Sygn. akt II Ka 445/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział II Karny w składzie: Przewodniczący: SSO Grażyna Artymiak (spr.) Sędziowie: SSO Piotr Popek SSR del. do SO Anna Romańska Protokolant: st.sekretarz sądowy Ewa Gronko przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie - Mariusza Kowala i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej A. C. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2013 r. sprawy oskarżonego M. S. o przestępstwo z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 12 kk na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 29 maja 2013 r., sygnatura akt II K 1328/12 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Sygn. akt II Ka 445/13 UZASADNIENIE wyroku z dnia 27 września 2013r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 maja 2013 r., w sprawie o sygn. akt II K 1328/12, uznał oskarżonego M. S. za winnego popełnienia czynu zabronionego z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 12 kk polegającego na tym, że oskarżony w okresie od bliżej nieustalonego dnia 2005r. do dnia 30 listopada 2005r. w R., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził A. C. do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem polegającego na tym, że w dniu 4 sierpnia 2005r. nabyła ona w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej samochód marki J. (...) o numerze VIN (...) za cenę 12 000 dolarów amerykańskich, który następnie w dniu 25 sierpnia 2005r. wysyłając do Polski przekazała oskarżonemu w celu odsprzedaży, ponosząc koszty wysyłki w wysokości 500 dolarów amerykańskich oraz w dniu 15 listopada 2005r. nabyła w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej samochód marki J. (...) o numerze VIN (...) za cenę 12 000 dolarów amerykańskich, który następnie w dniu 30 listopada 2005r. wysyłając do Polski przekazała oskarżonemu w celu odsprzedaży, ponosząc koszty wysyłki w wysokości 500 dolarów amerykańskich, za pomocą wprowadzenia jej w błąd, co do możliwości uzyskania za sprzedaż tych samochodów na terenie Polski trzykrotnej ceny ich zakupu i zamiaru przekazania A. C. poniesionych przez nią kosztów zakupu i wysłania do Polski wyżej wymienionych samochodów, powodując stratę w wysokości łącznej 25 000 dolarów amerykańskich na szkodę A. C.. Za tak przypisany czyn, na podstawie art. 286 § 1 kk, Sąd skazał oskarżonego M. S. na karę 2 lat pozbawienia wolności. Jednocześnie na podstawie art. 33 § 2 kk Sąd wymierzył oskarżonemu grzywnę w wysokości 100 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 zł. Na podstawie art. 69 § 1 kk i art. 70 § 1 pkt 1 kk Sąd wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego M. S. kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat. Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 46 § 1 kk, orzekł wobec oskarżonego M. S. środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej A. C. kwoty 25 000 dolarów amerykańskich. Rozstrzygając o kosztach procesu, na podstawie art. 627 kpk, Sąd zasądził od oskarżonego M. S. na rzecz oskarżycielki posiłkowej A. C. kwotę 540 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika, zaś na podstawie art. 627 kpk oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 3 ust 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych , Sąd zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 140 zł - tytułem zwrotu wydatków oraz w kwocie 700 zł - tytułem opłaty. Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego M. S., zarzucając: 1) obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 174 kpk poprzez zastąpienie zeznań świadka treścią oświadczenia wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów postępowania karnego, tj. dokumentowania zeznań świadków w formie protokolarnej zgodnie z zasadą bezpośredniości i ustności procesu karnego w sytuacji, gdy Sąd I instancji traktuje oświadczenie złożone przez Prezesa E.. Inc D. W.
(1), z której to firmy były zakupywane samochody z USA jako źródło osobowe posługując się w treści uzasadnienia w stosunku do oświadczenia D. W.
(1)określeniami „który stwierdził”, wskazując, iż koreluje ono z zeznaniami pokrzywdzonej i świadka T. T., stawiając je tym samym w opozycji z wyjaśnieniami oskarżonego, co miało istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia; 2) obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 kpk poprzez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych polegających na uznaniu, iż oskarżony dopuścił się swoim zachowaniem zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu. Mając powyższe na uwadze autor apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego M. S. od zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja obrońcy oskarżonego zasługuje na uwzględnienie, o ile wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do jej ponownego rozpoznania. Odnosząc się do podniesionych w apelacji zarzutów zgodzić się należy ze skarżącym, iż Sąd Rejonowy naruszył dyspozycję art. 174 kpk. Dysponując jedynie przedłożonym w formie pisemnej oświadczeniem Prezesa E.. Inc D. W.
(1), dokonał jego oceny i zestawił z innymi źródłami dowodowymi oraz poczynił na jego podstawie ustalenia faktyczne istotne dla treści wydanego orzeczenia. Oświadczenie D. W.
(1)zostało sporządzone 9 marca 2012r., a zatem już w trakcie postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie. Nie jest wobec tego dokumentem, który istniał przed zawiadomieniem o przestępstwie złożonym przez A. C., co nastąpiło 28 października 2011r. To osłabia jego wagę i nakazuje całkiem inne traktowanie niż uczynił to Sąd Rejonowy, który między innymi wykorzystał pisemne oświadczenie, czyniąc na jego podstawie ustalenia faktyczne. Sąd posłużył się w treści pisemnego uzasadnienia w stosunku do oświadczenia D. W.
(1), co trafnie zauważa skarżący, określeniami wskazującymi na to, iż zostało ono potraktowane w sposób podobny do zeznań świadka. Sąd wykorzystał to oświadczenie na poparcie mocy dowodowej zeznań pokrzywdzonej i świadka T. T., wskazując, że koreluje ono z zeznaniami tych świadków (k. 452). Jednocześnie postawił je w opozycji z wyjaśnieniami oskarżonego, uzasadniając tym ich odrzucenie i uznanie przedstawionej przez oskarżonego wersji wydarzeń jako nielogicznej i pozostającej w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym (k. 451). W ocenie Sądu Rejonowego wyjaśnienia oskarżonego nie znajdują potwierdzenia w zeznaniach świadków, jednocześnie podkreślił, że zeznania A. C. w połączeniu z oświadczeniem D. W.
(2)są rzeczowe, spójne i zgodne z zasadami logicznego rozumowania (k. 451). Takie procedowanie stanowiło - prawidłowo ocenione przez skarżącego - naruszenie art. 174 kpk poprzez zastąpienie zeznań świadka treścią oświadczenia, wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów postępowania karnego. W przedstawionej wyżej sytuacji procesowej doszło do obrazy art. 174 kpk, albowiem Sąd orzekający poczynił ustalenia faktyczne na podstawie oświadczenia pisemnego, zastępując w ten sposób nieistniejące w tym zakresie zeznania D. W.
(1). W oświadczeniu tym wskazywano, że A. C. była jedyną osobą partycypującą w tych transakcjach, bez wskazania jednak wartości kupowanych i przesyłanych do Polski samochodów, czy też wartości transakcji, w której partycypowała A. C.. Godzi się w związku z powyższym podkreślić, że przepisy kodeksu postępowania karnego wymagają dla utrwalenia poszczególnych czynności procesowych określonej w ustawie formy w postaci sporządzonego przez właściwy organ procesowy protokołu. Dotyczy to między innymi przesłuchania danej osoby w charakterze świadka. Zarówno w doktrynie, jak i judykaturze utrwalił się pogląd, że wszelkiego rodzaju pisma i zapiski, mające zastąpić zeznania świadka lub wyjaśnienia oskarżonego, złożone poza rozprawą, nie w formie protokołu i bez gwarancji swobodnej wypowiedzi oraz możliwości wyjaśnienia sprzeczności, nie mają waloru dowodowego i nie mogą zastępować dowodu z wyjaśnień oskarżonego albo dowodu z zeznań świadka (wyrok SN z 21 września 1972r., IV KR 128/72, OSNKW 1973, z. 7-8, poz. 99). Dowodowe wątpliwości budzi zatem ustalenie, że A. C. zakupiła dwa samochody o wartości 12.000 USD każdy. Podczas, gdy dokumenty przewozowe zawierają odmienne oznaczenie ich wartości, nie tylko odbiegające od kwoty 12.000 USD, ale przede wszystkim różnicujące wartość tych pojazdów. Różnica w ich wartości wynosi, według dokumentów przewozowych, 500 USD, podczas gdy pokrzywdzona utrzymuje, że zostały zakupione w takiej samej cenie. Ustalenie to zostało poczynione na podstawie zeznań A. C.. Jednakże wskazywanych przez nią okoliczności, nie tylko nie potwierdził oskarżony, ale i zakwestionował wartość samochodów oraz istnienie po jego stronie obowiązku zwrotu kwoty 25.000USD tytułem wyłożonych i poniesionych przez pokrzywdzoną kosztów związanych z zakupem tych samochodów i ich przesłaniem z USA do Polski. Sąd Rejonowy sięga po kwestionowane przez skarżącego oświadczenie, by zwiększyć moc dowodową zeznań pokrzywdzonej i T. T. oraz wzmocnić podstawy odrzucenia wyjaśnień oskarżonego jako niewiarygodnych. Wobec powyższego przedwczesne byłoby odnoszenie się do postawionego przez Skarżącego zarzutu obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 kpk poprzez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji miało zdaniem apelującego doprowadzić do błędnych ustaleń faktycznych polegających na uznaniu, że oskarżony dopuścił się swoim zachowaniem przypisanego mu czynu. W realiach niniejszej sprawy Sąd dysponował zeznaniami pokrzywdzonej, która zawiadamiając o przestępstwie wskazała, że do niekorzystnego rozporządzenia przez nią mieniem doszło w okresie od 2005r. do 2011r. Wskazała mechanizm nabywania samochodów i ich przekazywania oskarżonemu. Określiła też poniesione przez nią straty. Zeznania T. T. są niebywale ogólnikowe i w zasadzie o okolicznościach, które mogłyby potwierdzać realizację znamion czynu zabronionego przez oskarżonego świadek ten informacji nie posiada. Oskarżony natomiast kwestionując sprawstwo zarzucanego i następnie przypisanego mu czynu, zwraca uwagę, że podawana przez A. C. wartość samochodów została przez nią zawyżona. Wskazuje jednocześnie, że dokonał rozliczenia z pokrzywdzoną remontując jej mieszkanie. Mając na względzie wskazaną wadliwość postępowania dowodowego na etapie gromadzenia i oceny środków dowodowych, na podstawie art. 437 § 2 kpk, art. 449 kpk i art. 456 kpk Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone orzeczenie przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie. Przy ponownym rozpoznaniu spawy Sąd winien przede wszystkim dążyć do wyeliminowania wątpliwości co do sprawstwa i winy oskarżonego, unikając przy ustalaniu stanu faktycznego w sprawie opierania się na wadliwych dowodach. Sąd nie może zastępować stron procesowych w zakresie wykazywania winy bądź niewinności oskarżonego. Koniecznym jest podjęcie prób przesłuchania w charakterze świadka osoby podpisującej zakwestionowane w apelacji oświadczenie. Niezbędne może się okazać sprawdzenie linii obrony oskarżonego, a mianowicie kiedy i w jakim zakresie prowadził prace remontowe na rzecz A. C. oraz jaką wartość przedstawiały samochody sprowadzone samochody, uwzględniając w tym zakresie także okoliczności wskazywane w apelacji na poparcie trafności zgłoszonych zarzutów. Dlatego też Sąd winien rozważyć, czy na tym etapie postępowania nie skorzystać z instytucji, o jakiej mowa w art. 345 kpk, zważywszy zwłaszcza na wyłaniającą się potrzebę poszukiwania dowodów, w kierunku sprawdzenia wiarygodności obrony oskarżonego, co staje się nader ważne, gdy oświadczenie D. W.
(1)będzie traktowane jedynie jako pisemny dokument sporządzony na potrzeby toczącego się postępowania. Po przeprowadzeniu niezbędnych, związanych z przedmiotem postępowania, czynności procesowych Sąd I instancji podda ponownie gruntownej analizie wyjaśnienia oskarżonego i zeznania świadków, zwłaszcza pokrzywdzonej A. C. oraz inne dowody, wyda rozstrzygnięcie zachowując rzetelność postępowania, oraz przedstawi (o ile zajdzie taka konieczność) jego motywy w pisemnym uzasadnieniu.