Sygn. akt II Ca 800/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Dari

§ 6

pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 461 – tekst jednolity ze zmianami) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800), 4) opłaty pocztowe za przesłanie przesyłek poleconych obejmujących pisma procesowe skierowane do sądu i odpisy pism przeznaczonych dla pełnomocnika strony przeciwnej – 6,10 zł (k. 109a), 6,10 zł (k. 114). Pozwany poniósł koszty w kwocie 1225 zł, obejmujące: 1) opłatę skarbową od pełnomocnictwa procesowego – 17 zł (k. 78), 2) wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 1200 zł,

§ 6

pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 490 – tekst jednolity ze zmianami) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1804), 3) opłatę pocztową za przesłanie przesyłki poleconej obejmującej pozew wzajemny oraz odpowiedź na pozew – 8,10 zł (k. 70). Do kosztów procesu podlegających rozliczeniu w ramach rozstrzygnięcia o kosztach za pierwszą instancję nie zostały zaliczone koszty przejazdu pozwanego do sądu, objęte spisem kosztów złożonym na rozprawie w dniu 14 maja 2015 roku. Z przepisów art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. wynika, że do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Z powołanych przepisów wynika, że za niezbędne koszty procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego mogą być uznane koszty stawiennictwa strony do sądu tylko wówczas, gdy osobiste stawiennictwo zostało nakazane przez sąd. Stawiennictwo pozwanego w dniu 26 listopada 2013 roku było wprawdzie nakazane (obowiązkowe), jednak Ł. S. nie uprawdopodobnił nawet, że poniósł jakiekolwiek koszty związane ze stawiennictwem w Sądzie w tym dniu. Zawiadomienie o terminie rozprawy w tym dniu doręczone zostało dla pozwanego na adres wskazany w odpowiedzi na pozew i w pozwie wzajemnym – w K. O. niedaleko L. (k. 76). Na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 roku pozwany wskazał nowy adres swojego miejsca zamieszkania, jednak nie twierdził, że na rozprawę w tym dniu przyjechał z W. i że miało to miejsce wyłącznie w związku z terminem rozprawy. Stawiennictwo pozwanego w dniach 18 lutego 2014 roku, 8 maja 2014 roku3 i 26 listopada 2014 roku nie było nakazane przez Sąd. Stawiennictwo pozwanego na rozprawie w dniach 12 lutego 2015 roku i 14 maja 2015 roku było wprawdzie nakazane, jednak pozwany nie wnosił o zasądzenie kosztów związanych ze stawiennictwem w tych dniach. Dokonując rozliczenia kosztów za pierwszą instancję Sąd Okręgowy przyjął do tego rozliczenia tylko jedno wynagrodzenie będącego radcą prawnym pełnomocnika Ł. S.. Zagadnienie to zostało szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 2016 roku, wydanego w sprawie II Cz 1304/

1. Należy zatem przypomnieć, że wniesienie przez pozwanego powództwa wzajemnego nie oznacza, iż sąd rozpoznaje i rozstrzyga dwie niezależne od siebie sprawy sądowe, w których miałby odrębnie orzekać o kosztach procesu. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu w takiej sprawie jest jedno i jest ono pochodną rozstrzygnięcia zarówno o powództwie głównym, jak i powództwie wzajemnym. Wniesienie przez pozwanego powództwa wzajemnego następuje na zasadach określonych w art. 204 k.p.c., a w postępowaniu uproszczonym dodatkowo w art. 505 4 § 2 k.p.c. Wniesienie powództwa wzajemnego nie oznacza, że w sprawie mamy do czynienia z dwiema sprawami połączonymi do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 219 k.p.c.), gdzie powinny zapaść odrębne rozstrzygnięcia o kosztach procesu w każdej z połączonych spraw. Na jedność rozstrzygnięcia o kosztach w sprawie, w której rozpoznawane jest powództwo główne i powództwo wzajemne, wskazują pośrednio przepisy art. 317 § 1 i 2 k.p.c., zezwalając na wydanie wyroku częściowego w odniesieniu do części żądania powództwa głównego, części żądania powództwa wzajemnego, całości żądania powództwa głównego lub całości żądania powództwa wzajemnego. Wyrok częściowy nie jest (co do zasady) orzeczeniem kończącym sprawę w instancji, w znaczeniu określonym przez przepis art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c., dlatego sąd nie zamieszcza w nim rozstrzygnięcia o kosztach procesu, nawet jeżeli dotyczy tylko powództwa głównego albo tylko powództwa wzajemnego. Tezie o jedności rozstrzygnięcia o kosztach w sprawie z powództwa głównego i powództwa wzajemnego nie przeczy odrębność procesowa powództw, wyrażająca się w potrzebie odrębnego rozstrzygnięcia o powództwie głównym i powództwie wzajemnym, chociaż następuje to – co do zasady – w jednym wyroku. Wyjątkiem jest możliwość wydania wyroku częściowego (art. 219 k.p.c.), w którym, jak już wyżej wyjaśniono, nie orzeka się (także co do zasady)4 o kosztach procesu. Jedność rozstrzygnięcia o kosztach oznacza, że rozstrzygając o powództwie głównym i o powództwie wzajemnym wydaje się tylko jedno rozstrzygnięcie o kosztach procesu, biorąc pod uwagę wynik rozstrzygnięcia o powództwie głównym i wzajemnym oraz koszty postępowania obu stron, związane zarówno z powództwem głównym, jak i wzajemnym. Jeżeli chodzi o rodzaj kosztów, to w wypadkach, o których mowa w art. 98 § 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c., strona może przedstawić do rozliczenia w ramach kosztów procesu tylko jedno wynagrodzenie (opłatę za czynności) pełnomocnika procesowego będącego adwokatem lub radcą prawnym. Powództwo wzajemne, pomimo odrębności procesowej od powództwa głównego, jest jednak swoistym środkiem obrony pozwanego w ramach postępowania toczącego się z powództwa głównego. Wyrazem tego jest chociażby określenie przesłanek dopuszczalności powództwa wzajemnego i terminu jego wniesienia (art. 192 pkt 2 k.p.c., art. 204 § 1 k.p.c.), czy też zakresu pełnomocnictwa procesowego, które obejmuje z samego prawa między innymi umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa wzajemnego (art. 91 pkt 1 k.p.c.). Umocowanie do reprezentowania pozwanego w sprawie z powództwa głównego obejmuje zatem z mocy samego prawa umocowanie do wniesienia powództwa wzajemnego. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że w sprawie z powództwa głównego i powództwa wzajemnego wynagrodzenie pełnomocnika procesowego będącego adwokatem lub radcą prawnym powinno być liczone „podwójnie”. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły również podstawy do przyjęcia do rozliczenia kosztów za pierwszą instancję wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego według stawki wyższej niż stawka minimalna. ÷ Pozwany przegrał sprawę w 0,19 części, ponieważ w takim zakresie zostało oddalone żądanie pozwu wzajemnego. 2404,48 zł : (6097 zł + 6658,54 zł) = 0,19 Powód przegrał sprawę w 0,81 części. Przy określeniu stopnia, w jakim każda ze stron przegrała (odpowiednio wygrała) sprawę wzięte zostało pod uwagę zarówno rozstrzygnięcie o powództwie głównym, jak i powództwie wzajemnym
2. Udział w sumie kosztów procesu obciążający Ł. S. wynosi 513,82 zł (= 2704,30 zł · 0,19). Udział w sumie kosztów procesu obciążający powoda wynosi 2190,48 zł. Ponieważ poniesione przez pozwanego w pierwszej instancji koszty (1225,10 zł) o 711,28 zł przewyższają obciążający go udział, zasądzeniu na jego rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu podlega ta właśnie różnica. * W pozostałej części apelacja powoda jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Nie są uzasadnione roszczenia I. K. o zwrot: a) kosztów malowania lokalu (robocizny) – 1300 zł, b) kosztów zakupu farb – 300 zł, c) kosztów zakupu butli gazowej – 195 zł, d) kosztów prądu – 302 zł. W tym zakresie Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i ich ocenę prawną. Stanowisko Sądu pierwszej instancji należy uzupełnić o wyjaśnienie, że zgodnie z umową najmu wszelkie koszty związane z malowaniem pomieszczeń składających się na wynajmowany lokal użytkowy obciążały I. K. i miały być wykonane do dnia 15 listopada 2012 roku. Roszenie o zwrot tych kosztów jest zatem oczywiście bezzasadne. Poniesienie tych kosztów nie jest również szkodą powoda, która miałaby powstać z niewykonania, czy też nienależytego wykonania umowy najmu przez pozwanego. I. K. wykonując prace remontowe na swojej nieruchomości nie poniósł żadnej szkody, gdyż wykonane prace służyły utrzymaniu tej nieruchomości w należytym stanie. Wykonanie tych prac nie spowodowało żadnego uszczerbku w majątku powoda. Remont, przynajmniej częściowy, zabezpieczył nieruchomość przed niszczeniem, a koszty remontu zwiększyły jedynie wartość nieruchomości. Nie jest uzasadnione żądanie zapłaty czynszu najmu za styczeń i luty 2013 roku. Żądanie zapłaty czynszu na styczeń 2013 roku podlegało oddaleniu, gdyż do tego czasu I. K. nie zakończył prac, które umożliwiały oddanie lokalu użytkowego najemcy w stanie nadającym się do umówionego użytku, a z dniem 31 stycznia 2013 roku umowa najmu została skutecznie wypowiedziana przez Ł. S.. Ustalenia Sądu pierwszej instancji co do skutecznego wypowiedzenia najmu z tym dniem przez pozwanego są prawidłowe, z tym, że podstawą faktyczną wypowiedzenia najmu przez Ł. S. były okoliczności, do których nawiązuje przepis art. 664 § 2 k.c., nie zaś okoliczności tego rodzaju, o jakich mowa w art. 682 k.c. Nie miał przy tym zastosowania w rozpoznawanej sprawie przepis art. 664 § 3 k.c., gdyż nie można uznać, że wady lokalu w postaci zagrzybienia ścian były znane Ł. S. w chwili zawarcia umowy najmu. Wady te ujawniły się później i nie zostały usunięte przez I. K. w terminie wyznaczonym przez najemcę. W związku z tym należy uznać, że Ł. S. był uprawniony do wypowiedzenia umowy najmu bez zachowania terminu wypowiedzenia, co uczynił w piśmie z dnia 28 stycznia 2013 roku, doręczonym wynajmującemu w dniu 31 stycznia 2013 roku, oraz do żądania obniżenia czynszu najmu za czas trwania wad. Zebrany materiał dowodowy nie daje natomiast wystarczających podstaw do dokonania ustaleń, że wady lokalu użytkowego były tego rodzaju, że zagrażały zdrowiu najemcy lub osób, które byłyby u niego zatrudnione w tym lokalu. Nie jest także uzasadniona apelacja I. K. w części zaskarżającej rozstrzygnięcie zasądzające zwrot kaucji wpłaconej przez Ł. S.. I. K. nie podnosi w tym zakresie w apelacji żadnych zarzutów. Zakończenie najmu wiązało się z obowiązkiem wynajmującego zwrotu kaucji najemcy, tym bardziej, że wynajmujący nie składał oświadczenia o zaspokojeniu jakichkolwiek roszczeń z kaucji wpłaconej przez pozwanego. * Na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zasądził od I. K. na rzecz Ł. S. kwotę 300,50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Ogółem koszty postępowania odwoławczego w rozpoznawanej sprawie wyniosły 1734,20 zł. I. K. poniósł koszty w kwocie 1104,20 zł, obejmujące: 1) opłaty od apelacji – 250 zł (k. 251) i 250 zł (k. 282), 2) wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 600 zł,

§ 6pkt 4 w zw.

z § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz 3) opłatę pocztową za przesłanie przesyłki poleconej obejmującej apelację – 4,20 zł (k. 250). Ł. S. poniósł koszty w kwocie 1221,20 zł, obejmujące: 1) wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 600 zł,

§ 6pkt 4 w zw.

z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, 2) opłatę od zażalenia – 30 zł (k. 257). Ł. S. przegrał sprawę w drugiej instancji w 0,19 części, ponieważ w takim zakresie apelacja została uwzględniona. I. K. przegrał sprawę w drugiej instancji w 0,81 części. Udział w sumie kosztów postępowania odwoławczego obciążający pozwanego wynosi 329,50 zł (= 1734,20 zł · 0,19). Udział w sumie kosztów postępowania odwoławczego obciążający powoda wynosi 1404,70 zł. Ponieważ poniesione przez pozwanego koszty (630 zł) o 300,50 zł przewyższają obciążający go udział, zasądzeniu na jego rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu podlega ta właśnie różnica. Sąd Okręgowy nie zamieszczał w wyroku osobnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zawartego w zażaleniu Ł. S. wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W sytuacji, w której sąd drugiej instancji rozpoznaje apelację jednej ze stron od wyroku oraz zażalenie strony przeciwnej na rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu zawarte w tym wyroku, nie mamy do czynienia z dwiema sprawami sądowymi w drugiej instancji, ale jedną sprawą, w której zapada jedno rozstrzygnięcie o kosztach. Rozstrzygnięcie takie zapada w orzeczeniu kończącym sprawę w drugiej instancji, którym jest wyrok rozstrzygający apelację. Jest to sytuacja taka sama jak ta, w której sąd drugiej instancji rozpoznaje apelacje obu stron od tego samego wyroku. Pomimo odrębnego rozstrzygnięcia o każdej apelacji zapada jedno rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego. Także w opisywanych sytuacjach strona reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego może przedstawić do rozliczenia w ramach kosztów postępowania odwoławczego (apelacyjnego) tylko jedno wynagrodzenie (opłatę za czynności) pełnomocnika procesowego będącego adwokatem lub radcą prawnym. Okoliczność, że w tej samej sprawie od tego samego wyroku wniesione zostały apelacje przez strony przeciwne, nie oznacza, że każda z nich, jeżeli jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego, może przedstawić do rozliczenia w ramach kosztów podwójne wynagrodzenie takiego pełnomocnika (za „apelację własną” i „apelację przeciwnika”). To samo dotyczy wniesienia przez strony przeciwne apelacji i zażalenia od rozstrzygnięć zawartych w tym samym wyroku. Analogicznie jak w odniesieniu do rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję, nie ma podstaw do odrębnego orzekania o kosztach postępowania odwoławczego związanych z powództwem głównym i powództwem wzajemnym, a tym samym do dwukrotnego przyjmowania do rozliczeń wynagrodzenia pełnomocników procesowych (za postępowanie z powództwa głównego i za postępowanie z powództwa wzajemnego). * Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w postanowieniu. 1 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków apelacyjnych. 2 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków zażalenia. 3 W dniu 7 maja 2014 roku nie odbywały się jakiekolwiek czynności sądowe, w których uczestniczył Ł. S.. 4 Wyjątek dotyczy sytuacji, w której wyrok częściowy kończy sprawę częściowo w aspekcie podmiotowym, to jest w odniesieniu do niektórych spośród kilku powodów lub niektórych spośród kilku pozwanych. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednak nie występuje. 5 Stąd w mianowniku suma żądań pozwu głównego i wzajemnego.