k.c., po rozwiązaniu umowy agencyjnej agent może żądać od dającego zlecenie świadczenia wyrównawczego, jeżeli w czasie trwania umowy agencyjnej pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie czerpie nadal znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Roszczenie to przysługuje agentowi, jeżeli, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami, przemawiają za tym względy słuszności. Jednakże z art. 764 4 pkt 1 k.c. świadczenie wyrównawcze nie przysługuje agentowi, jeżeli dający zlecenie wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia. Przyczyny wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia ustawodawca określił w art. 764 2 § 1 k.c., wskazując na niewykonanie obowiązków przez jedną ze stron w całości lub znacznej części, a także zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności. W piśmiennictwie wyjaśniono, że przez nadzwyczajne okoliczności należy rozumieć takie, które nie są objęte zwykłym ryzykiem kontraktowym i które jednocześnie nie polegają na niewykonywaniu obowiązków przez jedną ze stron w całości lub znacznej części. Takie nadzwyczajne okoliczności mogą mieć charakter obiektywny, ale również mogą dotyczyć jednej ze stron umowy. Sąd Okręgowy podał, że strony w § 21 umowy agencyjnej doprecyzowały przyczyny wypowiedzenia umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia, wskazując m.in. na popełnienie czynu naruszającego dobre imię Banku, klientów, a także narażającego Bank lub klientów na straty materialne. Przyczyna ta została wskazana przez Bank w piśmie o wypowiedzeniu umowy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji powyższe przyczyny mogą stanowić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia, mając na uwadze charakter umowy agencyjnej, w której ustawodawca położył nacisk na wzajemną lojalność stron (art. 760 k.c.), a także specyfikę działalności Banku, wobec którego dodatkowe wymogi ustanawiają przepisy ustawy - Prawo bankowe. Bank jest bowiem instytucją zaufania publicznego i do jego prawidłowego funkcjonowania niezbędne jest zaufanie klientów. Tym samym wykonywanie przez agenta czynności na jego rzecz i w jego imieniu wymaga wysokiej staranności. W wypowiedzeniu pozwany wskazał na narażenie Banku przez powoda na straty materialne i utratę dobrego imienia, co stanowiło nienależyte wykonanie obowiązków wynikających z umowy, a zarazem podstawę do wypowiedzenia umowy bez zachowania terminu wypowiedzenia (§ 21 pkt 1 i 5 umowy). Według Sądu Okręgowego zachowanie powoda spełniało powyższą przesłankę, albowiem utrudnianie organom państwa prowadzenia egzekucji jest zachowaniem powszechnie ocenianym jako negatywne. Powód nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, w związku z czym wystawiono przeciwko niemu 64 tytuły wykonawcze. Aby uniemożliwić organowi egzekucyjnemu ściągnięcie tych należności, powód wskazywał Bankowi w fakturach rachunek bankowy należący do ojca. Nieświadomy tego pozwany przelewał powodowi wynagrodzenie na powyższe konto. Sąd pierwszej instancji uznał, że ponieważ pozwany wypowiedział umowę agencyjną na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi powód, usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia, zgodnie z treścią art. 764 4 pkt 1 k.c. świadczenie wyrównawcze mu nie przysługuje. Jedynie ubocznie Sąd Okręgowy stwierdził, że powód nie udowodnił także wysokości dochodzonego roszczenia, pomimo że według art. 6 k.c. to na nim spoczywał ciężar udowodnienia przesłanek pozytywnych określonych w art.
Powód nie tylko nie wykazał powyższych okoliczności, ale nawet nie przedstawił wyliczeń, ani nie sprecyzował faktów prawotwórczych. W ocenie Sądu pierwszej instancji stan zdrowia powoda i jego aktualna sytuacja życiowa nie miały znaczenia z punktu widzenia zgłoszonych roszczeń. Od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie apelację wniósł powód P. K.. Apelacją powód zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości oraz przyznanie radcy prawnemu z urzędu wynagrodzenia w wysokości 150% stawki minimalnej i zwrotu poniesionych przez niego wydatków zgodnie z zestawieniem z dnia 28 października 2014 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a w przypadku oddalenia apelacji o nieobciążanie powoda kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił naruszenie: 1) art. 217 i art. 227 w związku z art. 162 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie, nieprzeprowadzenie w pełnym zakresie wszystkich dowodów zgłoszonych przez powoda i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w konsekwencji czego nastąpiło uznanie dowolne a nie swobodne, że brak jest odpowiedzialności pozwanego w stosunku do powoda w zakresie świadczenia wyrównawczego; 2) art.
poprzez uznanie, że powód nie spełnił przesłanek wskazanych w tym przepisie oraz nieuwzględnienie przy orzekaniu względów słuszności, które pozwoliłyby na podjęcie odmiennego rozstrzygnięcia; 3) art. 326 § 1 w związku z art. 109 § 2 k.p.c. i w konsekwencji dalsze naruszenie przepisów dotyczących kosztów sądowych w zakresie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, tj. § 2 ust. 1 i ust. 2 oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490) poprzez orzeczenie co do kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w wysokości minimalnej zamiast we wnioskowanej wysokości 150% stawki minimalnej; 4) art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie w przypadku istniejącej udokumentowanej ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej powoda. Ponadto pełnomocnik powoda z urzędu wniósł o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości 150% stawki minimalnej i oświadczył, że nie zostały one zapłacone w całości lub części. Pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wnosił o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. Również rozważania prawne Sądu pierwszej instancji są prawidłowe. Zgodnie z treścią art.
po rozwiązaniu umowy agencyjnej agent może żądać od dającego zlecenie świadczenia wyrównawczego, jeżeli w czasie trwania umowy agencyjnej pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie czerpie nadal znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Roszczenie to przysługuje agentowi, jeżeli, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami, przemawiają za tym względy słuszności. Jednakże z treści art. 764 4 pkt 1 k.c. wynika, że świadczenie wyrównawcze nie przysługuje agentowi, jeżeli dający zlecenie wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia. W piśmiennictwie wyjaśniono, iż okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawiedliwiające wypowiedzenie mu umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia, to przede wszystkim postępowanie agenta zawinione w myśl reguł ogólnych (obiektywnie i subiektywnie). Przy tym dla wyłączenia świadczenia wyrównawczego decydujące jest samo zaistnienie okoliczności usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy agencyjnej ze skutkiem natychmiastowym, a nie fakt dokonania rozwiązania umowy w drodze wypowiedzenia bez zachowania okresu wypowiedzenia (por. T. Wiśniewski w: Art.764
pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia, ani jego wysokości. Powód w apelacji ograniczył się do sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art.
233 § 1 k.p.c., który mógłby prowadzić do zakwestionowania ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji. Jedynie ubocznie więc wskazać należy, że zdaniem sądu odwoławczego dokonana przez Sąd Okręgowy ocena dowodów, która znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jest niewadliwa, jako zgodna z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Natomiast pozwany w apelacji nie wskazał okoliczności, które pozwalałyby Sądowi drugiej instancji na dokonanie oceny dowodów odmiennej niż zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Tymczasem zarzucenie naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów nie może polegać na przedstawieniu przez stronę alternatywnego stanu faktycznego, a tylko na podważeniu podstaw tej oceny z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt IV CK 274/03, Lex nr 164852). Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 217 i art. 227 k.p.c. poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszystkich dowodów zgłoszonych przez powoda. W uzasadnieniu apelacji wyjaśniono, że chodzi o stan zdenerwowania powoda podczas składania zeznań, co miało mu uniemożliwić logiczne i swobodne wypowiedzenie się, a także zwrot dokumentów złożonych przez pełnomocnika powoda na ostatnim terminie rozprawy. Skarżący nie wyjaśnił jednak, jaki wpływ na treść orzeczenia miałyby mieć powyższe rzekome uchybienia sądu. W szczególności nie wskazał okoliczności, jakie miałyby zostać tymi dowodami wykazane. Większą część apelacji pełnomocnik powoda poświęcił uzasadnieniu zarzutu naruszenia przepisów dotyczących kosztów sądowych w zakresie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Jednakże, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zarzut ten nie może podlegać badaniu w postępowaniu wywołanym wniesieniem apelacji w imieniu strony. W uchwale z dnia 8 marca 2012 r. (sygn. akt III CZP 2/12, OSNC 2012, nr 10, poz. 115) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przysługuje zażalenie pełnomocnikowi ustanowionemu przez sąd. Dopuszczając możliwość zaskarżenia zażaleniem postanowienia sądu pierwszej instancji, którego przedmiotem jest ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy uściślił, że może być ono wniesione jedynie przez pełnomocnika. Sama strona, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, nie ma bowiem interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia, które nie narusza jej sfery prawnej (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt III CZP 36/09). W niniejszej sprawie w postanowieniu zawartym w punkcie trzecim zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu. W dniu 19 listopada 2014 r. radca prawny K. N. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie (k. 430 akt). Ponieważ dotychczas nie zostało ono rozpoznane, zarządzeniem wydanym na rozprawie odwoławczej Sąd Apelacyjny skierował to zażalenie do rozpoznania. Podstawą orzeczenia Sądu Apelacyjnego był art. 385 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. Natomiast podstawą orzeczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu w postępowaniu odwoławczym był § 15 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 490, ze zm.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.