Sygn. akt III AUa 1850/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. w składzie: Przewodniczący: SSA Alicja Podlewska Sędziowie: SSA Bożena Grubba (spr.) SSA Maria Sałańska - Szumakowicz Protokolant: stażysta Sylwia Gruba po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. w Gdańsku sprawy E. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o prawo do emerytury na skutek apelacji E. P. od wyroku Sądu Okręgowego we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2015 r., sygn. akt IV U 382/15 oddala apelację. SSA Bożena Grubba SSA Alicja Podlewska SSA Maria Sałańska - Szumakowicz Sygn. akt III AUa 1850/15 UZASADNIENIE E. P. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 18 maja 2015 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury. W uzasadnieniu wskazano, że organ rentowy błędnie nie zaliczył wnioskodawcy okresu pracy w warunkach szczególnych w ramach zatrudnienia w (...) S.A. w okresie od 10 lipca 1987r. do (jak ostatecznie sprecyzowano) 31 grudnia 1992r. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał całkowicie zaskarżoną decyzję i wniósł o oddalenie odwołania. Wyrokiem z dnia 29 lipca 2015r. Sąd Okręgowy we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach: Wnioskodawca urodził się dnia (...) Wnioskodawca pracował w (...) S.A. w okresie od dnia 2 maja 1979 r. do dnia 7 czerwca 1982 r. jako aparatowy produkcji kwasu azotowych, w okresie od dnia 8 czerwca 1982 r. do dnia 31 lipca 1983 r. jako aparatowy procesów polimeryzacji, w okresie od dnia 1 sierpnia 1983 r. do dnia 31 grudnia 1986 r. jako aparatowy procesów kondensacji i polimeryzacji, w okresie od dnia 1 sierpnia 1986 r. do dnia 9 lipca 1987 r. jako aparatowy procesów kondensacji i polimeryzacji – sterowniczy, w okresie od dnia 10 lipca 1987 r. do dnia 31 grudnia 1992 r. jako kierownik magazynu inwestycyjnego (w którym zgromadzone były wszelkie materiały i środki inwestycyjne), w okresie od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. jako starszy magazynier w tym samym magazynie o takim samym asortymencie (jedynie o zmienionej nazwie),. Wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymował się okresami składkowymi i nieskładkowymi w wymiarze co najmniej 25 lat. W dniu 10 marca 2015 r. wnioskodawca złożył do organu rentowego wniosek o emeryturę. W dniu 18 maja 2015 r. organ rentowy wydał decyzję odmawiającą wnioskodawcy prawa do świadczenia. Wnioskodawca nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego (dalej OFE). Sąd I instancji zważył, iż żądaniem wnioskodawcy objęte było świadczenie emerytalne uregulowane w art. 184 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j. t. Dz. U. z 2015 r., poz. 748; dalej: ustawy o emeryturach i rentach z FUS albo ustawy) w zw. z § 4 ust. 1 pkt. 1 i 3 w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej: rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego). Zgodnie z powołanymi przepisami ubezpieczonemu mężczyźnie urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli do dnia 1 stycznia 1999 r. w wymiarze co najmniej 15 lat wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego oraz osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 25 lat, a także nie przystąpił do OFE albo złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Zgodnie przy tym z § 1 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tymże rozporządzeniu były okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Jednocześnie podkreślić należy, iż nie każda praca – nawet świadczona w trudnych czy też niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia warunkach uzasadnia przyznanie emerytury w niższym wieku. Uzasadnia to jedynie wykonywanie stale i w pełnym wymiarze pracy wymienionej w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego. Trzeba w tym miejscu nadto podnieść, iż przepisy regulujące materię ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujących; oznacza to, iż w sytuacjach w nich określonych muszą być one stosowane przez organ rentowy w sposób ścisły. Niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2006 r., I UK 138/06, Legalis). W świetle przytoczonej regulacji przedmiotem ustaleń Sądu pozostawało spełnienie przez wnioskodawcę wszystkich wskazanych przesłanek nabycia prawa do emerytury w niższym wieku – w pierwszej kolejności w zakresie osiągnięcia wymaganego wieku oraz łącznego stażu ubezpieczeniowego. W tym zakresie wskazany powyżej stan faktyczny ustalony został w znaczącej części na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego oraz w aktach osobowych wnioskodawcy dotyczących okresu zatrudnienia w (...) S.A.. Podkreślenia wymaga, że strony postępowania nie kwestionowały autentyczności dokumentów w nich zawartych, a i Sąd nie znalazł podstaw, by zakwestionować ich wiarygodność – poza -częściowo - świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W świetle powołanych dokumentów – w szczególności złożonych do akt organu rentowego świadectw pracy – nie budziło wątpliwości, iż wnioskodawca – urodzony dnia (...) – do dnia 1 stycznia 1999 r. legitymuje się okresami składkowymi i nieskładkowymi w wymiarze łącznie co najmniej 25 lat. Ustalenia w dalszej kolejności wymagało, czy wnioskodawca może wykazać się okresem łącznym 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca w toku procesu konsekwentnie wywodził, iż przepracował wymagane 15 lat w warunkach szczególnych w ramach zatrudnienia w (...) S.A. Organ rentowy, kwestionując powyższą okoliczność, wskazywał, że pracując jako kierownik magazynu, trudno uznać, aby wnioskodawca stale pracował w szczególnych warunkach. Na rozprawie pełnomocnik organu rentowego zmodyfikowała wcześniejsze stanowisko organu rentowego, kwestionując dodatkowo okres pracy wnioskodawcy od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1993 r. Pełnomocnik organu rentowego zmianę stanowiska organu rentowego tłumaczyła faktem, że w 1993 r. praca wnioskodawcy jako starszy magazynier wynikała wyłącznie ze zmiany nazewnictwa uprzednio zajmowanego stanowiska, praca na którym nie została przez ten organ uwzględniona. W tym zakresie w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, iż zgodnie z ogólnymi zasadami procesu cywilnego, to na ubezpieczonym ciążył obowiązek wykazania prawdziwości zgłaszanych twierdzeń i przedstawienia dowodów w tym zakresie (art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.). Stąd też ubezpieczony winien był wykazać legitymowaniem się wymaganym okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych – w rozumieniu wskazanych powyżej przepisów – przypadającym przed dniem 1 stycznia 1999 r. W świetle powołanej regulacji nie może także budzić wątpliwości, iż to strony są „gospodarzami” postępowania, a zatem dopuszczenie przez Sąd z urzędu dowodu niewskazanego przez stronę może nastąpić jedynie w wypadkach wyjątkowych i dotyczy sytuacji, w której pomimo aktywności stron w procesie nie jest możliwe wyjaśnienie wszystkich okoliczności koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. W żadnym zaś razie przepis art. 232 k.p.c. nie może być wykorzystywany jako swoista „furtka” do przerzucenia na Sąd obowiązków, które ciążą na stronie i które służą jej interesom. Dla poparcia powyższego stanowiska wskazać należy, że Sąd Najwyższy stwierdził, że możliwość dopuszczenia przez Sąd dowodu niewskazanego przez strony nie oznacza, że Sąd obowiązany jest zastąpić własnym działaniem bezczynność strony, a skorzystanie przez Sąd ze swojego uprawnienia do podjęcia inicjatywy dowodowej jest możliwe jedynie w szczególnych sytuacjach procesowych o wyjątkowym charakterze (orzeczenie z dnia 7 listopada 1997 r., III CKN 244/97, OSNC 1998, nr 3, poz. 52). Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w przedmiotowym postępowaniu. Postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie, prowadzone z inicjatywy stron, należy w opinii Sądu określić jako wyczerpujące i tym samym wystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia sporu, zaś ewentualne braki w tym zakresie podlegać mogą ocenie wyłącznie w ramach realizacji przez strony obowiązków procesowych, określonych rozkładem ciężaru dowodu, tym bardziej, gdy jak w przedmiotowej sprawie wnioskodawca reprezentowany był przez fachowego pełnomocnika. Odnośnie zatem powyższej spornej okoliczności Sąd I instancji wskazał, iż najistotniejszą dla rozstrzygnięcia sprawy kwestią pozostaje faktyczny zakres wykonywanych przez ubezpieczonego w ramach zatrudnienia obowiązków, dla których ustalenia nie jest jednak wystarczające samo oznaczenie zajmowanego stanowiska, a ustalenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie może być oparte wyłącznie o twierdzenia samej strony. Jakkolwiek zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy, to jednak nie jest to jedyna i niepodważalna droga do wykazania zatrudnienia w szczególnych warunkach. Zgodnie bowiem z § 22 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412; dalej: rozporządzenia w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe), jeżeli ustawa przewiduje możliwość udowodnienia zeznaniami świadków okresu składkowego, od którego zależy prawo lub wysokość świadczenia, dowód ten dopuszcza się pod warunkiem złożenia przez zainteresowanego oświadczenia w formie pisemnej lub ustnej do protokołu, że nie może przedłożyć odpowiedniego dokumentu potwierdzającego ten okres. Trzeba nadto zauważyć, iż w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kpc. Ograniczenia dowodowe zawarte w § 22 ust. 1 rozporządzenia w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe dotyczą wyłącznie postępowania przed organem rentowym (tak aktualne również na gruncie obecnie obowiązującego rozporządzenia: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., II URN 3/95, OSNAPiUS 1996, Nr 16, poz. 239, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2008 r., II UK 259/07, Legalis; zob. też wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 16 października 2013 r., IV U 237/13, LEX nr 1716122). Co prawda, w zakresie faktycznego wykonywania przez ubezpieczonego w ramach zatrudnienia obowiązków przedstawione zostało nie tylko świadectwo pracy ale także świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, jednak zaznaczyć należy, iż świadectwo takie z racji swego wystawcy nie posiadają waloru dokumentu urzędowego, a zatem nie stanowią automatycznie dowodu tego, co zostało zapisane w jego treści i nie znajduje do niego zastosowania regulacja art. 252 k.p.c. Pamiętać także należy, iż takie świadectwa pracy nie są dokumentami abstrakcyjnymi i muszą znajdować oparcie w posiadanej przez zakład pracy dokumentacji, a w konsekwencji mogą być poprzez te dokumenty weryfikowane (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 listopada 2006 r., III AUa 466/06, LEX nr 310487 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 13 marca 2013 r., III AUa 1267/12, LEX nr 1294845). Stąd też w ramach niniejszego postępowania Sąd dokonał weryfikacji złożonych dokumentów – także w kontekście ich treści – przez pryzmat dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych wnioskodawcy (karty w aktach osobowych wnioskodawcy) z okresu zatrudnienia w (...) S.A. oraz zeznań wnioskodawcy i świadków R. C. i T. W. dla oceny zasadności zgłoszonego żądania. Dla oceny tegoż żądania najistotniejszym pozostaje możliwość uwzględnienia - jako okresów pracy w warunkach szczególnych – zakwestionowanych przez organ rentowy okresów pracy w charakterze kierownika magazynu i starszego magazyniera. Z zakresu obowiązków wnioskodawcy jako kierownika magazynu inwestycyjnego (k. B-32) wynika, że wnioskodawca pracował m. in. przy przyjmowaniu, magazynowaniu i wydawaniu materiałów, maszyn, urządzeń i wyposażenia zakupionego na cele inwestycyjne. Ze zgodnych, spójnych i logicznych zeznań wnioskodawcy i świadków wynika, że chodziło o materiały, maszyny, urządzenia i wyposażenie różnego typu. Nie tylko zatem o materiały pyliste, toksyczne, żrące, parzące i wybuchowe – co podważa w ocenie sądu treść zapisów świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Było wśród nich umeblowanie, śrubki, silniki, pompy, wyposażenie laboratorium chemicznego, środki chemiczne. Wnioskodawca wydawał rzeczy znajdujące się w magazynie w takim samym stanie, w jakim je przyjął, nie konfekcjonując ich ani w żaden sposób nie przerabiając. Świadkowie i wnioskodawca zgodnie przy tym zeznali, że charakter pracy wnioskodawcy jako kierownika magazynu inwestycyjnego nie różnił się od charakteru pracy starszego magazyniera magazynu inwestycyjnego (a jak przyznał sam wnioskodawca faktycznie przez cały czas pracował w tym samym magazynie z takim samym asortymentem), czego dowodem jest np. ponoszenie odpowiedzialności za ewentualne niedobory w magazynie inwestycyjnym przez kierownika tegoż magazynu na równi ze starszymi magazynierami (k. B-38). W ocenie Sądu Okręgowego, brak jest podstaw do jednoznacznego ustalenia charakteru wykonywania pracy przez wnioskodawcę w spornym czasookresie w szczególnych warunkach - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd bowiem dał wiarę zeznaniom świadków i wnioskodawcy jako logicznych, zgodnych i spójnych w zakresie charakteru wykonywanej przez wnioskodawcę pracy jako kierownik magazynu. Pracował on bowiem również z materiałami, maszynami, urządzeniami i wyposażeniem, których nie można określić jako pyliste, toksyczne, żrące, parzące i wybuchowe. Chodzi tu o umeblowanie, śrubki, silniki i pompy. Nie sposób zatem przyjąć by praca wnioskodawcy stale i w pełnym wymiarze odpowiadała charakterowi wskazanemu w wykazie A dział IV poz. 40 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. a tym bardziej w dziale XIV poz. 24 tegoż rozporządzenia, nawet jeśli w poszczególnych okresach (a nie wykazano w żaden sposób w toku postępowania by sytuacja taka miała miejsce stale) w magazynie, w którym pracował wnioskodawca znajdowały się także substancje pyliste, toksyczne, żrące, parzące i wybuchowe, z którymi – jedynie w razie uszkodzenia opakowań zbiorczych w jakich były one przechowywane - mógł mieć on sporadycznie kontakt. Wnioskodawca jak sam przyznał nie konfekcjonował w żaden sposób substancji pylistych, toksycznych, żrących, parzących i wybuchowych. Ustalenia powyższe Sąd oparł również na zgromadzonych w aktach osobowych wnioskodawcy dokumentach. Analiza zawartych w powyższych aktach dokumentów świadczy bowiem o braku ingerencji w ich treść osób trzecich. Złożone dokumenty są ułożone chronologicznie, a także czytelne i pozbawione jakichkolwiek śladów przeprawiania. Wymienione fakty pozwalają na uznanie akt osobowych wnioskodawcy za kompletne i zupełne, a tym samym uznania ich, jako wiarygodnych, za podstawę dokonanych w sprawie ustaleń. W świetle powołanych okoliczności Sąd I instancji stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania, by w okresie od dnia 10 lipca 1987 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach. Przedstawiona wyżej argumentacja prowadzi do wniosku, iż wnioskodawca nie spełnił wszystkich niezbędnych warunków do przyznania mu emerytury w niższym wieku, o której mowa w art. 184 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z § 4 ust. 1 pkt. 1 i 3 w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego. Wnioskodawca nie udowodnił bowiem wymaganego okresu 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, obniżającego wiek emerytalny. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając decyzję organu rentowego z dnia 18 maja 2015 r. za pozbawioną wad tak faktycznych, jak i prawnych, na podstawie przepisu art. 477 14 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. Sąd nie stwierdził bowiem żadnych podstaw do uwzględnienia odwołania wnioskodawcy. Apelację od wyroku wywiódł wnioskodawca E. P., zarzucając mu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.