Sygn. akt V Ca 2045/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - SSO Piotr Wojtysiak (spr.) Sędziowie SSO Beata Gutkowska SSR del. Marcin Borcuch Protokolant sekr. sądowy Marta Dziekańska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2012 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa D. S.A. w K. przeciwko Gminie Miastu P. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I C 332/12
(1)k.c. wynika, iż strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Ponadto w odniesieniu do umów zawartych w trybie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. prawo zamówień publicznych - co ma miejsce w niniejszej sprawie - zastosowanie ma art. 144 ust. l i 2 zgodnie z którym zakazuje się istotnych zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba że zamawiający przewidział możliwość dokonania takiej zmiany w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz określił warunki takiej zmiany. Zmiana umowy dokonana z naruszeniem ust. l podlega unieważnieniu. Przepis ten wyraźnie określa przypadki, w których możliwe jest dokonanie zmiany łączonej strony umowy, a ponadto nie przyznaje wykonawcom jakiegokolwiek roszczenia o zmianę łączącej strony umowy. Jeżeli więc przy zawieraniu umowy uzgodniono cenę obejmującą podatek od towarów i usług według określonej stawki to treść art. 3 ust. l pkt 1. ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. 2001 r., Nr 97, póz. 1050 ze zm.) nie stwarza uprawnienia do podniesienia ceny w razie zmiany stawki podatku od towarów i usług (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2006 r. III CZP 54/06, zgodnie z którą podwyższenie stawek podatku od towarów i usług za roboty budowlane, nie uzasadnia bez zmiany umowy zawartej przed w/wym. zmianą stawek podatku VAT obowiązku zamawiającego zapłaty wynagrodzenia netto powiększonego o podatek od towarów i usług według podwyższonej stawki). Ponadto z zasady swobody umów wynika, iż strony mogą określić cenę, którą nabywca ma zapłacić sprzedawcy za towar lub usługę. Strony mogą się również swobodnie umówić, co do tego, czy podatek od towarów i usług będzie elementem ceny. Zatem rozstrzygnięcie czy strona zobowiązana jest do zapłacenia kwoty odpowiadającej temu podatkowi czy też nie, zależy od treści łączącej strony umowy. Skoro, strony w umowie oznaczyły kwotowo należne powodowi wynagrodzenie, to nie było podstaw do podwyższania go o kwotę odpowiadającą różnicy w podatku od towarów i usług, jeżeli strona przeciwna nie wyraziła na to zgody. Ponadto jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powyżej zacytowanej uchwały zapobiegliwe strony mogą konsekwencje ewentualnej zmiany stawki podatku uregulować w umowie np. w ten sposób, że wskażą w umowie cenę (wynagrodzenie) netto, zastrzegając, iż do ceny (wynagrodzenia) będzie doliczony podatek od towarów i usług, ale nie określają jego wysokości, z czym nie mamy doczynienia w niniejszym postępowaniu. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniami powoda, że podstawą dochodzenia roszczenia był zapis pkt 22.ust. l istotnych warunków zamówienia, gdyż on jedynie przewidywał możliwość zmiany wysokości wynagrodzenia w przypadku zmiany wysokości stawki podatku od towarów i usług, a treść § 7 umowy z dnia 11 sierpnia 2010 r. wprost określała wysokość należnego powodowi wynagrodzenia za wykonane roboty - kwotę netto i brutto. Nadto, należy stwierdzić, iż powód nie wykazał, iż to na skutek działania pozwanej doznał szkody obejmującej rzeczywiste wydatki, bowiem podatek VAT jest świadczeniem publiczno - prawnym, zaś Gmina nie ma wpływu na wysokość jego stawki. Nie ma zatem mowy o zrealizowaniu przesłanki odpowiedzialności określonej w treści art. 471 k.c.. Powód nie wykazał bowiem, iż pozwana nie wykonała bądź nienależycie wykonała swoje zobowiązanie. W świetle łączącej strony umowy pozwana nie miała, bowiem obowiązku podpisywania przedłożonego jej przez powoda aneksu nr 2 do umowy. Toteż nie można mówić o tym, iż odmowa ta była przyczyną powstania u powoda szkody. Zmiana tejże umowy byłaby dopuszczalna, jeżeli byłaby korzystna dla zamawiającego albo wynikałaby z okoliczności, których nie dało się przewidzieć w chwili jej zawarcia, zaś wynagrodzenie uległoby zmianie, jeżeli zaistniałyby materialoprawne przesłanki określone w art. 629 k.c. lub 632 § 2 k.c. (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 r. III CSK 143/10, Lex nr 785535) - co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Sąd I Instancji za chybiony również uznał pogląd powoda, iż przewidzianą przez pozwaną możliwość wprowadzenia zmian w umowie z dnia 11 sierpnia 2010 r. w przypadku zmiany stawki podatku od towarów i usług VAT należy potraktować, jako przedwstępne zobowiązanie pozwanej do zawarcia umowy przyrzeczonej, bowiem jak już zostało powyżej wskazane, wszelkie zmiany umowy wymagały zgody obu stron, co zostało potwierdzone zapisami łączącej strony umowy jak również specyfikacji istotnych warunków umowy. Ponadto zapisy umowne nie spełniały warunków umowy przedwstępnej w rozumieniu art. 389 k.c. Treścią takiej umowy jest, bowiem zobowiązanie do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy. Ponadto umowa przedwstępna winna zawierać także treść istotnych jej postanowień oraz określenie terminu, w którym ma zostać zawarta. Natomiast podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia nie zasługiwał na uwzględnienie. Skoro, bowiem ustalona przez strony w umowie i specyfikacji istotnych warunków umowy możliwość zmiany warunków umowy nie stanowi umowy przedwstępnej nie stosuje się do niej rocznego terminu przedawnienia określonego w treści art. 390 § 3 k.c., a roszczenie powoda przedawnia się, zatem z upływem 3 lat (art. 118 k.c.) przy czym bieg tego terminu został przez powoda przerwany, bowiem wystąpił on na drogę sądową przed jego upływem. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 § l i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku Sądu Rejonowego wniósł powód zaskarżając go w całości. Orzeczeniu temu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie: 1. art. 389 kc poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż zapisy umowne nie spełniały warunków umowy przedwstępnej w rozumieniu art. 389 kc, gdyż nie zawierały treści istotnych jej postanowień oraz określenia terminu, w którym umowa ma zostać zawarta, pomimo, iż:
- a)w pkt. 22.4 (Warunki zmiany umowy) podpunkt
- la)specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ), stanowiącej integralną część umowy nr (...) z dnia 11.08.2010, pozwany wprost przewidział zapis dotyczący możliwości wprowadzenia zmian w umowie i zmiany wynagrodzenia w przypadku zmiany stawki podatku od towarów i usług VAT. W konsekwencji niniejszy zapis należy potraktować jako przedwstępne zobowiązanie pozwanego do zawarcia przyrzeczonej umowy i podwyższenia wynagrodzenia powoda w przypadku zmiany stawki podatku VAT.
- b)zgodnie z art. 389§2 kc, jeżeli termin w ciągu którego ma być zawarta umowa przyrzeczona, nie został oznaczony, powinna ona być zawarta w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej, a pismem z dnia 14.02.2011 roku powód wezwał pozwanego do zmiany umowy w przedmiotowym zakresie. 2. art. 471 kc poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż powód nie wykazał, iż na skutek działania pozwanej doznał szkody, pomimo, iż bezspornym w niniejszej sprawie było, iż od dnia 1.01.2011 roku stawka podatku VAT wzrosła z 22% do 23% i powód wystawiając po tej dacie na rzecz pozwanego faktury VAT uiszczał należności z podwyższoną stawką podatku, przez co w związku z nie wykonaniem przez pozwanego zobowiązania w zakresie zmiany umowy nr (...) z dnia 11.08.2010 i zwiększenia wynagrodzenia brutto umowy, pomimo spełnienia się przesłanek, o których mowa w pkt. 22.4 (Warunki zmiany umowy) podpunkt
- la)SIWZ stanowiącego integralną część umowy, powód nie otrzymał od pozwanego wynagrodzenia netto w pełnej wysokości określonego w § 7 umowy na kwotę 5 532 786,52 zł netto, a otrzymał wynagrodzenie netto w wysokości 5 483 094,39 zł netto, tj. o 49 692,13 zł mniej niż Strony zgodnie ustaliły w umowie, a zgodnie z treścią § 15 ust. 3 umowy, zmiana treści umowy (a zatem także zmniejszenie wynagrodzenia netto określonego umową), pod rygorem nieważności, może nastąpić za zgodą stron w formie pisemnej w postaci aneksu. Apelujący wskazując na powyższe zarzuty wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości, uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie: 2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia - przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja powoda nie jest uzasadniona i nie może doprowadzić do wzruszenia kwestionowanego orzeczenia. Sąd Rejonowy poczynił w analizowanej sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z poczynionych ustaleń wyciągnięte zostały prawidłowe wnioski prawne i poprawnie sąd pierwszej instancji zinterpretował treść oraz znaczenie zastosowanych przepisów. Stąd, w niniejszej sprawie sąd drugiej instancji na podstawie art. 382 k.p.c. przyjął ustalenia faktyczne i wnioski prawne Sądu Rejonowego jako swoje własne. W tej sytuacji rozważeniu podlegały jedynie zarzuty zawarte w apelacji strony powodowej. Jako pozbawiony podstaw prawnych należy ocenić zarzut naruszenia art. 389 k.c. Zgodnie z powyższym przepisem umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszym przypadku nie może być mowy, iż pkt 22.4 specyfikacji istotnych warunków zamówienia, stanowiący integralną część umowy z dnia 11 sierpnia 2010 r. stanowi w istocie przedwstępne zobowiązanie pozwanego do zawarcia przyrzeczonej umowy i podwyższenia wynagrodzenia powoda w przypadku zmiany stawki podatku VAT. Zaznaczyć należy, że w umowie przedwstępnej jedna strona przyrzeka drugiej albo obie strony przyrzekają sobie wzajemnie zawarcie ze sobą w przyszłości innej umowy (umowy przyrzeczonej). W ocenie Sądu Okręgowego pkt. 22.4 SWIZ nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż w strony w niniejszym przypadku nie obligują się do zmiany warunków umowy w przypadku zmiany stawki podatku VAT a jedynie przewiduje możliwość dokonania zmiany postanowień umowy w tym zakresie, za zgodą stron, wyłącznie w formie pisemnego aneksu. Treść powyższych warunków zmiany umowy nie może być odmiennie interpretowana, ponieważ jest sformułowana jednoznacznie. W żadnym razie, wobec odmowy jednej ze stron do podpisania aneksu, nie można uznać, że zapis powyższy może ją zobligować do jego podpisania. Za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 471 k.c. Sąd Okręgowy w pełni aprobując obszerny wywód w tym względzie Sądu Rejonowego, podzielił ustalenia, że powód na którym ciążył obowiązek wynikający z art. 6 k.c. nie wykazał, że pozwany nie wykonał bądź nienależycie wykonał swoje zobowiązanie, jak również tego, iż to na skutek działania pozwanego doznał szkody. Tym samym nie zachodziły podstawy do uwzględnienia powództwa w oparciu o treść art. 471 k.p.c. Za pozbawione podstaw prawnych należy uznać twierdzenia pozwanego, iż poprzez odmowę podpisania aneksu w związku zmianą stawki podatku VAT z 22 % na 23% powód poniósł szkodę. W szczególności podkreślić należy, że pozwany wykonał ciążące na nim zobowiązanie, bowiem zapłacił powodowi określoną w umowie kwotę brutto zawierającą podatek VAT 22 %. Nie pozostawia wątpliwości, że w umowie określono wynagrodzenie w kwotowo (netto 5532 786,52 zł zaś brutto wraz z podatkiem VAT 6 749 999,55 ) tym samym zapłata przez pozwanego powyższych kwot, bez względu na zmianę stawki podatku VAT w trakcie jej trwania, zwolniła go z odpowiedzialności na podstawie art. 471 k.p.c. Sąd Okręgowy podzielił w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w przywołanym przez Sąd I instancji orzeczeniu z dnia 21 lipca 2006 r. (III CZP 54/06) z którego wynika, że obowiązek zapłaty przez zamawiającego zwiększonego wynagrodzenia w wyniku zmiany stawek podatku od towarów i usług, może wynikać jedynie ze zmiany umowy. Skoro do pozwany nie wyraził zgody na zmianę umowy w tym zakresie należy stwierdzić, że nie zachodziły podstawy do uwzględnienia apelacji wniesionej przez powoda. Podkreślić należy, że powyższa umowa została zawarta przez pomioty, które profesjonalnie zajmują się zamawianiem i wykonywaniem usług tym samym postanowienia łączącej ich umowy, należy rozumieć zgodnie z jej brzmieniem, nie zaś dokonując interpretacji jej postanowień jak tego dokonuje powód w apelacji. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 385 k.p.c.. O kosztach procesu za drugą instancję Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c.