– 385 3 k.c., mająca na celu ochronę konsumenta przed niekorzystnymi postanowieniami umowy łączącej go z profesjonalistą. W myśl art.
k.c., za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W art.
nie została wymieniona jako przesłanka uznania postanowienia umowy za niedozwolone, jego sprzeczność z ustawą lub zasadami współżycia społecznego albo mająca na celu obejście ustawy. Są to okoliczności, które skutkują nieważnością odnośnego postanowienia umowy, co wynika z treści art. 58 k.c. (w całości lub części). Art. 385 3 k.c. wymienia przykładowo niedozwolone postanowienia umowne, które w założeniu są zgodne z ustawą, mogą natomiast być uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami i za rażąco naruszające interesy konsumenta. I to właśnie tego typu postanowienia umowne, a więc zgodne z przepisami bezwzględnie obowiązującymi, mogą podlegać rozpoznaniu z punktu widzenia sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszania interesu konsumenta (por. uchwała SN z 13 stycznia 2011 roku, III CZP 119/10). W niniejszej sprawie Prezes Urzędu dokonał analizy postanowienia wskazanego w pkt I.1 Decyzji poprzez odniesienie się do rejestru i uzasadnienia wyroku, na podstawie którego klauzule zostały do niego wpisane jako sprzeczne z art.
Rozstrzygnięcie zarzutów powoda dotyczących braku tożsamości stosowanych przez niego postanowień z wpisanymi do rejestru klauzulami sprowadzałoby się do rozpoznania sprawy o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w zakresie pkt I.1 i oceny stosowanego postanowienia w kontekście całego wzorca. Przy prowadzonej ocenie tożsamości klauzuli stosowanej i wpisanej do rejestru wystarczyło ograniczyć się do porównania ich celu i skutków. Natomiast ocena zachowania jako bezprawnego wymaga przeanalizowania sytuacji, w których następuje naruszenie norm i wskazania jakich norm, czego Prezes Urzędu nie uczynił, a co prowadzi do konieczności uchylenia decyzji w tym zakresie. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pkt I.2 zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż twierdzenie Prezesa Urzędu, jakoby brak wyodrębnienia upoważnienia Banku do wypłaty wynagrodzenia konsumenta i zawarcie go jako jedno z postanowień we wzorcu umownym było sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdyż mogło zostać łatwo przeoczone, nie zostało w żaden sposób przez pozwanego udowodnione. Ponieważ, jak już to było podniesione, to na Prezesie Urzędu w postępowaniu opartym na naruszeniu art. 24 uokik spoczywa ciężar dowodu co do wykazania działania bezprawnego i działania naruszającego zbiorowe interesy konsumentów, ograniczenie się w uzasadnieniu do wskazania na sprzeczność wskazanego postanowienia z art. 17 ustawy o swobodzie gospodarczej poprzez sprzeczność z dobrymi obyczajami, należy uznać, iż Prezes UOKiK nie udowodnił spełnienia przesłanek art. 24 ust. 1 i 2 uokik. Należy przy tym podnieść, iż słusznie podniósł powód w odwołaniu, że konsumentów zawierających umowę kredytową winny być traktowane jako osoby uważne, ostrożne i dobrze poinformowane. Zdaniem Sądu za przeciętnego konsumenta należy uznać osobę, która jest dostatecznie poinformowana, uważna oraz ostrożna i od której można wymagać pewnego stopnia wiedzy i orientacji. O ile jednocześnie nie można uznać, iż wiedza przeciętnego konsumenta jest kompletna i profesjonalna, nie może być traktowany za osobę naiwną. Takie stanowisko potwierdza również publikowany przez samego pozwanego raport z wynikami badań opinii publicznej pn. „Konsumenci na rynku usług bankowych” z lipca 2009 roku. Przekładając powyższe stanowisko na ocenę wskazanego w pkt I.2 Decyzji postanowienia należy stwierdzić, iż samo zawarcie upoważnienia Banku do wypłaty wynagrodzenia jako jedno z postanowień wzorca umownego i brak niego wyodrębnienia nie może być uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami, zwłaszcza gdy takowe postanowienie nie zostało w żaden sposób ukryte w treści wzorca umownego, a stanowiło odrębną klauzule zawartą w części wzorca umownego „Oświadczenia pożyczkobiorcy/pożyczkobiorców” zawierającego wysokie najistotniejsze oświadczenia niezbędne do zawarcia umowy kredytowej, i będącej umieszczonej na ostatniej stronie, tuż nad miejscem w którym konsument składa swój podpis na umowie. Dodać także należy, że Prezes UOKiK nie sformułował dobrego obyczaju, który to miałby zostać naruszony poprzez działanie powoda. Brak wskazania dobrego obyczaju czyni niemożliwym zbadanie przez Sąd, czy rzeczywiście taki obyczaj został naruszony, czy też nie. Brak wykazania przez Prezesa Urzędu jakoby stosowana przez powoda praktyka godziła w te interesy konsumentów i była bezprawna prowadzi do konieczności uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Na marginesie należy wskazać, iż powód z myślą o interesach konsumentów, tak aby konsument mógł jak najbardziej świadomie wyrazić zgodę i upoważnić Bank do wypłaty swojego wynagrodzenia, zmienił swój wzorzec umowny 22 lutego 2013 roku usuwając przedmiotowe postanowienie. Przechodząc do zarzutów dotyczących pkt I.3 zaskarżonej decyzji należy podnieść, iż Prezes Urzędu słusznie uznał zawarte przez powoda w stosowanym przez niego wzorcu umownym postanowienie zawężające termin do złożenia przez konsumenta oświadczenia o odstąpieniu od umowy za naruszające art. 53 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z powyższym przepisem termin do odstąpienia od umowy jest zachowany, jeżeli konsument przed jego upływem złoży pod wskazany przez kredytodawcę lub pośrednika kredytowego adres oświadczenie o odstąpieniu od umowy, przy czym stosownie do art. 53 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim dla zachowania powyższego terminu wystarczające jest wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Nie można tym samym zgodzić się z poglądem powoda jakoby wskazane przez Prezesa Urzędu postanowienie nie było sprzeczne ze wskazanymi powyżej przepisami. Zgodnie z treścią owego postanowienia „ W terminie 14 dni od zawarcia Umowy (...) przysługuje prawo odstąpienia od niniejszej Umowy. Odstąpienie od Umowy będzie skuteczne o ile kredytobiorca dostarczy Bankowi pocztą, w Oddziale Banku lub poprzez (...) w terminie 14 dni od daty zawarcia Umowy oświadczenia o odstąpieniu od Umowy, zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik nr 2 do Umowy” Tak sformułowane przez powoda postanowienie jednoznacznie wskazuje, iż termin na odstąpienie zawiera czas jego doręczenia przez pocztę do Banku. Argumentacja powoda, iż zgodnie z polityką Banku wymóg art. 53 ust. 5 w zw. z art. 53 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim jest realizowany i nie odnotowano przypadków odmowy uznania przez Bank oświadczeń przesłanych pocztą jest w ocenie Sądu nieistotny, gdyż dla wystąpienia skutku w postaci naruszenia interesów konsumentów wystarcza sama potencjalna możliwość wprowadzenia w błąd przeciętnego konsumenta. Sam powód wskazuje w odwołaniu, iż powyższe postanowienie można uznać za niejednoznaczne, a właśnie owa niejednoznaczność zdaniem Sądu wpływa na możliwość wprowadzenia potencjalnego konsumenta w błąd. Reasumując w ocenie Sądu Prezes Urzędu słusznie uznał określone w pkt I.3 działanie powoda za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określone w art. 24 uokik, natomiast błędnie uznając za takową praktykę stosowanie postanowień wskazanych przez pozwanego w zaskarżonej decyzji w pkt. I.1 i I.2. Z uwagi na nałożenie przez Prezesa Urzędu kary pieniężnej na powoda określonej w pkt. II za praktykę określoną w pkt I.1 i I.2, której nie można uznać za spełniającą przesłanki art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Sąd uznał za słuszne uchylenie Decyzji również w tej części. Brak podstawy prawnej do wymierzenia kary, a taka upadła po uchyleniu decyzji w pkt I.1 i I.2, czyni część decyzji dotyczącą nałożenia kar na przedsiębiorcę bezpodstawną. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy w Warszawie –Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie art. 479 31a § 3 k.p.c. uchylił decyzję częściową Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 27 grudnia 2013 roku nr RWA- (...) w zakresie pkt I.1 i I.2 oraz pkt II. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku sporu w oparciu o art. 98 k.p.c., w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 2 w zw. z § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Na kwotę 1377 zł składa się opłata sądowa w wysokości 1000 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej 360 zł wraz z kosztem opłaty skarbowej za złożenie dokumentu stwierdzającego pełnomocnictwo w kwocie 17 zł. SSO Dariusz Dąbrowski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.