Sygn. akt V ACa 295/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 sierpnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Włodzimierz Gawrylczyk Sędziowie: SA Katarzyna Przybylska (spr.) SO del. Ewa Tomaszewska Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Makarewicz po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w B. przeciwko R. J. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 20 lutego 2013 r., sygn. akt I C 204/09 I. oddala apelację; II. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt V ACa 295/13 UZASADNIENIE Powódka (...) S.A. z siedzibą w B. w pozwie z dnia 9 kwietnia 2009r. wniosła o zasądzenie od pozwanego R. J. kwoty 250.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i kosztami postępowania. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w (...) oddalił powództwo. W wyroku tym znalazło się również rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Powyższe orzeczenie zapadło na tle następującego stanu faktycznego. W dniu 24 sierpnia 2007 r. w B. strony zawarły umowę warunkową z podpisami poświadczonymi przez notariusza, na mocy której pozwany zbył na rzecz powódki (działającej ówcześnie jako Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe (...) Sp. z o.o.) udziały w spółce (...) Sp. z o.o. zajmującej się produkcją osłonek. Prezesem zarządu (...) Sp. z o.o. był wówczas pozwany. Warunkiem dojścia do skutku umowy sprzedaży udziałów była zapłata przez nabywcę ceny w wysokości 5.000.000 zł - warunek ten został przez powódkę spełniony. Po zawarciu przedmiotowej umowy Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe (...) Sp. z o.o. uległo przekształceniu w (...) S.A. z siedzibą w B.. Jak ustalił Sąd Okręgowy intencją strony powodowej przy zawieraniu przedmiotowej umowy było to, że jako kupująca udziały od pozwanego chciała sobie w § 6 zagwarantować, że pozwany po sprzedaży udziałów nie zacznie pracy dla spółki konkurencyjnej, nie rozpocznie działalności konkurencyjnej ani żeby takiej działalności nie podjęła jego małżonka oraz zstępni, w okresie 3 lat od podpisania umowy. Strona powodowa nie ustalała w chwili zawarcia umowy jaki jest stosunek zobowiązaniowy między pozwanym a osobami trzecimi, albowiem pozwany zapewniał, że ma wpływ na swoja rodzinę. Intencją pozwanego - zbywcy udziałów, który bagatelizował treść § 6 przedmiotowej umowy, albowiem liczył na dalsze zatrudnienie u powódki, nie było zagwarantowanie za osoby trzecie czy innych członków rodziny, że nie podejmą oni określonych działań, gdyż nie przyjąłby na siebie takiej odpowiedzialności. Pozwany nie ma żadnych powiązań faktyczno - prawnych ze Spółką (...) ani jej nie kontroluje. Żona i syn pozwanego pomimo, iż znali zapisy umowy, nie czuli się odpowiedzialni za jej respektowanie, albowiem nie otrzymali wynagrodzenia za zakaz konkurencji. Pozwany rozumiał zapis § 6 umowy jako zobowiązanie względem powodowej spółki za brak podjęcia pracy w konkurencyjnej spółce. Pozwany nie ma żadnego wpływu na działania żony i syna. Sąd Okręgowy ustalił, że w § 6 umowy zawarta została treść, w której pozwany zapewnił, że przez okres co najmniej trzech lat ani on osobiście, ani jego małżonek lub zstępni, ani podmioty, w których zbywca, jego małżonek lub zstępni posiadają udziały, bądź na rzecz których wykonują pracę, nie będą prowadzić działalności związanych z produkcją osłonek - zakresu działalności prowadzonej przez (...) Sp. z o.o., której udziały podlegały sprzedaży. Pozwany widział różnicę między terminem „zapewnia" a „gwaratuje" uznając, iż zapewnienie uzależnione jest od wielu okoliczności a gwarancja jest na 100%. W dniu 5 listopada 2007 r. do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego została wpisana (...) Sp. z o.o., która następnie zmieniła nazwę na (...) Sp. z o.o. Wspólnikiem w spółce (...) Sp. z o.o. posiadającą udziały większościowe jest małżonka pozwanego H. J., a jedynym członkiem zarządu syn pozwanego J. J.. (...) Sp. z o.o. prowadzi działalność w zakresie produkcji osłonek. Jak wskazał Sąd Okręgowy aktem notarialnym z dnia 10 czerwca 2009r. małżonkowie R. J. i H. J. ustanowili rozdzielność majątkową małżeńską z dniem zawarcia aktu notarialnego, w wyniku którego H. J. uzyskała wy łączna^ własność udziałów w spółce (...). Ustalenie przychodów uzyskanych przez spółkę (...) w okresie od 01.01.2008r. do 24.08.2010r., w tym przychodów od odbiorców będących wcześniej klientami spółki (...), napotkało przeszkodę w postaci odmowy przedstawienia dokumentacji księgowej tej spółki przez Prezesa zarządu spółki (...) J. J.. Na podstawie dokumentacji sprzedaży spółki (...) i oświadczenia zarządu tej spółki, spółka utraciła wobec konkurencyjnej działalności spółki (...) przychód ze sprzedaży w kwocie 306.640,13 zł oraz 20.83759 Euro. Jest to jednak tylko domniemanie co do wysokości utraconych przychodów, albowiem spółka (...) odmówiła udostępnienia dokumentacji. Z analizy dokumentacji spółki (...) wnioskować można, iż osiem firm zakupiło wyroby w postaci osłonek poliamidowych w okresie od stycznia 2009 do sierpnia 2010 r. na łączną kwotę 245.698,16 zł. Stanowi to wysokość przychodów ze sprzedaży, które powstałyby, gdyby uznać, że spółka (...) przejęła tych odbiorców od spółki (...). Z dokumentacji spółki (...) wynika, iż ośmiu odbiorców zaprzestało nabywać od niej osłonki poliamidowe, jednak wobec braku dostępu do dokumentacji spółki (...) nie można ustalić czy odbiorcy ci przeszli do spółki (...) i jakie z tego tytułu wygenerowała ona przychody. Jak ustalił Sąd Okręgowy spółka (...) obniżyła ceny. Utracone dochody z powodu obniżek cenowych też stanowią jedynie domniemanie co do swojej wysokości, albowiem wyliczone zostały tylko na podstawie faktur D. C. (60.094,97 zł w kraju oraz 20.837,59 Euro z exportu) odzwierciedlające obniżki ceny w stosunku do 14 firm. Spółka (...) musiała zastosować obniżki, aby utrzymać klientów na przełomie 2009/2010 roku. Jest to ponownie domniemanie, czy obniżki te były powodem przejścia klientów do spółki (...), bo nie zostało to zweryfikowane przez analizę porównawczą z dokumentacją spółki (...) co jest niezbędne dla kategoryczności takiego stwierdzenia. Udział spółki (...) w zysku brutto wynosił za okres 1.1.2008 do 31.08.20 lOr. w procentach 12,63%, co stanowi kwotę 4.471.423,56 zł. Spółka (...) nie prowadziła wyodrębnionej dokumentacji utraty zysków wskutek istnienia konkurencji. Jak wskazał Sąd Okręgowy spółka (...) odmówiła przedstawienia dokumentacji i dlatego wszystkie wyliczenia objęte są domniemaniem. Sąd Okręgowy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strony umowy z dnia 24 sierpnia 2007r. odmiennie interpretowały i rozumiały treść § 6 tej umowy. Powódka rozumiała zapis tego paragrafu jako gwarancję, w której pozwany zobowiązał się do nie podejmowania działalności w zakresie związanym z produkcją osłonek oraz gwarancję, w której zapewniał, że zobowiązuje się on do tego, iż spowoduje, że małżonek i zstępni pozwanego takiej działalności nie podejmą a nadto, że działalności takiej nie podejmą także inne podmioty, w których pozwany, małżonek lub jego zstępni posiadają udziały. Powódka traktowała ten zapis jako gwarancję zachowania pozwanego, jego małżonki, zstępnych oraz innych podmiotów w których mieliby oni swoje udziały. Pozwany zaś początkowo skupiony na możliwości dalszej współpracy ze spółką (...), nie przywiązywał większej wagi do brzmienia tego przepisu a z czasem, uznając, iż nie otrzymał żadnego wynagrodzenia za zakaz konkurencji, uznał iż wyrażony w paragrafie 6 zakaz dotyczy bezpośrednio jego działalności w postaci świadczenia pracy w firmie konkurencyjnej lub prowadzenia podobnej działalności. Z literalnego brzmienia przedmiotowego paragrafu umowy wynika bez wątpienia zapewnienie jakie złożył pozwany co do czasu, podmiotów i konkretnych czynności, których nie będą podejmować. Jak wskazał Sąd Okręgowy należało ocenić, czy zobowiązanie jakiego podjął się pozwany wypełnia dyspozycję art. 391 k.c czy też stanowi swoistego rodzaju umowę gwarancyjną na podstawie art. 353 kc z uwzględnieniem koniczności sprecyzowania w umowie granicy ryzyka objętego umową gwarancyjną. Po przesądzeniu zaś kwestii związanych z reżimem odpowiedzialności, rozważyć należy czy powód wykazał w sposób należyty wysokość szkody. Sąd Okręgowy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie, zapis § 6 przedmiotowej umowy rozumieć można co najwyżej jako przyrzeczenie spełnienia określonego świadczenia przez osobę trzecią. Koniecznym dla zaistnienia odpowiedzialności przewidzianej w art. 391 kc jest jednakże istnienie stosunku obligacyjnego łączącego osobę trzecią z wierzycielem przyrzekającym. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż takiego stosunku obligacyjnego łączącego pozwanego lub powódkę z małżonką pozwanego, jego synem lub innym podmiotem, w którym mieliby oni swoje udziały, nie ma. Brak causa powoduje więc niemożność zastosowania reżimu z art. 391 kc wobec pozwanego. Przedmiotem przyrzeczenia może być obowiązek spełnienia świadczenia, tylko wówczas jeżeli osoba trzecia jest stroną zobowiązaną w ramach określonego stosunku obligacyjnego. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z brakiem takiego węzła obligacyjnego a co za tym idzie z niemożliwością egzekwowania odpowiedzialności pozwanego na podstawie art. 391 kc. Zapewnienie złożone przez pozwanego, że przez okres 3 lat osoby trzecie - małżonki syn nie podejmą określonej działalności gospodarczej nie mieści się w dyspozycji art. 391 kc. Nie budziło jednak wątpliwości Sądu Okręgowego, iż pozwany złożył w § 6 zapewnienie, iż w okresie nie krótszym od trzech lat ani on osobiście, ani jego małżonek, zstępni czy podmioty, w których pozwany lub jego małżonek lub zstępni posiadają udziały, bądź na rzecz których wykonują pracę, nie będą prowadzić działalności związanej z produkcją osłonek. Wobec powyższego ustalenia, iż zapewnienie to nie poddaje się reżimowi z art. 391 k.c Sąd Okręgowy rozważył, czy zapewnienie to nie ma innego charakteru umowy gwarancyjnej obejmującej inne ryzyko niż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Przepis art. 353 1 k.c stanowi, iż „Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego." Oznacza to, iż zawarcie umowy gwarancyjnej obejmującej inne ryzyko niż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, winno precyzować w umowie granice tego ryzyka. Rozważając czy w przedmiotowej sprawie pozwany przyjął na siebie ryzyko odpowiedzialności za zachowanie osób trzecich i innych podmiotów, należy mieć na uwadze czy takie zobowiązanie w ogóle możliwe byłoby do spełnienia. Zdaniem sądu pozwany bowiem nie mógł skutecznie i w sposób ważny zawrzeć umowy zawierającej klauzulę konkurencyjną, którą zobowiązane byłyby przestrzegać osoby trzecie. Wykonanie takiego zobowiązania jest niemożliwe do spełnienia. Pozwany nie miał wpływu na zachowanie swojej żony lub syna a już z całą pewnością nie mógł mieć wpływu na zachowanie innych podmiotów, w których żona czy syn posiadaliby udziały. Jak wskazał Sąd I instancji w niniejszej sprawie mamy właśnie do czynienia z przypadkiem, w którym żona pozwanego posiada udziały w spółce (...) produkującej osłonki poliamidowe. Syn jest prezesem tej spółki. Świadczenie osoby trzeciej w momencie powstania zobowiązania powinno być oznaczone lub chociażby oznaczalne. Muszą być zatem wskazane kryteria, wedle których ustalane będzie świadczenie jak również konieczne jest skonkretyzowanie świadczenia. Jeśli zaś świadczenie będzie niemożliwe do wykonania, to zobowiązanie zgodnie z zasadą impossibilium nulla ohligatio (art. 387 k.c.) dotknięte będzie niemożliwością pierwotną. Taka niemożliwość musi mieć charakter obiektywny, co oznacza, iż dotyczy ona nie tylko określonego dłużnika, ale każdego innego podmiotu (vide komentarz do kc A. Rzetecka - Gil lex 09/2013). Taka niemożliwości, zdaniem Sądu Okręgowego, dotknięte jest wspomniane zapewnienie pozwanego zawarte w § 6 umowy. Nie ma bowiem obiektywnej możliwości aby wpłynąć na zachowanie innych osób w zakresie podejmowanych przez nich zachowań. O ile zatem pozwany mógł skutecznie zobowiązać się do nie podejmowania działań konkurencyjnych o tyle zapewnienie, że działań tych nie podejmą także członkowie jego rodziny uznać należy za niemożliwe do spełnienia. Jak wskazał Sąd I instancji powyższe rozważania dotyczące przepisu art. 391 k.c i 353 1 k.c stanowią podstawę oddalenia powództwa. Na marginesie Sąd Okręgowy zaznaczył, iż nawet gdyby uznać, iż zapewnienie powoda zawarte w § 6 umowy zawarte zostało skutecznie także w stosunku do pozostałych członków rodziny, to nadal pozostaje do ustalenia wysokość odszkodowania, którego domagała się powódka. Zgodnie z przepisem art. 6 k.c na powódce spoczywał obowiązek wykazania wysokości szkody. Zdaniem sądu powódka nie sprostała temu obowiązkowi. Próba wykazania za pomocą opinii biegłego sądowego wysokości szkody poprzez wskazanie wysokości przychodów uzyskanych w okresie od 1.1.2008r. do 24.08.2011 r. przez spółkę (...) z działalności polegającej na produkcji osłonek poliamidowych, w tym na rzecz odbiorców, którym osłonki te dostarczała wcześniej spółka (...) i wysokości utraconych w ten sposób przez spółkę (...) przychodów i zysków, spełzła na niczym. Spółka (...) działająca przez swego prezesa będącego synem pozwanego J. J., odmówiła przedstawienia dokumentacji spółki biegłemu, powołując się na prawo do odmowy składania zeznań przez osoba najbliższą oraz tajemnicę danych związanych z prowadzona działalnością gospodarczą. Tym samym wszelkie obliczenia biegłego obarczone zostały domniemaniem, iż spółka (...) przejęła 8 odbiorców osłonek poliamidowych, wcześniej zaopatrujących się w spółce (...), czym naraziła spółkę (...) na straty. Biegły dokonując obliczeń wielokrotnie podkreślał, iż dokładne wyliczenie wysokości szkody możliwe byłoby jedynie po przedstawieniu stosownej dokumentacji przez spółkę (...). Wielokrotne zobowiązania przez sąd spółki (...) do przedstawienia dokumentacji okazały się bezskuteczne wobec powołania się J. J. na prawo do odmowy składania zeznań. Uznać zatem należy, iż próba wykazania wysokości szkody przez powódkę okazała się bezskuteczna i powódka nie udowodniła wysokości poniesionej szkody. Powództwo winno ulec oddaleniu zatem także i z powodu nie wypełnienia przez powódkę dyspozycji art. 6 k.c. Wobec powyższego Sąd Okręgowy oddalił powództwo. O kosztach Sąd Okręgowy orzekł w myśl art. 98 kpc. Apelację od powyższego wyroku złożyła powódka, zaskarżając go w całości i wyrokowi temu zarzucając:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.