Sygn. akt VI ACa 83/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – SSA – Ewa Zalewska (spr.) Sędzia SA – Teresa Mróz Sędzia SO (del.) – Tomasz Wojciechowski Protokolant: st. sekr. sądowy Mariola Frąckiewicz po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Miasto (...) W. przeciwko Towarzystwu (...) z siedzibą w W. i syndykowi masy Upadłości (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt XX GC 279/12 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt VI ACa 83/16 UZASADNIENIE Powód Miasto (...) W. (dalej zwany jako: powód albo Miasto (...)) pozwem z dnia 16 kwietnia 2012 r. (data prezentaty), skierowanym przeciwko Towarzystwu (...) z siedzibą w W. (zwanemu dalej jako: (...) albo pozwany ad. 1) oraz przeciwko (...) Spółce Akcyjnej we W. (zwanemu dalej jako: (...) albo pozwany ad. 2) wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) na swoją rzecz kwoty 68.482,78 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez pozwanego (...) zwolni z obowiązku świadczenia pozwanego (...). Jednocześnie powód wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) na swoją rzecz kwoty 138.387,66 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że częściowe spełnienie świadczenia przez pozwanego (...) zwolni częściowo z obowiązku spełnienia świadczenia pozwanego (...). Powód wniósł nadto o zasądzenie od pozwanych (...) i (...) na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwolni z obowiązku świadczenia drugiego pozwanego. Uzasadniając swoje żądania powód wskazał, że w dniu 16 maja 2011 r. została zawarta umowa Nr (...), której przedmiotem było wykonanie robót dodatkowych w ramach zadania inwestycyjnego pod nazwą „Budowa wielofunkcyjnego Centrum dla osób z chorobą (...) wraz z modernizacją Domu Pomocy Społecznej przy ul. (...)”. Stronami tej umowy był (...) Zarząd Rozbudowy Miasta, działający w imieniu Miasta (...) W. – czyli Zamawiający oraz Konsorcjum, utworzone na mocy umowy z dnia 30 lipca 2008 r. przez (...) S.A. w W. (Lider Konsorcjum) oraz (...) (Członek Konsorcjum) - czyli Wykonawca. Powód wywodził, że przedmiot ww. umowy miał być wykonany do dnia 15 września 2011 r. Jednocześnie wskazał, że (...) udzielił gwarancji ubezpieczeniowej Nr (...), na podstawie której zagwarantował Beneficjentowi - (...) Zarządowi Rozbudowy Miasta zapłatę kwoty 64.400 zł jako zabezpieczenie jego roszczeń w stosunku do (...) S.A. Jak przy tym wskazał powód, gwarancja została udzielona na okres od 16 maja 2011 r. do 15 października 2011 r. Powód podniósł również, że początkowo prace przebiegały terminowo, jednakże do dnia wniesienia pozwu nie zostały wykonane i zafakturowane przez wykonawcę elementy rozliczeniowe robót budowlanych o wartości 76.468,02 zł. Zdaniem powoda opóźnienie to było wywołane utratą płynności finansowej (...) S.A. w W.. W związku z opóźnieniem w wykonaniu prac, w dniu 12 września 2011 r., powód jako Zamawiający złożył Wykonawcy oświadczenie o odstąpieniu od umowy Nr (...) wraz z wezwaniem do zapłaty kary umownej w wysokości 128.800 zł w terminie 7 dni, licząc od dnia otrzymania wezwania. Powód wskazał przy tym, że podstawą tego odstąpienia była treść przepisów art. 635 k.c. w zw. z art. 656 § 1 k.c. Jednocześnie powód zaznaczył, że wobec braku zapłaty ze strony Wykonawcy, w dniu 20 września 2011 r. Miasto (...) wystąpiło do (...) z żądaniem wypłaty z gwarancji ubezpieczeniowej Nr (...) kwoty 64.400 zł. Pismem z dnia 11 października 2011 r. (...) wystąpił zaś do powoda o wykazanie umocowania osoby podpisującej w imieniu Miasta (...) żądanie wypłaty gwarancji. Tymczasem – jak wywodził powód - pomimo przedstawienia całej dokumentacji przez powoda, pismem z dnia 15 listopada 2011 roku (...) odmówiło zapłaty żądanej kwoty. Następnie w dniu 31 stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Północ w Warszawie, (...) Wydział (...) wydał postanowienie w sprawie o sygn. akt IX GU 107/11 o ogłoszeniu upadłości (...) S.A. w W. z możliwością zawarcia układu. Na skutek braku zapłaty w dniu 08 lutego 2012 r. Zamawiający Miasto (...) wezwał (...) do spełnienia świadczenia poprzez zapłatę kwoty 128.800 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 września 2011 r. oraz wezwał (...) do zapłaty kwoty 64.400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 października 2011 r. do dnia zapłaty. Powód podkreślił przy tym, że żądane przez powoda kwoty nie zostały jednak uiszczone na jego rzecz. W konkluzji powód doprecyzował jednocześnie, że dochodzona od pozwanego (...) kwota 68.482,78 zł obejmuje, oprócz kwoty 64.400 zł tytułem należności głównej, również kwotę 4.482,78 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych od kwoty 64.400 zł, liczonych od dnia 21 października 2011 roku do dnia wniesienia pozwu, zaś dochodzona od pozwanego (...) kwota 138.387,66 zł obejmuje oprócz kwoty 128.800 zł tytułem należności głównej również kwotę 9.587,66 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych od kwoty 128.800 zł, liczonych od dnia 20 września 2011 roku do dnia wniesienia pozwu (k. 3- 11). W odpowiedzi na pozew pozwany (...) wniósł o oddalenie powództwa w całości wobec niego oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska procesowego pozwany (...) wskazał, że nigdy nie otrzymał od Inwestora jakiejkolwiek korespondencji związanej z realizacją wskazanej w pozwie umowy, w szczególności wystąpień w zakresie intensyfikacji prac związanych z terminowym ukończeniem robót. Podniósł także, że oświadczenie o odstąpieniu od umowy nie zostało mu nigdy złożone przez Inwestora, zatem umowa nr (...) nie została rozwiązana. W ocenie ww. pozwanego w niniejszej sprawie istniał obowiązek odstąpienia od umowy wobec każdego członka Konsorcjum z osobna, który wynikał z samej konstrukcji pojęcia konsorcjum. Pozwany wskazał w tym zakresie, że pod pojęciem tym należy rozumieć organizację zrzeszającą na określony czas kilka podmiotów gospodarczych, które przez cały czas trwania konsorcjum zachowują odrębną podmiotowość prawną. Pozwany wywodził tym samym, że podmiot ten - jako łącznie występujący Wykonawcy - winien być traktowany jak Wykonawca, przy czym również każdy z takich Wykonawców z osobna także winien być traktowany jak Wykonawca. Pozwany argumentował zatem, że w niniejszej sprawie Inwestor powinien złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy każdemu z Konsorcjantów z osobna, nie zaś wyłącznie jednemu z nich, tj. (...) S.A. Z tych względów - w ocenie ww. pozwanego - powód nie był uprawniony do wystąpienia z powództwem wobec (...). Jednocześnie pozwany (...) stwierdził, że pierwszym pismem, jakie otrzymał od Inwestora w trakcie realizacji inwestycji, było pismo datowane na styczeń 2012 r., które stanowiło wezwanie do zapłaty kar umownych z tytułu odstąpienia powoda od umowy z tytułu okoliczności zawinionych przez (...) S.A. (...) jednakże Inwestor – jak wywodził pozwany - nie odstąpił wobec niego od umowy nr (...), to powództwo w odniesieniu do (...) nie zasługiwało na uwzględnienie, szczególnie, że pozwany nie był informowany na bieżąco o jakichkolwiek problemach, czy zastrzeżeniach w zakresie wykonywania przedmiotowej umowy. Pozwany podkreślił również, że sam fakt, iż do odstąpienia od umowy przez powoda z (...) S.A. doszło na 3 dni przed upływem umownego terminu zakończenia obowiązywania tejże umowy, świadczy o tym, że Miasto (...) nie przywiązywało wagi do terminowości i nie zachowało należytej staranności w zakresie nadzoru nad realizacją tej inwestycji, która objawiałaby się stosownymi wezwaniami kierowanymi do spółki (...). Pozwany podkreślił jednocześnie, że wykonanie umowy nastąpiło w znacznej jej części, tj. co do wartości 567.531,98 zł, przy cenie kontraktowej 644.000 zł brutto. Tym samym – jak wywodził pozwany - wartość niezrealizowanych robót wynosiła kwotę 78.468,02 zł brutto. W ocenie pozwanego zrealizowano zatem 88% kontraktu, dlatego naliczenie kar umownych w wysokości przewyższającej wartość robót niewykonanych, było jego zdaniem nieuzasadnione. W toku procesu pozwany wywodził również, że odstąpienie przez powoda od umowy na 3 dni przed upływem terminu zakończenia robót stanowiło nadużycie uprawnień w rozumieniu art. 5 k.c. (k. 47-52, k. 347). Pozwany (...) w odpowiedzi na pozew także wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko procesowe pozwany (...) wskazał, że Miasto (...) nie było Beneficjentem gwarancji ubezpieczeniowej należytego wykonania kontraktu Nr (...). Tym samym powód nie miał legitymacji procesowej czynnej w przedmiotowym postępowaniu w stosunku do tego pozwanego. Pozwany podkreślił jednocześnie, że celem gwarancji ubezpieczeniowej, wystawionej przez Gwaranta - (...) było zabezpieczenie roszczenia Beneficjenta - (...) Zarządu Rozbudowy Miasta w stosunku do wykonawcy - (...) S.A. Pozwany wskazał przy tym, że na podstawie § 9 ust. 1 pkt 3 umowy Nr (...), Zamawiający miał prawo naliczyć Wykonawcy kary umowne z tytułu odstąpienia od umowy przez którąkolwiek ze stron z przyczyn zawinionych przez Wykonawcę, w wysokości 20% wynagrodzenia brutto należnego Wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy. Pozwany podniósł również, że zasadność naliczenia kary umownej, w sytuacji gdy Wykonawca ponosił winę za niewykonanie lub nienależyte wykonanie kontraktu powinna być wykazana przez (...) Zarząd Rozbudowy Miasta, czego powód – jak wskazywał pozwany - nie uczynił na etapie wniesienia pozwu. (...) wskazał jednocześnie, że opóźnienia w realizacji kontraktu były spowodowane przyczynami, za które Wykonawca nie ponosił odpowiedzialności. Zdaniem pozwanego opóźnienia wynikały z konieczności dokonania dodatkowych prac na potrzeby zamiennego projektu budowlanego i były niezależne od woli Wykonawcy. Zatem - w ocenie pozwanego - opóźnienie w realizacji robót wynikało z niemożności prowadzenia robót budowlanych do czasu uprawomocnienia się decyzji zmieniającej pierwotną decyzję o pozwoleniu na budowę. Pozwany (...) podniósł jednocześnie, że dopiero wnioskiem z dnia 31 maja 2011 r. powód rozpoczął czynności związane z zatwierdzeniem zmienionego projektu budowlanego. Pozwany zaznaczył przy tym, że w tym przypadku zmiany te były istotne i wymagały akceptacji pozwanego (...), do czego jednak ostatecznie nie doszło. Tym samym pozwany wywodził, że nie został wypełniony przez Beneficjenta warunek § 5 gwarancji. Ponadto, pozwany wskazał, że w niniejszej sprawie kara umowna nie była zastrzeżona na wypadek skorzystania przez powoda z kodeksowej instytucji odstąpienia od umowy w rozumieniu art. 635 k.c., bowiem naliczenie kar umownych w rozpoznawanym przypadku zostało obwarowane dodatkowym warunkiem w postaci odstąpienia od umowy z przyczyn zawinionych przez Wykonawcę. Co za tym idzie, wobec braku winy po stronie Wykonawcy w realizacji kontraktu, kary umowne naliczone w stosunku do Wykonawcy były bezprawne. Niezależnie od powyższego pozwany podkreślił, że Zamawiający, odstępując od umowy spowodował, że nie zaszła okoliczność chroniona przedmiotową gwarancją, skoro odstąpienie od umowy ma skutek niweczący umowę, i to z mocą wsteczną, od chwili jej zawarcia. Pozwany wywodził tym samym, iż wraz ze skutecznym odstąpieniem przestała istnieć umowa chroniona gwarancją ubezpieczeniową. Nadto, pozwany wskazywał, że pismem z dnia 11 października 2011 r. zwracał on uwagę Beneficjentowi - (...) Zarządowi Rozbudowy Miasta na brak dokumentu, potwierdzającego należyte umocowanie P. B.. Pozwany wskazywał jednocześnie, że w jego ocenie, nie można było przyjąć, aby osoba ta była w tym przypadku uprawniona do żądania zapłaty z gwarancji kwoty 64.400 zł. Tym samym pozwany wywodził, że czynności, jakie podjął ww. pełnomocnik były nieważne (60- 67). Wyrokiem z dnia 17 września 2013 roku Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo w całości oraz zasądził od powoda Miasta (...) na rzecz pozwanego (...) kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (k. 360). Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych. W dniu 30 lipca 2008 r. (...) S.A. w W. zawarła z (...) Przedsiębiorstwem Budownictwa (...) S.A. we W. umowę konsorcjum, której celem było wykonanie robót „Budowy wielofunkcyjnego Centrum dla osób z chorobą (...) wraz z modernizacją Domu Pomocy Społecznej przy N.”. Liderem Konsorcjum została spółka (...) S.A. w W. (umowa konsorcjum k. 19 – 23). Następnie w dniu 13 maja 2011 r. Towarzystwo (...) z siedzibą w W. wystawiło Gwarancję ubezpieczeniową należytego wykonania kontraktu Nr (...). Jako beneficjenta w przedmiotowej gwarancji określono (...) Zarząd Rozbudowy Miasta, zaś Wykonawcę - (...) S.A. w W.. W § 2 wskazano, że gwarancja zabezpiecza roszczenie Beneficjenta w stosunku do Wykonawcy, powstałe w okresie obowiązywania gwarancji, w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy przez Wykonawcę oraz z tytułu niezapłacenia kar umownych. Zgodnie z § 3, na podstawie tej gwarancji, (...) miał zapłacić na rzecz Beneficjenta kwotę roszczenia w terminie 30 dni od dnia otrzymania oryginału (pierwszego pisemnego wezwania do zapłaty wraz z kopią dokumentu uzasadniającego roszczenie). Nadto w § 3 punkcie 2 i 3 gwarancji wskazano, że przedmiotowe wezwanie do zapłaty, pod rygorem nieważności, musi być złożone w formie pisemnej i podpisane przez osoby upoważnione do składania oświadczeń woli w imieniu Beneficjenta w zakresie jego praw i zobowiązań majątkowych, a podpisy na tym wezwaniu winny zostać potwierdzone przez Bank prowadzący rachunek Beneficjenta lub przez notariusza. Według § 5 gwarancji jakiekolwiek zmiany w treści umowy wymagały akceptacji przez Gwaranta pod rygorem odmowy wypłaty z niniejszej gwarancji. Nadto, według § 6, gwarancja miała obowiązywać od 16 maja 2011 r. do 15 października 2011 i tylko wezwanie otrzymane przez (...) w tym terminie mogło rodzić obowiązek zapłaty gwarancji (Gwarancja ubezpieczeniowa k. 24). W dniu 16 maja 2011 r. (...) Zarząd Rozbudowy Miasta z siedzibą w W., działając w imieniu i na rzecz Miasta (...) W., zawarł z Konsorcjum, utworzonym na podstawie zawartej w dniu 30 lipca 2008 r. umowy przez (...) S.A. w W. i (...), umowę o wykonanie robót dodatkowych w ramach zadania inwestycyjnego „Budowa wielofunkcyjnego Centrum dla osób z chorobą (...) wraz z modernizacją Domu Pomocy Społecznej przy ul. (...)” zgodnie z protokołem konieczności wykonania robót dodatkowych Nr (...) z dnia 28 marca 2011 r. W umowie tej pozwany (...) członek Konsorcjum oraz spółka (...) - Lider Konsorcjum, zostali łącznie określeni jako Wykonawca. W § 2 umowy strony ustaliły, że zakończenie prac nastąpi do dnia 15 września 2011 r. Wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy miało charakter ryczałtowy i wyniosło 644.000 zł, co zostało ujęte w § 5 umowy. Umowa ta w § 7 przewidywała, że przed podpisaniem umowy Wykonawca wniesie zabezpieczenie należytego wykonania umowy, stanowiące 10% wynagrodzenia brutto, określonego w § 5 ust. 1 umowy, w wysokości 64.400 zł. Postanowienia te zawierały zapis, że w przypadku niezakończenia realizacji przedmiotu umowy w terminie umownym oraz upływu terminu ważności zabezpieczenia (gdy nie zostanie wniesione nowe zabezpieczenie), Zamawiający, w celu zabezpieczenia roszczeń wynikających z niniejszej umowy, zatrzyma należną kwotę zabezpieczenia z tego tytułu poprzez potrącenie jej z najbliższych faktur. Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 3 Zamawiający miał prawo naliczać wykonawcy kary umowne z tytułu odstąpienia od umowy przez którąkolwiek ze stron - z przyczyn zawinionych przez Wykonawcę - w wysokości 20% wynagrodzenia brutto Wykonawcy za wykonanie Przedmiotu Umowy, określonego w § 5 ust. 1 umowy. W § 11 umowy zawierającym postanowienia końcowe przyjęto, że wszelkie zmiany i uzupełnienia w treści umowy wymagają pod rygorem nieważności formy pisemnej w postaci aneksu do umowy, podpisanego przez obie strony. Zmiany wskazane w ust. 2 pkt 1 i 2 umowy dokonywane miały być w drodze jednostronnego pisemnego oświadczenia danej Strony i miały wywoływać skutek od dnia doręczenia go drugiej Stronie. Natomiast zgodnie z § 11 ust. 4 umowy wszelkie zawiadomienia i korespondencja związana z Umową powinna być kierowana pod następujące adresy: 1) Zamawiającego - (...) Zarząd Rozbudowy Miasta ul. (...), (...)-(...) W., Polska; 2) Wykonawcy - (...) S.A. ul. (...), (...)-(...) W., Polska, (umowa nr (...) k. 14- 18). W dniu 31 maja 2011 r. Inwestor - (...) Zarząd Rozbudowy Miasta wystąpił do Biura (...) z wnioskiem o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę Wielofunkcyjnego Centrum dla osób z chorobą (...) przy ul. (...) w zakresie zamiennego projektu zagospodarowania terenu (k. 1 akt (...)). Decyzją z dnia 20 lipca 2011 r. o nr (...) zatwierdzono zamienny projekt budowlany (k.70). Pismem z dnia 12 września 2011 r. (...) Zarząd Przebudowy Miasta wystąpił do (...) S.A. w W., na adres ul. (...), (...) W., z oświadczeniem o odstąpieniu w tym dniu od umowy nr (...), zawartej w dniu 16 maja 2011 r., w trybie art. 635 k.c., na skutek opóźnienia w realizacji umowy (pismo k. 26). Jednocześnie (...) Zarząd Rozbudowy Miasta, na podstawie § 9 ust. 1 pkt 3 umowy, wezwał Konsorcjum do zapłaty, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, kary umownej z tytułu odstąpienia od niniejszej umowy z przyczyn zawinionych przez Wykonawcę, w wysokości 128.800 zł, zgodnie z załączoną notą księgową nr (...) z dnia 12 września 2011 r. Oświadczenie to zostało podpisane przez zastępcę dyrektora ds. technicznych J. L. (pismo z dnia 12 września 2011 r. k. 26). Następnie w dniu 20 września 2011 r. (...) Zarząd Rozbudowy Miasta wystąpił do (...) z żądaniem wypłaty z gwarancji ubezpieczeniowej nr (...)- (...) kwoty 64.400 zł w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania, z uwagi na niezachowanie przez Wykonawcę terminów zakończenia robót (pismo z dnia 20 września 2011 r. k. 27). Żądanie to zostało podpisane przez P. B., pełnomocnika działającego w imieniu Miasta (...) W.. (...) pismem z dnia 11 października 2011 r. wystąpiło do (...) Zarządu Rozbudowy Miasta o potwierdzenie faktu udzielenia umocowania i jego zakresu dla P. B. w terminie do dnia 20 października 2011 r. (pismo z dnia 11 października 2011 r. k. 28). W odpowiedzi na to wezwanie (...) Zarząd Rozbudowy Miasta przesłał (...) dokument pełnomocnictwa dla P. B., pełniącego obowiązki Dyrektora (...) Zarządu Rozbudowy Miasta (k. 29). Pełnomocnictwo z dnia 05 maja 2011 r., jakiego udzielił P. B. - Prezydent Miasta (...) W., zgodnie z punktem 1., obejmowało umocowanie do składania oświadczeń woli w imieniu Miasta (...) W., w tym zawierania, rozwiązywania, zmieniania i wypowiadania umów, we wszelkich sprawach objętych przedmiotem działania (...) Zarządu Rozbudowy Miasta, w zakresie praw i zobowiązań majątkowych, do wysokości kwot, określonych corocznie, w dostosowywanych do uchwał lub projektów uchwał budżetowych, planach finansowych (...) Zarządu Rozbudowy Miasta oraz w Wieloletniej Prognozie Finansowej m.(...) W. (k. 30). Według punktu 2. tego pełnomocnictwa, P. B. został umocowany do składania oświadczeń woli w imieniu Miasta (...) W., w tym zawierania, rozwiązywania, zmieniania i wypowiadania umów, we wszelkich sprawach związanych z realizacją powierzonych inwestycji, określonych rzeczowo i wartościowo w budżecie Miasta (...) W., a do czasu jego uchwalenia, w projekcie budżetu przedłożonym Radzie m.(...) W., nie dłużej jednak niż do dnia 31 stycznia każdego roku budżetowego oraz w Wieloletniej Prognozie Finansowej m.(...) W., przyjętej przez Radę m.(...) W.. Zakres zaciągniętych zobowiązań z tytułu realizacji powierzonych inwestycji nie mógł przekroczyć wartości określonych w wyżej wymienionych dokumentach (k. 30). Z dołączonych uchwał nr (...) oraz statutu nie wynikał zakres kwotowy przedstawionego pełnomocnictwa (k. 31 - 34). Pozwany ad. 1 odmówił wypłaty należności, wynikającej z gwarancji. W piśmie z dnia 15 listopada 2011 r., skierowanym do (...) Zarządu Rozbudowy Miasta, oświadczył, że odstąpienie od umowy, jakiego dokonał w imieniu powoda ma skutek niweczący umowę, z mocą wsteczną, od chwili jej zawarcia, i skutkiem tego odstąpienia jest uznanie, że umowa nigdy nie została zawarta. Podniósł, iż wraz ze skutecznym odstąpieniem przestała istnieć umowa chroniona gwarancją ubezpieczeniową. Nadto, wina Wykonawcy, na jaką powoływał się Beneficjent, nie została przez niego wykazana w wezwaniu do zapłaty, bowiem, jak wskazał Wykonawca, opóźnienia w realizacji umowy, wynikały z konieczności przeprowadzenia dodatkowych prac i wydania decyzji zmieniającej pierwotną decyzję o pozwoleniu na budowę. Ponadto wskazał, że Beneficjent nie doręczył kopii oświadczenia złożonego Wykonawcy o odstąpieniu od umowy wraz z uzasadnieniem jego winy oraz nie wykazał umocowania P. B. do działania w imieniu Beneficjenta (k.35 - 38). Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie, (...) Wydział (...) ogłosił upadłość (...) S.A. w W. (k. 146). Pismem z dnia 08 lutego 2012 r. (...) Zarząd Rozbudowy Miasta wezwał pozwanego (...) do zapłaty kwoty 64.400 zł wskazując, że roszczenie to wynika z Gwarancji Ubezpieczeniowej wykonania kontraktu nr (...), które powinno zostać spełnione do 20 października 2011 r. (k. 39). Z drugim analogicznym pismem zwrócił się do pozwanego ad. 2 o zapłatę kwoty 128.800 zł z tytułu kary umownej, wynikającej z § 9 ust. 1 punktu 3) umowy nr (...) (k. 40). Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych wyżej dokumentów, w odniesieniu do których nie miał wątpliwości co do ich wiarygodności, zwłaszcza, że żadna ze stron nie kwestionowała ani ich autentyczności, ani ich treści (w tym zgodności złożonych odpisów z istniejącymi oryginałami). Odnosząc się natomiast do oceny zeznań przedstawiciela pozwanego (...), Sąd Okręgowy wskazał, że z uwagi na brak zaangażowania tego pozwanego w realizację umowy z Miastem (...), nie posiadał on wiedzy dotyczącej okoliczności wykonywania umowy zawartej przez Konsorcjum (którego pozwany był członkiem) z powodem. Sąd Okręgowy dał przy tym wiarę zeznaniom przedstawiciela pozwanego w tej części, w której stwierdził on, że (...) nie otrzymał pisma zawierającego odstąpienie od umowy, stwierdzając, iż jego depozycje znalazły potwierdzenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Po dokonaniu powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że powództwo jako bezzasadne podlegało oddaleniu w stosunku do obu pozwanych. W ocenie Sądu Okręgowego okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalały na ustalenie, że po stronie pozwanych ad. 1 i ad. 2 powstało zobowiązanie do uiszczenia na rzecz Miasta (...) W. żądanych w pozwie kar umownych, czy też do zapłaty z tytułu gwarancji ubezpieczeniowej. Sąd Okręgowy stwierdził, że powód jako podstawę prawną dochodzonych przez niego roszczeń, wskazał przepis art. 635 k.c., w myśl którego, jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć, w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy stwierdził, że dla wykazania zasadności swoich żądań powód w niniejszej sprawie winien był wykazać, iż odstąpienie od umowy z dnia 16 maja 2011 r. było skuteczne, a co za tym idzie, że pozwany ad. 2 (...) oraz powstałe Konsorcjum ze swojej winy dopuściło się opóźnienia w wykonywaniu robót, które im zlecił. Jednocześnie Sąd Okręgowy stwierdził, iż wobec stanowiska pozwanego (...) okolicznością istotną w niniejszej sprawie pozostawało również wykazanie, że powód dokonał odstąpienia od umowy również w stosunku do pozwanego (...). Na mocy przepisu art. 6 k.c. to bowiem po stronie powodowej – jak wskazywał Sąd I instancji - leżał ciężar udowodnienia wskazanych wyżej okoliczności. Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie pozwalał na podzielenie stanowiska powoda. W tym zakresie Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności podniósł, że złożone oświadczenie o odstąpieniu przez powoda od umowy z dnia 16 maja 2011 r. nr (...) nie było skuteczne wobec pozwanego (...). Takie pismo z dnia 12 września 2011 r. zostało bowiem przesłane wyłącznie na adres Konsorcjum (...) S.A. w W.. Sąd Okręgowy analizując ten aspekt niniejszej sprawy podniósł, że z postanowień § 11 pkt 4 umowy z dnia 16 maja 2011 r. wynikało, że wszelkie zawiadomienia i korespondencja, związane z umową, adresowane do Wykonawcy, kierowane miały być na adres (...) S.A. w W.. Jak przy tym zaznaczył Sąd Okręgowy przedmiotowa umowa z dnia 16 maja 2011 r. mianem Wykonawcy określała nie tylko spółkę (...) S.A. w W., ale i pozwanego (...). W tych okolicznościach, w ocenie Sądu Okręgowego, omawiane postanowienie, zawarte w § 11 ust. 4 umowy z 16 maja 2011 r., nie mogło być interpretowane w sposób wskazywany przez powoda. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że omawiany zapis umowy dotyczył korespondencji „związanej z umową”, a zatem takiej, która była związana i miała na celu sprawną realizację umowy (przesyłanie faktur, zawiadomień o spostrzeżonych uchybieniach w wykonywaniu umowy, czy też np. pism dotyczących odbiorów robót). W tych okolicznościach, zdaniem Sądu Okręgowego, nie sposób było podzielić stanowisko powoda, że wskazany adres do korespondencji dotyczył wszelkiej korespondencji, która miałaby być kierowana do Wykonawcy. W szczególności za zbyt daleko idące Sąd I instancji uznał stanowisko powoda, że na wskazany w umowie adres mogły być kierowane pisma, zawierające oświadczenia woli takie jak odstąpienie od umowy. Jak przy tym zaznaczył Sąd Okręgowy, stanowisko powoda było tym bardziej niemożliwe do podzielenia, że powód dysponował adresem siedziby pozwanego (...). W tym miejscu Sąd Okręgowy podkreślił, że wykonanie prawa odstąpienia od umowy następuje przez złożenie przyjmującemu zamówienie jednostronnego oświadczenia woli, którego skuteczność jest uzależniona od jego dojścia do adresata w taki sposób, że mógł się on zapoznać z jego treścią, o czym mówi art. 61 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego nie sposób było zatem uznać, że oświadczenie woli, skierowane na adres inny niż siedziba adresata, mogło dojść do jego wiadomości. Sąd Okręgowy zaznaczył przy tym, że zasadność stanowiska powoda, co do skuteczności odstąpienia od umowy mogłaby być rozważana w sytuacji, gdyby spółka (...) S.A. w W. była pełnomocnikiem pozwanego (...), jednakże taka okoliczność nie wynikała z materiału dowodowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie. Analizując ten problem Sąd I instancji dodał, że co prawda w treści umowy konsorcjum (w punkcie 13. tej umowy) pozwany (...), jako członek Konsorcjum, udzielił pełnomocnictwa, lecz – jak wskazał Sąd Okręgowy - zostało ono udzielone nie spółce (...) S.A. w W., a osobie fizycznej w niej zatrudnionej, a nadto, pełnomocnictwo dotyczyło czynności podejmowanych w procedurze przetargowej. Sąd Okręgowy stanął zatem na stanowisku, że pełnomocnictwo to nie obejmowało w tym przypadku przyjmowania wszelkich oświadczeń woli kierowanych do pozwanego (...). W dalszej części rozważań Sąd Okręgowy wyjaśnił istotę instytucji prawnej odstąpienia od umowy, wskazując, że odstąpienie od umowy stanowi wykonanie prawa kształtującego. W związku z odstąpieniem powstaje nowy stan prawny między stronami, ponieważ od momentu jego dokonania umowa wzajemna przestaje wiązać strony. Prawną konsekwencją odstąpienia jest wygaśnięcie umowy od momentu jej zawarcia, w tym zarówno zobowiązania głównego, jak i zobowiązań akcesoryjnych, w tym zobowiązań do zapłaty kar umownych. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie powód - Miasto (...) nie złożył pozwanemu ad. 2 (...) oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy, zatem zdaniem Sądu Okręgowego doręczenie takiego oświadczenia (...) S.A., jako jednemu z Konsorcjantów, również nie było na tyle skuteczne, aby pozwany ad. 2 miał możliwość się z nim zapoznać. W ocenie Sądu Okręgowego, nawet przy założeniu, że adresem do korespondencji ze spółką (...) był adres (...) S.A. - ujęty w umowie z 16 maja 2011 r., to nie sposób było ustalić, że doszło do odstąpienia od umowy. W tym zakresie Sąd I instancji wskazywał bowiem, że w dokumentach załączonych do pozwu było tylko jedno pismo zawierające oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Z jego treści wynikało przy tym, że było ono kierowane do spółki (...) S.A., na adres jej siedziby. W treści tego pisma nie zostało jednocześnie wskazane, że jest ono kierowane do pozwanego (...) (na adres do doręczeń). W tych okolicznościach Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że pozwany (...) był odrębnym od spółki (...) S.A. w W. podmiotem (odrębną osobą prawną). Zdaniem Sądu Okręgowego w takim przypadku nie można było zatem uznać, że skierowanie pisma do jednej osoby (spółki (...) S.A.) stanowiło skuteczne jego doręczenie innej osobie (pozwanemu (...)). Fakt, że odstąpienie od umowy nie było skuteczne wobec pozwanego (...) zdaniem Sądu Okręgowego, znalazło również potwierdzenie w zeznaniach przedstawiciela tej spółki - T. W.. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy zważył, że powód nie wykazał skuteczności wypowiedzenia umowy wobec pozwanego ad. 2. Wobec powyższego zdaniem Sądu I instancji nie było podstaw do nałożenia kary umownej na spółkę (...). Z tych też względów Sąd Okręgowy oddalił powództwo w stosunku do pozwanego ad. 2. Odnosząc się z kolei do powództwa, wniesionego przeciwko pozwanemu ad. 1, Sąd Okręgowy stwierdził, że również w tym przypadku żądanie wypłaty gwarancji ubezpieczeniowej nie było skutecznie złożone. Argumentując swoje stanowisko Sąd Okręgowy zaznaczył, że warunki wypłaty przyjęte w wymienionej gwarancji przewidywały, że Gwarant miał zapłacić na rzecz Beneficjenta kwotę roszczenia w terminie 30 dni od dnia otrzymania oryginału pierwszego pisemnego wezwania do zapłaty, przy czym wezwanie do zapłaty, pod rygorem nieważności, musiało być złożone w formie pisemnej i podpisane przez osoby upoważnione do składania oświadczeń woli w imieniu Beneficjenta w zakresie jego praw i zobowiązań majątkowych. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy stwierdził, że pozwany ad. 1 żądał od powoda przedstawienia stosownej dokumentacji. Na to wezwanie powód przedstawił pełnomocnictwo dla P. B.. Z dokumentu pełnomocnictwa dla P. B. wynikało przy tym, iż zostało ono udzielone we wszelkich sprawach związanych z realizacją powierzonych inwestycji, określonych rzeczowo i wartościowo w budżecie Miasta (...) W., a do czasu jego uchwalenia, w projekcie budżetu przedłożonym Radzie Miasta (...) W., nie dłużej niż do 31 stycznia każdego roku budżetowego oraz w Wieloletniej Prognozie Finansowej, przyjętej przez Radę m. (...) W.. Wobec takiej treści pełnomocnictwa, dla wykazania umocowania P. B. do wystąpienia z żądaniem wypłaty gwarancji, zdaniem Sądu Okręgowego, powód obowiązany był przedstawić dokumenty (akty prawa miejscowego), o których była mowa w pełnomocnictwie. Jak bowiem wskazał Sąd I instancji, było to niezbędne dla ustalenia, czy żądający wypłaty działał w tym przypadku w granicach umocowania. Tymczasem – jak wskazał Sąd Okręgowy - okoliczności te nie zostały wykazane ani na etapie wystąpienia z żądaniem wypłaty gwarancji, ani też w toku postępowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że osoba składająca wniosek o wypłatę gwarancji nie była należycie umocowana do składania oświadczeń woli w imieniu powoda, zatem nie można było mówić o jego skuteczności, a tym samym powstaniu obowiązku wypłaty przez gwaranta na rzecz Miasta (...) kwoty 64.400 zł. Sąd Okręgowy zważył przy tym, że - jak wynika z § 2 gwarancji - została ona udzielona na zabezpieczenie roszczeń powoda, w stosunku do spółki (...) S.A. w W., powstałych w okresie obowiązywania gwarancji, w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy przez wskazaną spółkę oraz z tytułu niezapłacenia kar umownych. Jak zaznaczył Sąd Okręgowy, zasadność żądania pozwu w tym zakresie wymagała wykazania zasadności i istnienia podstaw do naliczenia kar umownych przez powoda. Na gruncie niniejszej sprawy należało zatem, zdaniem Sądu I instancji wykazać, że opóźnienie (będące podstawą odstąpienia od umowy), powstało z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy - spółki (...) S.A. w W.. Sąd Okręgowy miał przy tym na uwadze, że w odpowiedzi na pozew (...) podniósł, że opóźnienie w wykonaniu umowy było wynikiem konieczności wykonania prac dodatkowych związanych z przyjęciem zamiennego projektu budowlanego. Wobec powyższego – jak wskazał Sąd Okręgowy – to na stronie powodowej ciążył obowiązek wykazania, że przyjęcie projektu zamiennego nie miało wpływu na terminowość prac. Twierdzenia powoda w tym zakresie nie zostały jednak, zdaniem Sądu Okręgowego, udowodnione w toku postępowania w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo w tym zakresie - wobec pozwanego ad. 1 - (...) podlegało oddaleniu w całości. Jednocześnie Sąd Okręgowy zważył, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można było mówić o skuteczności odstąpienia od umowy, jaka łączyła powoda z pozwanym ad. 2 również z uwagi na jego zarzut, że do opóźnienia w realizacji przedmiotu umowy doszło na skutek decyzji o pozwoleniu na budowę wydanej, na podstawie zamiennego projektu zagospodarowania terenu. W tym zakresie Sąd Okręgowy zaznaczył, że wniosek taki, tj. o wydanie pozwolenia został złożony przez powoda w dniu 31 maja 2011 r., a więc dopiero dwa tygodnie po tym, jak zawarto umowę nr (...) (co miało miejsce 16 maja 2011 r.). Z kolei pozwolenie na budowę zostało wydane w dniu 20 lipca 2011 r., a więc w dwa miesiące po podpisaniu przedmiotowej umowy. Dokonując racjonalnej oceny tych okoliczności, zdaniem Sądu Okręgowego, nie sposób było dojść do przekonania, że prawie dwumiesięczne opóźnienie w przystąpieniu do realizacji zadania mogło spowodować niedotrzymanie terminu zakreślonego w umowie. Zatem w tym układzie, w ocenie Sądu Okręgowego, trudno było uznać, że to właśnie pozwany ponosił winę za opóźnienie w wykonaniu tej umowy. Dodatkowo, przy ocenie zasadności pozwu, Sąd Okręgowy miał na uwadze okoliczność, że oświadczenie o odstąpieniu od umowy nastąpiło na trzy dni przed końcem terminu ustalonego na wykonanie umowy. Zdaniem Sądu Okręgowego, przy uwzględnieniu braku wcześniejszych ponagleń, czy ewentualnych prób wyjaśnień przez strony co do terminowego wykonania umowy, a także samej wartości niedokończonych robót (po oświadczeniu przez pozwanego o wykonaniu zamówienia w 88%) postępowanie powoda w tym przypadku należało uznać co najmniej za kontrowersyjne. Mając na uwadze powyższe, uznając powództwo za całkowicie bezzasadne, Sąd Okręgowy orzekł, jak w punkcie 1. sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Powód Miasto (...) W. wniósł apelację od ww. wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 września 2013 roku, zaskarżając przedmiotowe orzeczenie w całości. Przedmiotowemu orzeczeniu skarżący zarzucił: 1) błędne przyjęcie, że doręczenie w dniu 12 września 2011 r. Liderowi Konsorcjum - pełnomocnikowi, czyli Spółce pod firmą (...) S.A. z siedzibą w W. oświadczenia Miasta (...) W. - (...) Zarządu Rozbudowy Miasta o odstąpieniu od Umowy Nr (...) z dnia 16 maja 2011 r., obejmującej jedno łączne świadczenie członków Konsorcjum, nie pociągnęło za sobą skutku odstąpienia od Umowy z członkiem Konsorcjum, czyli (...), co z kolei skutkowało brakiem podstawy do naliczenia kary umownej wobec tej Spółki. Skarżący podniósł przy tym, że powyższy błąd Sądu I instancji skutkował:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.