 1972 r. kontynuował naukę w (...) Szkole Zawodowej (...) w S., którą ukończył w dniu 16 czerwca 1973 r. Wówczas pobierał naukę w systemie dziennym trzy dni w tygodniu, tj. w czwartek – w godzinach od 11.55 do 17.05, w piątek – w godzinach od 10.15 do 17.20 lub od 8.20 do 15.25 i w sobotę – w godzinach od 7.30 do 13.45. W poniedziałek, wtorek i środę realizował zajęcia praktyczne (dowód: pismo (...)w K. – k. 44). Do szkoły oddalonej o ok. 30 km dojeżdżał pociągiem. Pracę w gospodarstwie w dwa dni pobierania nauki w(...)w S. wykonywał przed wyjazdem do szkoły, tj. do godziny 15. W pozostałe dni pracował w gospodarstwie przez cały czas. Wszystkie prace przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego wykonywał razem z rodzicami, a w weekendy pomagały także jego siostry. W gospodarstwie poza uprawą roli (m.in. zboża, ziemniaków), zajmowano się hodowlą zwierząt tj. krów, świń, koni. Gospodarstwo nie posiadało specjalistycznych maszyn rolniczych. Wszystkie czynności w polu wykonywane były za pomocą urządzeń ręcznych oraz doczepianych do konia- takich jak pług, brona, kultywator, kosiarka. Wnioskodawca zajmował się również obrządkiem zwierząt, tj. wywoził obornik, rżnął sieczkę, sprzątał chlewnię. W okresie zimowym głównie obrządzał zwierzęta. Matka wnioskodawcy zmarła w 1972 roku, zaś ojciec w 1973 roku. Od tego czasu wnioskodawca sam prowadził gospodarstwo (dowód: zeznania wnioskodawcy – k. 49v, zeznania świadków H. M. i Z. M. – zapis na płycie CD – k. 37 ). Sąd pierwszej instancji wskazał, że w okresie od dnia 16 grudnia 1974 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. A. D. był zatrudniony w Gminnej Spółdzielni (...) w W. (dowód: świadectwa pracy w aktach osobowych – k. 15). Początkowo pracował jako kierownik magazynu towarów masowych Nr 8 w R. (dowód: umowa o pracę z magazynierem w aktach osobowych – k. 15). Z dniem 1 lipca 1977 r. przejął dodatkowo obowiązki magazyniera punktu skupu ziemniaków i innych produktów rolnych i wtórnych w R. (dowód: umowa o pracę w aktach osobowych – k. 15). Od dnia 20 grudnia 1977 r. pracował jako magazynier punktu skupu surowców wtórnych, ziemniaków, królików, gęsi itp. w W. (dowód: umowa o pracę w aktach osobowych – k. 15). Z dniem 7 maja 1979 r. pełnił obowiązki magazyniera punktu skupu zboża i nasion w W. (dowód: umowa o pracę w aktach osobowych – k. 15). Następnie od dnia 1 grudnia 1982 r. powrócił do pracy jako kierownik magazynu w R. (dowód: umowy o pracę w aktach osobowych – k. 15). Jego praca polegała na wydawaniu towaru odbiorcom. Był materialnie odpowiedzialny za stan magazynu. Nadzorował nadto pracę kasjerki. Brał także udział w naradach zarządu Spółdzielni. Ładowaniem, rozładowywaniem towaru oraz sprzątaniem magazynu zajmował się pracownik fizyczny. Na placu magazynu znajdowały się materiały budowlane, tj. cegły, pustaki, stal oraz opał, tj. węgiel, koks. W halach magazynowych trzymano nawozy, pasze i środki ochrony roślin. Towar był luzem i w opakowaniach – workach, foliach (dowód: zeznania świadków E. F. i Z. R. – zapis na płycie CD – k. 37). Sąd Okręgowy powołując się na treść art. 184 ust. 1 i 2, 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz.43 ze zm.) wskazał na przesłanki nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. Odnosząc się do spełnienia powyższych warunków przez wnioskodawcę Sąd pierwszej instancji podkreślił, że A. D. osiągnął wiek emerytalny 60 lat i nie jest członkiem OFE. Sprawą sporną pozostawało ustalenie, czy wnioskodawca osiągnął 25-letni ogólny staż pracy oraz czy wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A wyżej powołanego rozporządzenia w wymiarze co najmniej 15 lat i czy staże te osiągnął przed dniem 1 stycznia 1999 r. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przede wszystkim zeznań wnioskodawcy oraz świadków H. M. i Z. M., Sąd Okręgowy ustalił, że A. D. w okresach od dnia 20 czerwca 1970 r. do dnia 31 sierpnia 1972 r. i od dnia 17 czerwca 1973 r. do dnia 15 grudnia 1974 r. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców położonym w R.. Gospodarstwo o areale niespełna 7,5 ha było gospodarstwem różnorodnym, niezmechanizowanym, wymagającym także prac związanych z hodowlą inwentarza żywego tj. krów, świni i koni. Początkowo prowadzeniem gospodarstwa zajmowali się rodzice skarżącego z jego pomocą. Po śmierci matki wnioskodawcy – 1972 r., cały ciężar prowadzenia gospodarstwa spoczywał na skarżącym i jego ojcu, który podejmował nadto prace dorywcze w Zakładach (...) w W.. Jego rodzeństwo, tj. dwie siostry uczyły się w szkole średniej zamieszkując w internacie. Sąd wskazał jednocześnie, że w roku szkolnym 1972/73 skarżący pobierał naukę w systemie dziennym od wczesnych godzin przedpołudniowych do późnych godzin popołudniowych, a zatem Sąd przyjął, iż w tym okresie jego praca w gospodarstwie sprowadzała się wyłącznie do sporadycznej pomocy, której wymiar czasowy nie obejmował choćby wymaganych 4 godzin dziennie. Z tego względu okres od dnia 1 września 1972 r. do dnia 16 czerwca 1973 r. – zgodnie z pismem (...)w K., nie został uwzględniony do stażu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Po ukończeniu nauki, skarżący stale pracował w gospodarstwie. Ojciec wnioskodawcy zmarł w 1973 roku. Od tego czasu ciężar prowadzenia gospodarstwa spoczywał tylko na ubezpieczonym. Wnioskodawca wykonywał wszelkie niezbędne prace w gospodarstwie rolnym tj. uprawiał pole i obrządzał inwentarz żywy. Łącznie prace te obejmowały około 5-6 godzin dziennie, a w dni wolne od zajęć szkolnych nawet więcej. Przyjmując powyższe ustalenia Sąd oparł je na zeznaniach samego skarżącego jak i świadków: H. M. oraz Z. M., będących bezpośrednimi sąsiadami wnioskodawcy, podkreślając zarówno korelację tych zeznań, jak też wiarygodność świadków wynikającą z faktu zamieszkiwania w pobliżu gospodarstwa, w którym pracował A. D.. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z ugruntowanym poglądem judykatury osoba, która ubiega się o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu winna spełniać kryteria domownika określone w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). W ocenie Sądu Okręgowego w powyższym okresie wnioskodawca wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców spełniając wskazane ustawą kryteria. Względem zatrudnienia ubezpieczonego w Gminnej Spółdzielni (...) w W. od dnia 16 grudnia 1974 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. Sąd Okręgowy uznał, iż analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie pozwala w sposób kategoryczny stwierdzić, by A. D. w spornym okresie wykonywał prace w szczególnych warunkach w zakresie uprawniającym do nabycia uprawnień do wcześniejszej emerytury tj. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Praca, którą wykonywał A. D. nie ograniczała się bowiem jedynie do obsługi magazynów ze środkami ochrony roślin i nawozami mającymi właściwości pyliste, toksyczne, żrące, czy też parzące. W magazynach w W., R. i Z. znajdowały się substancje chemiczne, w tym środki ochrony roślin czy nawozy, niemniej jednak praca wnioskodawcy nie może być uznana ze wykonywaną w szczególnych warunkach. Jak zeznali świadkowie, w magazynach w Spółdzielni składowane były bowiem również złom, materiały budowlane, pasze, ziemniaki i zboża. Ubezpieczony jako magazynier zajmował się odmierzaniem towaru oraz jego wydawaniem. Był odpowiedzialny materialnie za stan magazynu. Środki ochrony roślin oraz nawozy znajdowały się głównie w opakowaniach. Jedynie nawozy pyliste były luzem, jednak wnioskodawca wyłącznie ważył, a inny robotnik pakował towar do worków. Praca z nawozami, środkami ochrony roślin nie zajmowała wnioskodawcy nadto całego dnia pracy. Ubezpieczony prowadził ponadto odpowiednią dokumentację magazynową związaną z wydawaniem i przyjmowaniem towaru. Sąd Okręgowy dał wiarę zarówno wnioskodawcy, jak i przesłuchanym w sprawie świadkom, co do okoliczności dotyczących wykonywanych przez wnioskodawcę czynności w charakterze magazyniera i z tychże zeznań wywiódł, że świadczona przez skarżącego praca nie była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych. W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawca w przedstawionym stanie faktycznym zasadniczą część swojej pracy wykonywał przy produktach (towarach), których nie można zakwalifikować jako szkodliwe, tj. materiały budowlane, pasze, zboża, ziemniaki, złom. Przyjmując i wydając nawozy oraz środki ochrony roślin, które skarżący traktuje jako szkodliwe, A. D. nie był zatem narażony na ich oddziaływanie w stopniu wyższym, niż wynikający z okresowego kontaktu z tymi substancjami, w szczególności że środki te były w większości zapakowane. Dokonywał co prawda ważenia, jednak pakowaniem zajmował się robotnik fizyczny, zaś ładowaniem sami rolnicy. Tym samym praca przy nawozach pylistych i środkach ochrony roślin nie sprowadzała się do bezpośredniego kontaktu z tymi produktami, a nadto stanowiła jedynie część czynności pracowniczych wnioskodawcy. Nie była więc wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw, aby pracę jaką wykonywał wnioskodawca na stanowisku magazyniera, starszego magazyniera i kierownika magazynu w Gminnej Spółdzielni (...) w W., uznać za pracę w warunkach szczególnych określoną pod poz. 40 wykazu A, dział IV załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 tj. pracę przy magazynowaniu, załadunku, rozładunku, transporcie oraz konfekcjonowaniu surowców, półproduktów i wyrobów gotowych – pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych. Sąd pierwszej instancji podniósł również, że dla przyjęcia, iż praca wykonywana była w warunkach szczególnych, wymagane jest ponadto, by konkretne stanowisko było przypisane poszczególnym działom wykazu A stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Przedsiębiorstwa, w których zatrudniony był wnioskodawca podlegały Ministrowi Przemysłu Rolno-Spożywczego. W związku z powyższym w zakresie wykonywanych przez wnioskodawcę prac zastosowanie znajduje dział X wspomnianego wyżej wykazu, w którym szczegółowo wymieniono prace związane z przemysłem rolno-spożywczym. W dziale tym ustawodawca jednak nie wymienił pracy magazyniera środków ochrony roślin, nawozów, zbóż, pasz, materiałów budowlanych czy też złomu. Stanowisko to nie znalazło się również w dziale XIV określającym prace różne, nie wymienione w poszczególnych działach przemysłu. Sąd nie może zaś z naruszeniem postanowień rozporządzenia wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. By uznać pracę za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, dane stanowisko musi być wymienione w danym dziale przemysłu, którego dotyczy rozporządzenie (por. wyrok Sądu najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638 ). Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy w oparciu o treść art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie wnioskodawcy od zaskarżonej decyzji. Apelację od powyższego wyroku wniósł A. D. zaskarżając przedmiotowe rozstrzygnięcie w całości i zarzucając:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.