Sygn. akt II Ca 1071/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2016 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Darius
§ 2-3 k.c.
wprowadzają istotne modyfikacje zasady wskazanej w przepisie art.
§ 1k.c., stanowiącym odpowiednik dawnego przepisu art.
442 § 1 k.c. Przepis art.
§ 1k.c.
stanowi, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Przepisy art.
§ 2-3 k.c.
stanowią, że: §
- Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. §
- W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. §
- Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Przepisy art.
§ 2-3 k.c.
są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisu art.
§ 1k.c.
i na korzyść poszkodowanego wprowadzają istotne modyfikacje zasady określonej w tym ostatnim przepisie, zwłaszcza gdy chodzi o przedawnienie roszczeń z tytułu szkody na osobie. W aktualnym stanie prawnym argument związany z potrzebą zapobieżenia przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody na osobie przez ustalenie odpowiedzialności za szkody mogące powstać w przyszłości chociaż nie stracił całkowicie na znaczeniu, to jednak jego znaczenie jest marginalne. W rozpoznawanej sprawie powódka nie powoływała się na tego rodzaju argumenty celem uzasadnienia swojego interesu prawnego w żądaniu ustalenia odpowiedzialności pozwanego. Tylko ubocznie należy wskazać, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy szkoda na osobie, jakiej doznała powódka, wynikła z czynu niedozwolonego stanowiącego występek w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, a więc do przedawnienia roszczeń z tego czynu niedozwolonego ma zastosowanie przepis art.
§ 2k.c.
Przepis art.
§ 2k.c.
ma także pośrednie zastosowanie do przedawnienia roszczeń w stosunku do ubezpieczyciela z tytułu umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu. Przepis art. 819 § 3 k.c. stanowi bowiem, że w wypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem terminu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym lub wynikłą z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy roszczenia powódki z tytułu szkód na osobie, które powstaną w przyszłości, ulegną przedawnieniu z dniem 10 marca 2031 roku, chyba że zaistnieją okoliczności wskazane w art.
§ 3k.c.
W tym ostatnim wypadku termin przedawnienia roszczenia może jeszcze ulec wydłużeniu. Wskazane terminy przedawnienia roszczeń są w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy i tak dłuższe od terminu przedawnienia wynikającego z art. 125 § 1 k.c. Wydanie wyroku ustalającego odpowiedzialność pozwanego nie miałoby zatem żadnego wpływu na bieg terminu przedawnienia roszczeń powódki o naprawienie szkody na osobie. ÷ Nie uzasadniają przyjęcia istnienia interesu prawnego argumenty dotyczące ułatwień dowodowych w ewentualnym przyszłym postępowaniu sądowym. Wyrok z dnia 11 września 2015 roku w części zasądzającej świadczenia ubezpieczeniowe od pozwanego na rzecz powódki korzysta z powagi rzeczy osądzonej i w związku z tym przesądza prawomocnie między innymi o tym, że pozwany, jako ubezpieczyciel, ponosi odpowiedzialność wynikającą z umowy w ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przez Ł. S.
(2)w wyniku potrącenia powódki w dniu 10 marca 2011 roku w okolicznościach ustalonych przez Sąd pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie to wiąże także inne sądy i inne organy państwowe (art. 365 § 1 k.p.c.), natomiast nawet wydanie rozstrzygnięcia ustalającego odpowiedzialność ubezpieczyciela za dalsze mogące wystąpić w przyszłości skutki zdarzenia ubezpieczeniowego ani nie zwolni w przyszłości wierzyciela od wykazania, że takie następstwa zaistniały, ani też że pozostają w normalnym związku przyczynowym ze wskazanym w wyroku ustalającym zdarzeniem ubezpieczeniowym. ÷ Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w punkcie IV w ten sposób, że oddalił powództwo w części obejmującej żądanie G. Z. ustalenia, że (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. ponosi odpowiedzialność względem G. Z. za dalsze mogące wystąpić w przyszłości skutki zdarzenia z dnia 10 marca 2011 roku. Nie jest natomiast uzasadniony wniosek apelacji o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Z przepisów art. 386 § 2 i 4 k.p.c. wynika, że uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji może nastąpić tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Dodatkową podstawę prawną uchylenia wyroku stanowi przepis art. 505 12 § 1 k.p.c., mający zastosowanie w postępowaniu uproszczonym. Przepis ten stanowi, że jeżeli sąd drugiej instancji stwierdzi, że zachodzi naruszenie prawa materialnego, a zgromadzone dowody nie dają wystarczających podstaw do zmiany wyroku, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu Okręgowego w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna ze wskazanych wyżej podstaw uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie jest dotknięte nieważnością. Sąd ten rozpoznał istotę sprawy, analizując zasadność żądania pozwu z punktu widzenia okoliczności faktycznych przytoczonych jako podstawa faktyczna powództwa i rozpoznając zarzuty podniesione przez pozwanego. Wydanie wyroku przez Sąd Okręgowy nie wymaga również przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, ani też nawet uzupełniania, czy powtarzania postępowania dowodowego. W sprawie nie mógł mieć również zastosowania przepis art. 505 12 § 1 k.p.c., gdyż przedmiotowa sprawa nie podlegała rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym. Należy także zwrócić uwagę, że powód nie przytacza w apelacji zarzutów, których uwzględnienie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku. Podnoszone w końcowej części uzasadnienia apelacji uwagi odnoszące się do braków uzasadnienia Sądu pierwszej instancji są uzasadnione o tyle, że eksponują te elementy uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które zawierają oczywiste omyłki. Nie oznacza to jednak, że Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę na innej podstawie faktycznej niż wskazywana przez powódkę. Pozwany nie wskazuje w apelacji okoliczności faktycznych, które miałyby wykraczać poza podstawę faktyczną powództwa G. Z.. Sam fakt wykorzystywania przez Sąd pierwszej instancji przy sporządzeniu projektu uzasadnienia wyroku z dnia 11 września 2015 roku fragmentów plików tekstowych obejmujących projekty uzasadnień orzeczeń w innych sprawach sądowych jest wyłącznie zabiegiem technicznym, polegającym na posługiwaniu się przy pracy redakcyjnej elektronicznym programem biurowym, a w szczególności funkcją tego programu polegającą na możliwości kopiowania fragmentów tekstu, które mogą być wykorzystane w innym dokumencie. Oczywistą kwestią jest to, że uzasadnienie wyroku nie powinno zawierać oczywistych omyłek, a więc przed podpisaniem projekt uzasadnienia powinien być dokładnie sprawdzony, jednak sam fakt występowania takich omyłek nie jest równoznaczny z nierozpoznaniem przez sąd istoty sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera liczne błędy pisarskie4, w tym interpunkcyjne, stanowiące oczywiste omyłki w znaczeniu określonym przez przepis art. 350 k.p.c., co w zasadzie nie uniemożliwia odczytania właściwej treści uzasadnienia, choć niewątpliwie stanowi utrudnienie w takim odczytaniu. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim5 stanowi, że do ochrony języka polskiego są obowiązane wszystkie organy władzy publicznej oraz instytucje i organizacje uczestniczące w życiu publicznym. Z przepisu art. 3 ust. 1 tej ustawy wynika między innymi, że ochrona języka polskiego polega w szczególności na dbaniu o poprawne używanie języka i doskonaleniu sprawności językowej jego użytkowników oraz na stwarzaniu warunków do właściwego rozwoju języka jako narzędzia międzyludzkiej komunikacji. ÷ W związku z tym, że powództwo w części obejmującej żądanie ustalenia odpowiedzialności na przyszłość podlega oddaleniu już tylko z powodu braku interesu prawnego powódki w żądaniu ustalenia, zbędne są szczegółowe rozważania na temat zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 233 k.p.c. Należy jednak wskazać, że zarzut ten nie jest zasadny. Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności gdy chodzi o dowody z opinii biegłych, i wskazał, że istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia w przyszłości u powódki nowych szkód na osobie, będących następstwem wypadku z dnia 10 marca 2011 roku. Żądanie ustalenia odpowiedzialności za szkody mogące powstać w przyszłości opiera się ze swojej istoty na określonym stopniu prawdopodobieństwa, natomiast szkody na osobie, których powstanie w przyszłości, to jest po wydaniu wyroku przez sąd, jest pewne, muszą być uwzględnione przy orzekaniu o już zgłoszonych roszczeniach z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, czy też z tytułu świadczenia ubezpieczeniowego odpowiadającego takiemu zadośćuczynieniu. Pozwany w ogóle nie wskazał, w jaki sposób miałby zostać naruszony przepis art. 233 § 2 k.p.c. * W pozostałej części apelacja powoda jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Apelacja podlegała oddaleniu w tej części, w której dotyczyła rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję i rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych. Zmiana zaskarżonego wyroku przez Sąd Okręgowy miała niewielki zakres i w związku z tym nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję. Na stronę pozwaną należało włożyć obowiązek zwrotu wszystkich kosztów poniesionych przez powódkę w pierwszej instancji, gdyż powódka uległa tylko co do nieznacznej części swego żądania (art. 100 zd. 2 k.p.c.). Powyższa uwaga odnosi się odpowiednio do rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych, zawartego w punkcie VI zaskarżonego wyroku. * Na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zasądził od G. Z. na rzecz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 94,20 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. W związku z tym, że apelacja pozwanego została uwzględniona prawie w całości Sąd Okręgowy włożył na powódkę obowiązek zwrotu pozwanemu wszystkich kosztów poniesionych przez niego w postępowaniu odwoławczym. Pozwany uległ bowiem tylko co do nieznacznej części swojej apelacji. Koszty poniesione przez pozwanego obejmują: a) opłatę od apelacji – 30 zł (k. 424), b) wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanego, ustalone na podstawie § 6 pkt 1 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 490 – tekst jednolity ze zmianami) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1804), c) opłatę pocztową za przesłanie przesyłki zawierającej apelację – 4,20 zł (k. 425). * Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku. Ewa Bazelan Dariusz Iskra Krzysztof Niezgoda 1 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków apelacyjnych. 2 Por. przykładowo: orzeczenie SN z dnia 17 września 1965 roku, I CR 134/65, OSP 1966, z. 12, poz. 275; uchwała SN z dnia 30 grudnia 1968 roku, III CZP 103/68, OSN C 1969, z. 5, poz. 85; uchwała SN z dnia 7 sierpnia 1970 roku, III CZP 49/70, OSN C 1971, z. 3, poz. 42; uchwała SN z dnia 30 maja 1975 roku, III CZP 67/74, OSN C 1976, z. 4, poz. 72; wyrok SN z dnia 27 sierpnia 1976 roku, II CR 288/76, OSN C 1977, z. 5-6, poz. 91; wyrok SN z dnia 13 marca 1984 roku, I PRN 23/84, OSP 1985, z. 6, poz. 120; uchwała SN z dnia 27 lipca 1990 roku, III CZP 38/90, OSN C 1991, z. 2-3, poz. 25; wyrok SN z dnia 14 kwietnia 1992 roku, I CRN 38/02, OSN C 1993, z. 3, poz. 45; uchwała SN z dnia 26 maja 1992 roku, III CZP 36/92, Lex nr 9075; wyrok SA w Łodzi z dnia 9 września 1992 roku, I A Cr 186/92, OSA 1993, z. 1, poz. 8; wyrok SA w Łodzi z dnia 3 grudnia 1992 roku, I A Cr 428/92, OSA 1993, z. 7, poz. 49; wyrok SN z dnia 24 maja 1995 roku, I CRN 61/95, Lex nr 8289; uchwała SN z dnia 22 września 1995 roku, III CZP 118/95, OSN C 1996, z. 1, poz. 7; wyrok SN z dnia 17 grudnia 1997 roku, I PKN 434/97, OSN P 1998, z. 21, poz. 627; postanowienie SN z dnia 27 stycznia 1998 roku, II UKN 471/97, OSN P 1999, z. 2, poz. 75; wyrok SN z dnia 25 czerwca 1998 roku, III CKN 563/97, Lex nr 255611; postanowienie SN z dnia 20 sierpnia 1998 roku, III CZP 30/98, Prokuratura i Prawo 1998, z. 11-12, poz. 43; wyrok SN z dnia 11 grudnia 1998 roku, II CKN 96/98, OSN C 1999, z. 5, poz. 98; wyrok SA w Warszawie z dnia 17 grudnia 1998 roku, I A Ca 996/98, Prawo Gospodarcze 2000, z. 1, s. 38; wyrok SN z dnia 20 stycznia 2000 roku, I CKN 370/98, Lex nr 50861; wyrok SA w Katowicach z dnia 15 listopada 2000 roku, I A Ca 947/00, Prawo Gospodarcze 2001, z. 10, s. 56; wyrok SN z dnia 6 marca 2002 roku, V CKN 852/00, Lex nr 56024; wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2002 roku, V CKN 953/00, Lex nr 57200; wyrok SN z dnia 11 lutego 2003 roku, V CKN 1651/00, Lex nr 479362; wyrok SN z dnia 20 lutego 2003 roku, I CKN 58/01, Lex nr 83830; wyrok SN z dnia 26 czerwca 2003 roku, V CKN 419/01, Lex 355365; wyrok SN z dnia 2 lutego 2005 roku, IV CK 474/04, Lex 488986; wyrok SN z dnia 24 maja 2005 roku, V CK 644/04, Lex nr 180825; uchwała SN z dnia 29 marca 2006 roku, II PZP 14/05, OSN P 2006, z. 15-16, poz. 228; wyrok SN z dnia 14 lipca 2006 roku, II CSK 71/06, OSP 2007, z. 10, poz. 118; wyrok SN z dnia 5 czerwca 2007 roku, I UK 8/07, OSN P 2008, z. 15-16, poz. 228; wyrok SN z dnia 6 lutego 2009 roku, IV CSK 447/08, MP 2009, z. 5, s. 244. 3 OSN C 1970, z. 12, poz. 217. 4 W szczególności w zakresie fleksji i składni. 5 Dz. U. Nr 43 z 2011 roku, poz. 224 – tekst jednolity ze zmianą.