Sygn. akt VII U 215/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Bożenna Zalewska Protokolant: st. sekr. sądowy Adrianna Mikulska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. w Gdańsku sprawy D. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o prawo do emerytury pomostowej na skutek odwołania D. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 6 listopada 2015 r. nr (...) oddala odwołanie. Sygn. akt VII U 215/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 06.11.2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonemu D. S. prawa do emerytury pomostowej albowiem nie spełnił on warunków wynikających z art. 4 i art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r . o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2015 poz. 965), dalej: ustawa pomostowa. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż ubezpieczony nie udowodnił wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach wymienionej w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy pomostowej, do której nie został uwzględniony wnioskodawcy okres zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. od 03.06.1985 r. do 30.11.2011 r., bowiem w tym okresie wykonywał on prace na statku rybackim wyłącznie w służbie mechanicznej na stanowisku motorzysty i mechanika. Natomiast zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 17.09.2015 r. sygn. III UZP 7/15 prawo do emerytury pomostowej w myśl art. 4 z zw. z art. 8 przysługuje tylko tym członkom załogi, którzy na morskim statku rybackim wykonywali pracę o charakterze ściśle rybackim (k. 59 tom (...) akt emerytalnych) Odwołanie od powyższej decyzji wywiódł ubezpieczony, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do emerytury pomostowej. Nadto ubezpieczony wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność rodzaju i charakteru pracy przez niego wykonywanej podczas zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o., jak również o przeprowadzenie dowodu z załączonych do odwołania pism. Jak wskazał odwołujący celem pracy każdego członka załogi statku rybackiego jest bezpośrednie zaangażowanie w połowy, ich przygotowanie oraz realizację, zatem każdy członek statku rybackiego dalekomorskiego jest osobą czynnie zaangażowaną w rybactwo i połowy; bez wszystkich zamustrowanych członków załogi, wykonywanie połowów dalekomorskich jest niemożliwe, a warunki pracy są dla nich takie same. Mając na względzie ten specyficzny rodzaj pracy pracodawca dokonał w sposób prawidłowy kwalifikacji rodzaju pracy wykonywanej przez ubezpieczonego wskazują, iż była to praca rybaka morskiego, na stanowisku mechanika. W ocenie odwołującego, uchwała Sądu Najwyższego, na która powołuje się pozwany organ, iż prawo do emerytury pomostowej przysługuje wyłącznie członkom załogi statku rybackiego w służbie pokładowej jest nieuprawnione, pozwany bowiem błędnie przyjął, że praca którą wykonywał ubezpieczony odbywała się wyłącznie w służbie mechanicznej. Jest to błędne założenie albowiem z istoty zatrudnienia na statku dalekomorskim trawlerze wynikał obowiązek uczestniczenia w połowach morskich, taki sam dla wszystkich członków załogi. Zdaniem wnioskodawcy, praca przez niego wykonywana w spornym okresie była pracą rybaka morskiego wykonywaną na stanowisku mechanika i była to praca wykonywana w warunkach szczególnych, o których mowa w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych (k. 2-12 akt sprawy). W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonego pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji (k. 13-15 akt sprawy). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Ubezpieczony D. S., urodzony w dniu (...), z zawodu mechanik, w dniu 04.09.215 r. złożył do pozwanego organu rentowego wniosek o przyznanie prawa do emerytury pomostowej. dowód: wniosek ubezpieczonego o przyznanie prawa do emerytury pomostowej – k. 1-11 tom (...) akt ZUS; Pozwany organ emerytalny uznał za udowodniony przez ubezpieczonego łączny staż sumaryczny w wymiarze 34 lat, 5 miesięcy i 2 dni, nie uwzględniając natomiast żadnego z wymaganych 10 lat pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze wymienionej w pkt 22 załącznika nr 1 ustawy pomostowej tj. prace rybaków morskich. Zaskarżoną decyzją z dnia 06.11.2015 r. pozwany organ odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, albowiem nie spełnił on warunków wynikających z art. 4 i art. 8 ustawy o emeryturach pomostowych. Dowód: tom (...) akt emerytalnych: karta przebiegu zatrudnienia – k. 55-571; zaskarżona decyzja z 06.11.2015 – k. 59; W okresie od 03.06.1985 r. do 18.12.2007 r. ubezpieczony zatrudniony był w Przedsiębiorstwie (...) S.A. w G. następnie od 19.12.2007 r. do 30.11.2011 r. zatrudniony był w (...) Sp. z o.o. W obu w/w okresach, z wyłączeniem okresów urlopów bezpłatnych, stale i w pełnym wymiarze czasu pracował na kolejno zajmowanych stanowiskach: praktykanta maszynowego, młodszego motorzysty, IV mechanika, III mechanika, II mechanika. Łączący ubezpieczonego z w/w pracodawcą stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem przez zakład pracy w związku z rozwiązaniem (...) Sp. z o.o. i jego likwidacją. Dowód: świadectwo pracy z 30.11.2011 r. – k. 2 cz. C akt osobowych wnioskodawcy; rozwiązanie umowy o pracę z 26.10.2011 r. – k. 88 cz. B akt osobowych wnioskodawcy; W w/w okresach zatrudnienia wnioskodawca pracował na statkach rybackich w rybołówstwie dalekomorskim. Dla wszystkich członków załogi obowiązywał wydłużony czas pracy – do 12 godzin na dobę przez 7 dni w tygodniu. Załoga liczyła ok. 72 osób. Na statku rybackim w skład załogi wchodzi m.in.: kapitan, oficerowie różnych stopni, bosman, rybacy z pokładu – rybak młodszy, rybak starszy, rybak pokładowy, pracownicy działu przetwórstwa (najliczniejsza grupa na statku), elektrycy i mechanicy w różnych stopniach, pracownicy działu hotelowego, stewardzi. Do zakresu obowiązków wnioskodawcy na w/w stanowiskach, w szczególności stanowisku mechanika należało: bieżąca naprawa, konserwacja oraz sprawowanie nadzoru nad eksploatacją urządzeń mechanicznych zapewniających utrzymanie statku w ruchu oraz urządzeń służących do połowu. Zadania swoje wykonywał głównie w maszynowni pod pokładem, ale również na pokładzie statku gdzie znajdowały się urządzenia do połowu (winda trałowa do łowienia, urządzenia przeładunkowe jak bomy do unoszenia włoka i ładunku, domownice, windy do podciągania sieci). Pracę w charakterze mechanika wnioskodawca świadczył 8 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu. Następnie, po wykonaniu swoich obowiązków, przez kolejne 4 godziny świadczył pracę w dziale przetwórstwa, gdzie zajmował się m.in. wybijaniem szaf zamrażalniczych i wykonywał inne zadania powierzone przez mistrza zmianowego działu. Dział przetwórstwa znajdował się pod pokładem. Pracowało w nim stale ok. 30 pracowników, dodatkowo do pomocy przy przetwórstwie kierowani byli, po wykonaniu swoich etatowych prac, wszyscy inni członkowie załogi statku, w tym również mechanicy. Efektywność pracy na przetwórni wpływała na wynagrodzenia wszystkich członków załogi, dlatego też do pomocy kierowani byli przez kapitana wszyscy pracownicy statku. Wnioskodawca otrzymywał dodatek partowy (tj. od ilości ryb), który przysługiwał wszystkim pracownikom zajmującym się przetwórstwem ryb (czyli w tym przypadku wszystkim członkom załogi). Wszystkie rejsy wnioskodawcy odnotowywane były w książeczce żeglarskiej. okoliczności bezsporne, a nadto: kopia książeczki żeglarskiej – k. 66 – 82 akt sprawy; zeznania świadka R. P. – protokół rozprawy z dnia 31.03.2016 r. wraz z nagraniem CD – k. 35 – 38 akt sprawy; zeznania świadków J. S. oraz T. D. – protokół rozprawy z dnia 31.05.2016 r. wraz z nagraniem CD – k. 128-132 akt sprawy; Zgodnie z (...) z dnia 17 stycznia 1975 r. układ ustalał branżowe warunki wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń, a także warunki pracy w rybołówstwie morskim (§ 1). Układ miał zastosowanie do pracowników zatrudnionych u armatorów w celu wykonywania pracy na statkach morskich, przeznaczonych do rybołówstwa morskiego, do celów usługowych i naukowo - badawczych rybołówstwa morskiego (§ 2 ust. 1). Zgodnie z § 3, przez użyte w układzie określenia należało rozumieć: „pracownik” – osobę zatrudnioną przez armatora na podstawie umowy o pracę w celu wykonywania pracy na statku, „rybak” – pracownika posiadającego określone odpowiednimi przepisami kwalifikacje do wykonywania pracy na statku, „członek załogi” – pracownika wpisanego na listę załogi statku, „rezerwa rybacka” – pracowników nie wpisanych na listę załogi statku. Zgodnie z § 30, pracownikom zatrudnionym na statkach łowczych w rejsach łowczych przysługiwała płaca zasadnicza (§ 29) oraz part od wartości złowionych lub przetworzonych ryb według cen portowych (ust. 1). Wskaźniki partu dla pracowników zatrudnionych na poszczególnych typach statków łowczych określał załącznik Nr 4 do Układu Zbiorowego Pracy. Jak wynika z załącznika nr 1a do (...), w skład załogi (maksymalna obsada etatowa) na statkach bazach (typu B-67) oraz na statkach transportowych (typu B-68) wchodziły stanowiska należące do służby pokładowej wymienione w punktach 1-16 oraz stanowiska należące do służby mechanicznej wymienione w punktach 17-39. Przy czym do służby mechanicznej należała służba maszynowa w skład której wchodzi: starszy mechanik., II mechanik, III mechanik, IV mechanik, motorzysta okrętowy, młodszy motorzysta okrętowy, ślusarz maszyn przetwórczych, magazynier maszynowy okrętowy. Natomiast zgodnie z treścią Załącznika Nr 1b do (...), w skład załogi na statkach transportowych ((...), H., (...)) wchodziły stanowiska oficerskie wymienione w punktach 1-15, w tym starszego mechanika, I mechanika (kierownika maszyn), II mechanika (z-cy kierownika maszyn), III mechanika, IV mechanika oraz stanowiska nieoficerskie wymienione w punktach 17-30, w tym m.in. rybaka, starszego rybaka. Okoliczności bezsporne, a nadto: (...) z dnia 17.01.1975 r. wydanie III wraz z załącznikami – k. 97-118 i 119-127 akt sprawy; W dniu 23.11.2015 r. (...) Sp. z o.o. w likwidacji w G. wystawiła ubezpieczonemu świadectwo („zaświadczenie”) wykonywania prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. W dokumencie tym podała, że ubezpieczony był zatrudniony w (...) w okresie od 03.06.1985 r. do 18.12.2007 r. oraz w (...) Sp. z o.o. (przejście na podstawie art. 23 1 k.p.) w okresie od 19.12.2007 r. do 30.11.2011 r. w pełnym wymiarze czasu pracy pracował kolejno na stanowiskach: praktykanta maszynowego do 28.06.1986 r., młodszego motorzysty do 21.05.1988 r., motorzysty do 26.11.1995, IV mechanika do 31.05.2007 r., III mechanika do 30.11.2011 r., II mechanika do 01.01.2011 r. Nadto podał pracodawca, iż w okresach wskazanych w tymże zaświadczeniu ubezpieczony wykonywał prace rybaków morskich na w/w stanowiskach na podstawie Załącznika Nr i pkt 22 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych oraz na podstawie Wykazu B, Dział IV, poz. 4 pkt 19 stanowiących załącznik do Zarządzenia Nr 24 Ministra – Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 15.08.1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej, wydanego zgodnie z rozporządzeniem z dnia 07.02.1983 r. Jednocześnie pracodawca wskazał w jakich okresach ubezpieczony korzystał z bezpłatnych urlopów. Okoliczności bezsporne, a nadto: zaświadczenie o wykonywaniu prac w szczególnych warunkach z dnia 23.11.2015 r. – k. 8 akt sprawy; Pracodawca ubezpieczonego odprowadzał składki za ubezpieczonego z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach wskazują kod 122. Okoliczności bezsporne, nadto: wydruki zgłoszeń o pracy w szczególnych warunkach (...) k. 51-52; ewidencja pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach – k. 53-65 akt sprawy; Powyższy, bezsporny w istocie, stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w aktach emerytalnych pozwanego organu oraz aktach osobowych wnioskodawcy, których prawdziwość nie była przez żadną ze stron kwestionowana. Sąd również nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności z urzędu. Dokumenty urzędowe stanowiły zatem dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 k.p.c.), zaś dokumenty prywatne dowód tego, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.). Dowód w postaci świadectwa pracy w szczególnych warunkach podlegał ocenie Sądu na podstawie art. 245 k.p.c. Nadto, Sąd oparł swoje ustalenia o zeznania świadków R. P., J. S. (współpracowników ubezpieczonego ze spornego okresu zatrudnienia) oraz T. D. (zajmującego wówczas kierownicze stanowiska – specjalisty w dziale eksploatacji floty, następnie dyrektora ds. połowów, oraz prezesa zarządu od 2007 r.), którym dał wiarę, uznając je za spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniające. Sąd pominął dowód z zeznań ubezpieczonego, albowiem zgromadzony materiał dowodowy okazał się wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zważył, co następuje: W ocenie Sądu, odwołanie nie jest zasadne i jako takie nie zasługiwało na uwzględnienie. Ubezpieczony wnosił o przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej w oparciu o art. 4 w związku z art. 8 ustawy pomostowej, tj. z tytułu wykonywania w 10 – letnim okresie pracy w szczególnych warunkach w charakterze rybaka morskiego – wymienionej w pkt. 22 załącznika nr 1 do ustawy. Wyniki przeprowadzonego przez Sąd postępowania dowodowego wykazały, że ubezpieczony nie spełnił warunków niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem wykonywana przez niego praca w spornym okresie zatrudnienia nie kwalifikuje się do prac rybaków morskich, wymienionej w ustawie pomostowej. Tym samym wnioskodawca nie wykazał, iż legitymuje się wymaganym 10 - letnim stażem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy pomostowej – co sprawia, iż stanowisko organu emerytalnego odmawiające ubezpieczonemu prawa do wnioskowanego świadczenia jest słuszne. Na wstępnie przypomnieć należy, iż emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego prawa przez ustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. i dotyczą ubezpieczonych zatrudnionych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze (urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.). Zastąpiły one emerytury w niższym wieku przyznawane na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach pracy lub w szczególnym charakterze. Prawo do tego świadczenia było nabywane z reguły w niższym niż wiek emerytalny wieku pod warunkiem wykazania piętnastoletniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Cechą charakterystyczną emerytur pomostowych jest ich przejściowy charakter, zgodnie bowiem z art. 16 ustawy, prawo do tego świadczenia ustaje nie tylko z dniem śmierci uprawnionego, ale również z dniem poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury w wieku powszechnym. Przy czym wskazać również należy, iż intencją ustawodawcy wprowadzającego nowe świadczenie w formie emerytury pomostowej było ograniczenie katalogu prac kwalifikowanych dotychczas jako prace w szkodliwych warunkach i w efekcie stopniowe ograniczanie prawa do świadczeń z tytułu prac w warunkach szkodliwych. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U.2015.965 j.t.), dalej: ustawa pomostowa, prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.; 2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat; 3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn; 4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn; 5) przed dniem 01 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS; 6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3; 7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy. Przy czym, dla niektórych grup zawodowych ustalone są w art. 5 - 11 ustawy pomostowej odrębne warunki przechodzenia na emeryturę pomostową w wieku niższym, niż 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Dotyczy to takich rodzajów prac, w przypadku których - ze względu większe obciążenia psychiczne i fizyczne towarzyszące ich wykonywaniu - ustawodawca dopuścił wcześniejsze przejście na emeryturę pomostową. Uprawnienia takie posiadają między innymi pracownicy wykonujący prace rybaków morskich – wymienioną w pkt. 22 załącznika nr 1 do ustawy. Zgodnie z art. 8 cyt. ustawy pracownik wykonujący prace w szczególnych warunkach wymienione w pkt. 20, 22 i 32 załącznika nr 1 do ustawy, który spełnia warunki określone w art. 4 pkt. 1, 4-7, nabywa prawo do emerytury pomostowej, jeżeli: 1) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i co najmniej 55 lat dla mężczyzn; 2) ma okres pracy w szczególnych warunkach wymienionej w pkt 20, 22 i 32 załącznika nr 1 do ustawy, wynoszący co najmniej 10 lat. Prawo do emerytury pomostowej na podstawie w/w przepisu jest swoistym uprzywilejowaniem w sytuacji już uprzywilejowanej w odniesieniu do uregulowań powszechnego systemu emerytalnego, dlatego tez prawo to powinno być gwarantowane tylko tym pracownikom, którzy rzeczywiście wykonują opisany rodzaj pracy, które to prace, sądząc po ich charakterystyce są wyjątkowo dotkliwe dla organizmu i nie sprzyjają zachowaniu sprawności (zob. wyrok Sadu Apelacyjnego w Szczecinie z 19.01.2015 r. sygn. III AUa 364/14). Wspomnieć również należy, iż zgodnie z wspomnianym art. 3 ustawy, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy (ust 1). Czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1, są związane z następującymi rodzajami prac: 1) w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.