VII U 1437/15

(1)przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o emeryturę na skutek odwołania J. M.

(1)od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 15 lipca 2015 roku znak (...) zmienia zaskarżoną decyzję i ustala J. M.

(1)prawo do emerytury od dnia(...)roku. Sygn. akt VII U 1437/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 15 lipca 2015 roku znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił J. M.

(1)prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U z 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). W uzasadnieniu podano, że na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie udowodnił co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze oraz 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego (decyzja – k. 32 akt emerytalnych). W odwołaniu od tej decyzji J. M.

(1)nie zgodził się ze stanowiskiem ZUS wnosząc o przyznanie prawa do emerytury. Podniósł, że pracował w warunkach szczególnych od 1.10.1980 roku do 14.10.1989 roku i od 25.04.1989 roku do 31.12.1998 roku w Przedsiębiorstwie (...) w M. jako operator maszynista koparek i od 17 maja 1977 roku do 24 stycznia 1980 roku Przedsiębiorstwie (...) jako maszynista koparki (odwołanie - k. 1-4 akt sądowych) oraz pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o jego oddalenie (k. 5 as). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: J. M.

(1)urodził się w dniu (...). W dniu (...) roku złożył wniosek o emeryturę (k. 1-3 ae). Na podstawie przedłożonych wraz z wnioskiem oraz zgromadzonych w aktach ubezpieczeniowych dokumentów organ rentowy ustalił na dzień 1 stycznia 1999 roku łączny okres podlegania ubezpieczeniom w wymiarze 23 lat 4 miesięcy i 11 dni okresów sumarycznych. Nadto ustalono, że wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, ukończył (...)rok życia. Organ rentowy podniósł, że do pracy w warunkach szczególnych nie uwzględnił okresu zatrudnienia Przedsiębiorstwie (...), gdyż świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z tego zakładu zostało wydane ze wskazaniem nieprawidłowego charakteru pracy k.22 a.e.). J. M.

(1)od urodzenia zamieszkiwał razem z rodzicami A. i J. małż. M. oraz rodzeństwem w miejscowości D.. Rodzice skarżącego posiadali wówczas gospodarstwo rolne o powierzchni około 5 ha ( zaś. k. 12 a.e.). Było to gospodarstwo wielotowarowe, uprawniano tam zboże, ziemniaki, siano. Hodowano kilka sztuk świń, 4-5 krów, 2 konie, 20 świń, cielaki, 20 królików i drób. Ojciec pracował zawodowo a matka była w domu. Wnioskodawca po ukończeniu szkoły podstawowej uczęszczał do szkoły ponadpodstawowej – (...) Szkoła (...) w Z., oddalonych od D. o ok. 28 km. Dojeżdżał do niej codziennie, pociągiem, co zajmowało około 30 minut, do dworca dojeżdżał rowerem około 20 minut. Szkołę ukończył w czerwcu 1974roku ( świadectwo k. 28 a.s.). Po ukończeniu szkoły pracował jedynie w gospodarstwie rolnym rodziców do czasu pójścia do wojska tj. do 24 kwietnia 1975 roku. Po powrocie z wojska 6 kwietnia 1977 roku nadal pracował w gospodarstwie rodziców do czasu podjęcia pracy w dniu 17 maja 1977 roku (zeznania wnioskodawcy k. 17-18, 44 v. a.s., zeznania świadków M. K. k. 42v a.s., J. M.

(2)k. 41v. s.s. zaświadczenie o zameldowaniu k. 13 a.s., zaświadczenie o posiadaniu przez rodziców skarżącego gospodarstwa rolnego w latach 1970 – 2009 – k. 12 a.s.). W gospodarstwie rolnym rodziców skarżący wykonywał wszystkie prace jakie związane były z jego prowadzeniem: przed wyjściem do szkoły pomagał w obrządkach bez względu na porę roku, w lecie wyganiał krowy na pastwisko, Pomagał w obrządkach zajmowało mu to około 2-3 godziny rano i wieczorem ponadto miał własne króliki, którymi zajmował się sam i dodatkowo około 2 godziny codziennie zajmowała mu praca przy królikach, czyścił klatki i karmił je. Po przyjściu ze szkoły skarżący uczestniczył we wszelkich koniecznych pracach: siał, orał, wykonywał podorywki w polu. W czasie żniw zboże koszono konną kosiarką, zwoził siano i słomę, grabił siano, uczestniczył w sadzeniu i zbiorach ziemniaków. Na jesieni i w zimie wykonywał omłoty, wywoził gnój. Prace te zajmowały mu w okresie zimowo – jesiennym co najmniej 4 godziny dziennie, zaś w okresie wiosenno - letnim nawet ponad 4 godziny dziennie. Natomiast w okresach po ukończeniu szkoły i powrocie z wojska pracował cały dzień w gospodarstwie rolnym rodziców. Zajęcia w szkole trwały do godziny 13 lub 14, lekcje odrabiał po godzinie 20-tej ( zeznania wnioskodawcy k. 17-18 a.s., zeznania świadków M. K. k. 41v-42v a.s. i Z. P. k. 42 v a.s.). W Przedsiębiorstwie (...) przekształconego w Przedsiębiorstwo (...) został zatrudniony od dnia 17 maja 1977 roku i pracował do 14 października 1989 roku i następnie od 25 kwietnia 1994 roku do 31 lipca 2007 roku. W obu okresach na stanowisku operatora, maszynisty koparek, w pełnym wymiarze czasu pracy (świadectwa pracy – k. 15-17, 21 a.r.). Skarżący nie korzystał z urlopów bezpłatnych. Z akt osobowych wnioskodawcy bez wątpliwości wynika, że zajmował on stanowisko operatora koparki i maszynisty koparek jednonaczyniowych w całym okresie zatrudnienia. Nie był kierowany do wykonywania innych prac (umowy o pracę, angaże – akta osobowe na karcie 23 a.s., świadectwa pracy z dnia – k. 15-17, 21a.r.). Wnioskodawca obsługiwał koparkę gąsiennicową jednonaczyniową, którą wykonywał wszystkie roboty ziemne. Robił wykopy rowów, usypywał groble, zasypywał wykopy, ładował w żwirowni piasek i żwir na samochody. W okresach zimowych wykonywał prace na zamarzniętych bagnach i stawach. Uprawnienia operatora wyrobił w 1977 roku. W czasie awarii koparki wnioskodawca przesiadał się na inny sprzęt (zeznania wnioskodawcy – k. 42-43 a.s., zeznania H. K. k. 41 a.s., zeznania J. M.

(2)– k. 41v a.s., Z. P. k. 42 v.a.s. akta osobowe). Przystępując do oceny dowodów osobowych należy stwierdzić, że przesłuchani świadkowie to osoby obce dla wnioskodawcy i pracowali razem z wnioskodawcą na stanowiskach operatorów sprzętu ciężkiego. Świadkowie mieli z wnioskodawcą bezpośrednią styczność, dobrze znali jego warunki pracy i charakter wykonywanych przez niego obowiązków. Ich zeznania były wewnętrznie niesprzeczne, spójne, logiczne i korelowały z zeznaniami wnioskodawcy. Wszyscy Ci świadkowie potwierdzają, iż wnioskodawca przez cały okres zatrudnienia pracował jako operator koparki wykonując wszelkie prace ziemne. W tym charakterze pracował cały rok, również w sezonie zimowym. Sąd dał wiarę zeznającym w sprawie świadkom M. K. i J. M.

(2)co do okoliczności pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców. Świadkowie potwierdzili okoliczności podawane przez wnioskodawcę, iż w okresie po ukończeniu 16 – tego roku życia pracował on w tym gospodarstwie regularnie, co najmniej 4 godziny dziennie (w okresie zimowym) do nawet dłużej w okresie intensyfikacji prac polowych. Uczęszczał on co prawda w tym czasie, która położona była w odległości około 30 km od miejsca jego zamieszkania, jednak z uwagi na fakt, że dojazd odbywał się pociągiem nie był więc kłopotliwy i nie zajmował skarżącemu dużo czasu. Wnioskodawcy zostawał zatem czas na wykonywanie obowiązków gospodarskich. Ponadto w okresach od 12 czerwca 1974 r. do 23 kwietnia 1975 r. i od 7 kwietnia 1977 r. do 16 maja 1977 r. skarżący pracował jedynie w gospodarstwie rolnym rodziców bowiem zamieszkiwał z nimi nie uczą się i nie pracując i w tym czasie. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił również na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, aktach osobowych i aktach organu rentowego, które obdarzył wiarą w całości. Dokumenty te zostały sporządzone przez uprawnione do tego podmioty oraz nie budziły wątpliwości Sądu zarówno, co do ich formy jak i treści. Odwołanie J. M.

(1)zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 roku, poz. 748 j.t., ze zm.), zwanej dalej ustawą FUS, mężczyznom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 66 lat i 11 miesięcy dla osób urodzonych w trzecim kwartale 1953 roku oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.

1. Emerytura taka przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Ustęp
2. artykułu 32 stanowi, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Zgodnie z ustępem 4 wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Zgodnie z § 2 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Według § 3 cytowanego rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia. Natomiast § 4 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Jednocześnie, przepis art. 1 § 2 rozporządzenia stanowi, że właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B. Ponadto wedle art. 10 ust. 1 pkt. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując je jak okresy składkowe, przypadające przed 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i w judykaturze ustawy panuje pogląd, że osobą, która ubiega się o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu ubezpieczenia, spełnia kryteria pojęcia domownika, określonego w art. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Domownik to osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Osoba taka powinna wykonywać pracę w gospodarstwie rolnym w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy pracowników, tj. minimum 4 godziny dziennie (wyroki Sądu Najwyższego z 2 lutego 1997r. II UKN 96/96, OSNP 1997/23/473, z 13 listopada 1998r. II UKN 299/98, 10 maja 2000r. II UKN 535/99, Lex 49141). Stałość pracy w gospodarstwie rolnym nie zawsze jest równoznaczna z codziennym wykonywaniem czynności rolniczych, co może być uwarunkowane wielkością tego gospodarstwa, czy rodzajem produkcji rolniczej, ale pozostawania w ciągłej gotowości do wykonywania tej pracy również w zależności od sytuacji. Stąd też warunkiem jest zamieszkiwanie w pobliżu tego gospodarstwa, co zapewnia dyspozycyjność takiej osoby do pracy w tym gospodarstwie, w każdej chwili. W świetle zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego uznać należy, iż J. M.

(1)stale i co najmniej 4 godziny dziennie od(...)roku (od ukończenia 16 roku życia) do 24 kwietnia 1975 roku i od 7 kwietnia 1977 roku do 16 maja 1977 roku pracował i zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym swoich rodziców. Wnioskodawca wówczas uczył się szkole w (...) Szkole Zawodowej. Zdaniem Sądu fakt, że wnioskodawca uczył się wówczas nie stoi na przeszkodzie stałemu wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej połowy wymiaru czasu pracy, miejsce nauki znajdowało się około nie znacznej odległości przyjmując czas dojazdu pociągiem od miejscowości położenia gospodarstwa rolnego, a wnioskodawca był zaangażowany w prace w gospodarstwie, praca nie miała charakteru okazjonalnej, ważyć należy, że w latach siedemdziesiątych większość prac była wykonywana ręcznie, używane maszyny rolnicze nie w pełni zdejmowały obowiązek świadczenia ciężkiej pracy fizycznej, tym bardziej, że gospodarstwa miały charakter wielotowarowy, niespecjalistyczny i hodowano w nim wiele sztuk inwentarza. Podkreślić należy przy tym, iż okresem wystraczającym do uzupełnienia stażu pracy odwołującego jest jedynie 1 rok,7 miesięcy i 19 dni przy czym przez 11 miesięcy skarżący nie pracował i nie uczył się w spornych okresach. Dalej należy zaznaczyć, że Sąd nie jest związany żadnymi ograniczeniami w postępowaniu dowodowym w sprawach ubezpieczeń społecznych, które obowiązują w postępowaniu przed organem rentowym. Zasadniczym celem tego postępowania jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności spornych. Przepis art. 473 k.p.c. wprost stanowi, że w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. Powyższe oznacza, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe. Z kolei ustalenie przez Sąd w toku postępowania odwoławczego, że dana praca była wykonywana w szczególnych warunkach jest wystarczającą podstawą do uznania wykonywanej pracy za pracę tego rodzaju (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 roku, II UKN 186/97, OSNP z 1998 roku, Nr 11, poz. 342; z dnia 21 września 1984 roku, III UZP 48/84, LEX nr 14630; z dnia 10 marca 1984 roku III UZP 6/84, LEX nr 14625). Warunkiem uznania za pracę w warunkach szczególnych jest wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 roku, III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 roku, UIII UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 roku, I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 roku, I PK 194/08, LEX nr 528152 oraz z dnia 1 czerwca 2010 roku, II UK 21/10, LEX nr 619638). Wnioskodawca jako maszynista koparki gąsiennicowe jednonaczyniowej, którą wykonywał prace ziemne i załadunkowe obsługiwał ciężką maszynę budowlaną. Tak więc zdaniem Sądu Okręgowego całość zgromadzonego w przedmiotowym postępowaniu wiarygodnego materiału dowodowego przemawia za uznaniem, że J. M.

(1)17 maja 1977 roku do 30 września 1980 roku oraz od 1 października 1980 roku do 14 października 1989 roku i od 25 kwietnia 1994 roku do 31 grudnia 1998 roku wykonywał pracę wskazaną w wykazie A w dziale V rozporządzenia, poz. 3: „Prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych ” albowiem jak wynika z akt osobowych obowiązywał pracodawcę Układ Zbiorowy Pracy w Budownictwie ( k. 4 a.s.). Jak wynika zatem z powyższych ustaleń J. M.

(1)legitymuje się ogólnym stażem pracy 25 lat, po uzupełnieniu ich przez okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców ma ukończone (...) lat życia oraz nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. W niniejszym postępowaniu ustalono również, iż wnioskodawca legitymuje się okresem pracy w szczególnych warunkach w wymiarze ponad 15 lat. Tym samym spełnione są wszelkie przesłanki ustalenia mu prawa do emerytury od dnia (...)roku, tj. od dnia złożenia wniosku. Z tych względów Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i na mocy wyżej wskazanych przepisów oraz art. 477 14 §2 kpc orzekł jak w sentencji.