Sygn. akt I ACa 193/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Krzysztof Depczyński Sędziowie: SSA Bożena Wiklak SSA Joanna Walentkiewicz – Witkowska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Lidia Milczarek po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście (...) o ustalenie opłaty z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 listopada 2014 roku sygn. akt I C 1243/11 I. zmienia zaskarżony wyrok na następujący:
(1600), (...) 44 030 zł 44 030 zł X 3 % = 1 320,90 zł (...)-23,58 zł (...)-7,05 zł (...)-274,95 zł (...) -29,61 zł 1600- 176,25 zł (...) -2,82 zł 514,26 zł X 2 1028,52 zł 1320,90 zł - (...),52 = 292,38 zł : 2 146,19 zł + 1028,52 zł =1174,71 zł 1320,90 zł (...) dz. 1555/2, (...) 7 273 zł 7273 zł X 3 % = 218,19 zł (...) - 35,25 zł (...)-6,64 zł 41,89 zł X 2 = 83,78 zł 218,19 zł - 83,78 134,41 zł : 2 = 67,20 zł + 83,78zł =150,98 zł 218,19 zł (...) dz. 1404 104 146 zł 104 146 zł X 3 % = 3 124,38 zł (...) - 716,28 zł 716,28 zł X 2 1432,56 zł 3124,38 zł - (...),56 =1691,82 zł : 2 = 845,91 zł + 1432,56 zł = 2278,47 zł 3 124,38 zł (...) dz. 1481/11 27 775 zł 27 775 zł X 3 % = 833,25 zł (...)11 180,48 zł 180,48 zł X 2 = 360,96 zł 833,25 zł - 360.96 zł = 472,29 zł : 2 236,14 zł + 360.96 zł = 597,10 zł 833,25 zł (...) dz. 1403/1 2 665 zł 2665 zł X 3 % = 79,95 zł (...) - 18,33 zł 18,33 zł X 2 = 36,66 zł 79,95 zł - 36,66 43,29 zł : 2 = 21,64 zł + 36,66 zł = 58,30 zł 79,95 zł (...) dz. 1402 7 380 zł 7 380 zł x 3 % = 221,40 zł (...) - 101,52 zł 101,52 zł x 2 = 203,04 zł 221,40 zł - 203.4 = 18,36 zł : 2 = 9,18 zł + 203.4 zł = 212,22 zł 221,40 zł (...) (część nieruchomości) dz. 1549/6, 1549/7 1549/8, 1549/9 99 325 zł 99 325 zł x 3 % = 2 979,75 zł (...)3 121,50 zł 121,50 zł x 2 = 243,00 zł (...).75 zł - 243 zł = (...).75 zł : 2 (...).37 zł + 243 = (...).37 zł 2 979,75 zł 99 325 zł 99 325 zł x 3 % = 2 979,75 zł (...) 121,50 121,50 zł x 2 = 243,00 zł 2979,75 zł- 243= 2736,75zł : 2 = 1368,37zł +243 = (...),37 2979,75 zł (...) (część nieruchomości) dz. 1484/3, 1536, 1537, 1538, 1544, 1556, 1548, 1565, 1563, 1557, 1485, 1576, 1483/3, 1483/4, 1549/4, 1549/5, 1484/4, 1567/1, 1539 1 704 274 zł + 31 572 zł (dz. 1539)= 1 735 846 zł 1 735 846 zł x 3 % = 52 075,38 zł (...) - 2,82 zł (...) - 14,10 zł (...)- 76,14 zł (...) - 33,84 zł (...) -42,30 zł (...) - 628,86 zł (...) -33,84 zł (...) -214,32 zł (...) - 157,92 zł (...) - 377,88 zł (...) - 1 291,56 zł (...) -910,86 zł (...) - 826,26 zł (...) - 1 257,72 zł (...) - 1 891 zł, (...) - 14,10 zł, (...) -2014,89 zł. (...) - 222,78 zł - łącznie: 10011,19 zł 10011,19 zł x 2 = 20022,38 zł (...).38 zł - (...).38 zł = 32053 zł : 2 = 16026,50 zł + 20 022,38 zł = 36048,88 zł 52 075,38 zł Odnosząc się do żądania Kopalni uwzględnienia poczynionych przez nią nakładów Sąd Okręgowy przyjął, że strona powodowa nie wykazała ani faktu poniesienia nakładów na budowę urządzeń infrastruktury technicznej po dniu dokonania ostatniej aktualizacji, ani też ich wartości, chociaż ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na niej. W toku postępowania ostatecznie nie podtrzymywała żądania zaliczenia wartości nakładów. Ostatecznie żądanie powoda Sąd uznał za zasadne w zakresie, w jakim kwestionowało aktualizację opłat ponad kwotę 60 969,87 zł. W pozostałej części było niezasadne i podlegało oddaleniu. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. dokonując ich stosunkowego rozdzielenia. Określając zakres, w jakim każda strona utrzymała się ze swoimi żądaniami Sąd uwzględnił, że zaoferowane przez Starostę (...) opłaty roczne za użytkowanie wieczyste poszczególnych nieruchomości gruntowych bądź części nieruchomości gruntowych, objętych niniejszym procesem wyniosły łącznie 215 580 zł, natomiast różnica między opłatami dotychczasowymi, a zaoferowanymi w wyniku aktualizacji wynosi 203 843,53 (215 580 zł - 11 736,47 zł = 203 843,53 zł). Aktualizacja opłat okazała się zasadna do kwoty 60 969,87 zł. Różnica między opłatami dotychczasowymi, a zaktualizowanymi w wyroku wynosi 49 233,40 zł (60969,87 zł - 11736,47 zł - 49 233,40 zł), co stanowi 24 % kwoty 203 843,53 zł. W konsekwencji przyjąć należało, że powódka utrzymała się ze swoimi żądaniami w 76 %, a strona pozwana w 24 %. Niezbędne koszty procesu poniesione przez powódkę wyniosły 17.553,64 zł i obejmują: wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 7 200 zł, odpowiadające stawce minimalnej określonej w § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490), wydatek w kwocie 17 zł w związku z koniecznością uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa, opłatę sądową od pozwu w kwocie 10 336 zł oraz wydatki na koszty opinii biegłych w wysokości 300,64 zł. Niezbędne koszty procesu poniesione przez stronę pozwaną obejmują: wynagrodzenie z tytułu reprezentacji przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w kwocie 7 200 zł odpowiadające stawce minimalnej określonej w § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 461) w zw. z art. 99 k.p.c. oraz wydatki poniesione przez Starostę (...) na koszty opinii biegłych sądowych w łącznej wysokości w kwocie 8 000 zł. Różnica między uzasadnionymi kosztami procesu poniesionymi przez każdą stronę, wynosząca 9 921 zł (13 569 zł - 3 648 zł = 9 921 zł) została zasądzona od pozwanego reprezentowanego przez podmiot, którego dotyczył przedmiot postępowania na rzecz powódki tytułem zwrotu kosztów procesu. O obowiązku zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo ze Skarbu Państwa na koszty opinii biegłych sądowych w łącznej kwocie 1 582,08 zł, Sąd rozstrzygnął w oparciu o treść art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) w zw. z art. 100 k.p.c., uwzględniając zakres, w jakim każda strona przegrała proces. W związku z tym od strony powodowej pobrano 24 % wydatków w kwocie 379,70 zł (1 582,08 zł x 24 % = 379,70 zł), a od strony pozwanej reprezentowanej przez podmiot, którego dotyczył przedmiot postępowania pozostałą część wydatków w kwocie 1 202,38 zł (1 582,08 zł - 379,70 zł = 1 202,38 zł). Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wywiodła strona pozwana. Zaskarżyła wyrok w części w pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 - w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy ustalił, że aktualizacja opłaty rocznej tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych szczegółowo opisanych we wskazanych punktach tenoru wyroku od 1 do 9, począwszy od dnia 1 stycznia 2011 r. i lata następne jest uzasadniona do łącznej kwoty 60 969,87 zł ustalonej jako wartość nieruchomości na podstawie opinii biegłej sądowej B. O., oraz w pkt 11 oraz pkt 13 wyroku. Apelujący zarzucił : I. Naruszenie przepisów postępowania tj. 1) art. 233 § 1 k.p.c. na skutek uznania za w pełni wiarygodną dla potrzeb rozstrzygnięcia opinię sporządzoną przez biegłą sądową B. O. w przedmiocie określenia wartości nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania, bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału w sprawie i poprzez uznanie opinii biegłej za spójną logicznie i merytorycznie oraz fachową i rzetelną, w zakresie przydatności do celów dowodowych:
- a)w sytuacji gdy opinia została wydana z naruszeniem przepisów: art. 153 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2014 r. poz. 518, dalej: u.g.n.), art. 4 pkt 16 u.g.n. oraz § 4 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego z dnia 21 września 2004 r. (Dz.U. Nr 207, poz. 2109) przy doborze nieruchomości podobnych - ponieważ biegła sądowa w utworzonym zbiorze zgromadziła w większości nieruchomości, nie posiadające cech nieruchomości podobnych do wycenianych działek, bowiem zbiór nieruchomości przyjętych do porównań, nie zawiera wymaganych co najmniej kilkunastu nieruchomości podobnych, wymaganych przy metodzie zastosowanej przez biegłą,
- b)poprzez uznanie, że biegła sądowa ustosunkowała się do wszystkich zarzutów pozwanego do opinii o wartości nieruchomości, w szczególności, że wyjaśniono wątpliwości co do poszczególnych cech nieruchomości podobnych, podczas gdy nie scharakteryzowano nieruchomości „podobnych" w przyjętym przez biegłą zbiorze pod kątem cech rynkowych istotnych dla wyceny,
- c)poprzez uznanie, że sporządzona przez biegłą sądową B. O. opinia nie została skutecznie podważona przez pozwanego w zakresie spójności logicznej i merytorycznej wniosków opinii, jej fachowości i rzetelności, podczas gdy apelujący w dalszej części apelacji wykaże, że opinia jest lakoniczna i pomija istotne dla ustalenia wartości nieruchomości elementy, i jest oparta na błędnych założeniach co do ustalenia stanu nieruchomości i sposobie korzystania z nich, a tym samym nie może być podstawą prawidłowego rozstrzygnięcia, 1) art. 227 k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c. i art. 286 k.p.c. związku z art. 217 § 1 i 3 k.p.c., poprzez oddalenie wniosku pozwanego Skarbu Państwa o dopuszczenie dowodu z dodatkowej opinii biegłego na okoliczność wartości objętej postępowaniem nieruchomości, pomimo istniejących wątpliwości co do prawidłowości sporządzonej przez biegłą sądową B. O. opinii oraz zdyskwalifikowania przydatności wcześniej sporządzonej opinii przez biegłą sądową A. K., I. Naruszenie prawa materialnego tj. 1) art. 77 ust. 3 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, w sytuacji gdy nie została udowodniona wartość nieruchomości w dacie aktualizacji, skoro opinia biegłego B. O. została sporządzona sprzecznie z zasadami wyceny i obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, czego następstwem jest niemożność przypisania jej mocy dowodowej a tym samym nie powinna stanowić podstawy rozstrzygnięcia, 2) przepisu § 28 ust. 1 w zw. z ust. 5 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości w związku z art. 221 ust. 3 u.g.n. poprzez przyjęcie, że wyceniana nieruchomość ma przeznaczenie, jako działki znajdujące się w granicach terenu i obszaru górniczego, podczas gdy przedstawione w opinii (tabele na str. 12-14) przeznaczenie poszczególnych działek z powołaniem się na Studium (...) zatwierdzonego Uchwałą Rady Gminy T. z dnia 20 grudnia 2002 r., wskazuje na znaczne zróżnicowanie przeznaczenia poszczególnych działek, jak też poprzez nieodniesienie się w opinii biegłej sądowej do rzeczywistego sposobu korzystania z nieruchomości, 3) przepisu § 4 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości, poprzez ustalenie opłaty za użytkowanie wieczyste na podstawie operatu, w którym nie przyjęto do porównania co najmniej kilkunastu nieruchomości podobnych, bowiem nieruchomości przyjęte przez biegłego do porównania nie spełniają warunku podobieństwa, 4) przepisu art. 4 pkt 16 u.g.n. poprzez przyjęcie przez biegłą sądową do porównania nieruchomości o innym przeznaczeniu i sposobie korzystania niż nieruchomości wyceniane, podczas gdy powołany przepis stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o nieruchomości podobnej - należy przez to rozumieć nieruchomość, która jest porównywalna z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny, (m.in.) ze względu na: stan prawny, przeznaczenie i sposób korzystania i inne cechy. Mając powyższe zarzuty na uwadze Skarb Państwa wniósł o: 1) zmianę wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części poprzez ustalenie, że począwszy od dnia 1 stycznia 2011 r., opłaty roczne za nieruchomości położone w gminie T., w obrębie 13 -S., stanowiące własność Skarbu Państwa, oznaczone jako działki ewidencyjne:
- a)148/7 i 148/4 objęte KW nr (...),
- b)(...), (...), (...), (...), (...) i (...), objęte KW nr (...),
- c)(...) i (...),0 objęte KW nr (...),
- d)(...), objęta KW nr (...)
- e)(...), objęta KW nr (...),
- f)(...), objęta KW nr (...),
- g)(...), objęta KW nr (...),
- h)(...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), objęte KW nr (...),
- i)(...), (...), (...) i (...), objęte KW nr (...), obejmują kwotę 215.580, zł, co stanowi 3% wartości rynkowej gruntów, określonej na poziomie wyceny dokonanej przez rzeczoznawcę majątkowego S. D. w operacie szacunkowym z listopada 2010 r. 2) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu przed Sądem I i II instancji według norm przepisanych, w tym na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego - ewentualnie o: 3) uchylenie wyroku z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I C 1243/11 w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. Apelujący wniósł także o dopuszczenie dowodu z opinii innego niż biegła A. K. oraz biegła B. O., biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości na okoliczność określenia wartości rynkowej nieruchomości gruntowych, stanowiących działki ewidencyjne wskazane wyżej w pkt 1 lit. a-i, przy czym wartość działek ma być ustalona na dzień wypowiedzenia (to jest 15 grudnia 2010 r. jako daty doręczenia wypowiedzenia przez właściciela użytkownikowi wieczystemu dotychczasowej wartości opłaty rocznej) dla ustalenia wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste, przy uwzględnieniu zastrzeżeń składanych przez pozwanego oraz uwzględniając stan i przeznaczenie nieruchomości obowiązujące w momencie aktualizacji opłaty - zgodnie z § 28 ust. 1 w zw. z ust. 5 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości. Sąd Apelacyjny, podzielając zarzuty Skarbu Państwa do opinii biegłej B. O., zawarte w apelacji, uwzględnił wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego celem dokonania ponownie wyceny nieruchomości, będących przedmiotem procesu, dla potrzeb ustalenia wysokości opłat z tytułu wieczystego użytkowania gruntów ( postanowienie k-626 akt). W oparciu o opinię wydaną przez biegłego dr Z. T. Sąd Apelacyjny odmiennie ustalił: Wartość rynkowa prawa własności gruntów poszczególnych nieruchomości jest następująca: -3 564 zł prawo własności gruntu działek nr (...) objętych księgą wieczystą nr (...), 256.618 zł prawo własności gruntu nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...) ( 5.832 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 1.620 zł prawo własności gruntu działki (...), 40.500 zł - prawo własności gruntu działki (...) i 208.666 zł prawo własności gruntu działek nr (...)), 30.508 zł prawo własności gruntu działek nr (...), objętych księgą wieczystą nr PT 1T/ (...), 129.032 zł prawo własności gruntu działki nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...), 20.736 zł prawo własności gruntu działki nr (...), objętej księgą wieczystą nr (...), 4.212 zł prawo własności gruntu działki nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...), 11.664 zł prawo własności gruntu działki nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...), 2.905.225 zł prawo własności gruntu nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...) (324 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 1.620 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 8.748 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 3 888 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 83.108 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 15.780 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 225.230 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 41 491 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 14.676 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 92.340 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 18.144 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 108.847 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 116.332 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 305.235 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 84.677 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 113.284 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 888.914 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 11.508 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 6.750 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 805.820 zł prawo własności gruntu działki nr (...)), 420.935 zł prawo własności gruntu nieruchomości objętej księga wieczystą nr (...) (100.839 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 3.418 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 65.682 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 10.605 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 5.377 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 54.900 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 62.881 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 64.913 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 3.127 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 27.628 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 8.216 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 3.145 zł prawo własności gruntu działki nr (...), 10.204 zł prawo własności gruntu działki nr (...)). (opinia biegłego ds. szacowania nieruchomości dr inż. Z. T. k- 655v-656 akt). Sąd Apelacyjny ustalił wartość poszczególnych nieruchomości w oparciu o powołaną wyżej opinię, która nie była ostatecznie kwestionowana przez żadną ze stron, w szczególności apelującego. Wątpliwości, dotyczące opinii, zgłoszone przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 11 kwietnia 2016 roku zostały usunięte w drodze ustnej opinii uzupełniającej, wydanej przez biegłego w toku rozprawy apelacyjnej w dniu 2 czerwca 2016 roku. Kwestia przyjętej podstawy prawnej została szczegółowo omówiona przez biegłego (protokół rozprawy z dnia 2 czerwca 2016 roku – czas nagrania 00: 05:00- 00:06:50), a wycena odpowiada także treści § 28 ust. 5 rozporządzenia RM z dnia 21 września 2004 roku w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego po nowelizacji dokonanej rozporządzeniem zmieniającym z dnia 14 lipca 2011 roku. Ostatecznie nie budziło także wątpliwości zastosowanie współczynnika korygującego 0,5 dla działki (...), stanowiącej złoże kopalin w trakcie eksploatacji (protokół nagrania rozprawy z dnia 2 czerwca 2016 roku czas nagrania 00: 08:00—00:14:20). Współczynnik korygujący zastosowany w odniesieniu do nieruchomości przyjętych do porównania uwzględniał jedynie stosunek powierzchni złoża do całej nieruchomości, bez możliwości zbadania zasobów i miąższości gruntu. Tutaj mamy do czynienia ze zidentyfikowanymi złożami geologicznymi w dodatku w trakcie eksploatacji. Na zastosowanie dodatkowego współczynnika krygującego wpłynęły poza tym dwie okoliczności: kopaliny to część nieruchomości gruntowej, będąca własnością Skarbu Państwa, a po zakończeniu eksploatacji złoża strona powodowa będzie musiała grunt zrekultywować, co wiąże się z nakładami. Stąd konieczność wprowadzenia dodatkowej korekty wartości gruntu. Opinia biegłego Z. T. określiła wartość rynkową nieruchomości, jako przedmiotu własności z zastosowaniem podejścia porównawczego metodą porównywania parami i korygowania ceny średniej. Metoda ta nie budzi żadnych wątpliwości, opinia jest bardzo szczegółowa, wyczerpująca, opracowana rzetelnie i kompleksowo. Możliwość jej uwzględnienia w procesie orzekania stałą się oczywista. Nadto opinia nie była skutecznie podważona przez żadną ze stron. Także apelujący, podtrzymując zarzuty do opinii biegłego B. O., zawarte w wywiedzionej apelacji wniósł ewentualnie o zmianę wyroku i ustalenie wysokości opłaty na podstawie opinii wydanej w toku postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył : Apelacja strony pozwanej okazała się częściowo zasadna i skutkowała zmianą wyroku Sądu Okręgowego, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., a to wobec odmiennych ustaleń odnośnie do wartości nieruchomości, pozostających w użytkowaniu wieczystym powodowych Kopalni, od których mają obowiązek uiszczać stosowne opłaty. Sąd Apelacyjny podzielił zarzuty zawarte w apelacji strony pozwanej tak w zakresie naruszenia prawa procesowego, jaki materialnego. Niezależnie od tego czy badaniu podlegały zarzuty procesowe czy materialnoprawne apelujący zwalczał opinie ( podstawową i uzupełniające) biegłego B. O., formułując szereg zarzutów, nieuwzględnionych przez Sąd Okręgowy. Analiza zarzutów sformułowanych w apelacji spowodowała, że Sąd Apelacyjny, podzielając wątpliwości co do poprawności sporządzonego operatu uzupełnił postępowanie dowodowe i dopuścił dowód z opinii kolejnego biegłego. Niekwestionowana ostatecznie opinia dr inż. Z. T. zawierała ponowny szacunek wartości rynkowej nieruchomości, jako przedmiotu prawa własności, z tytułu użytkowania których pobierane są opłaty w wysokości 3 % ich wartości. Zastosowane metody szacunku nie budziły wątpliwości. W pozostałym zakresie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy na podstawie powołanych dokumentów i danych co do przeznaczenia i sposobu korzystania z nieruchomości stanowiły podstawę orzekania przez Sąd Apelacyjny. Wywody prawne Sądu Okręgowego, dotyczące podstaw i zasad aktualizacji opłat z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości nie nasuwają żadnych wątpliwości. Zaktualizowaną opłatę roczną ustala się, przy zastosowaniu dotychczasowej stawki procentowej, od wartości nieruchomości określonej na dzień aktualizacji opłaty. Stosownie zaś do treści art. 77 ust. 2a ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. Dz.U. poz. 782 ze zm.) w przypadku gdy zaktualizowana wysokość opłaty rocznej przewyższa co najmniej dwukrotnie wysokość dotychczasowej opłaty rocznej, użytkownik wieczysty wnosi opłatę roczną w wysokości odpowiadającej dwukrotności dotychczasowej opłaty rocznej. Pozostałą kwotę ponad dwukrotność dotychczasowej opłaty (nadwyżka) rozkłada się na dwie równe części, które powiększają opłatę roczną w następnych dwóch latach. Opłata roczna w trzecim roku od aktualizacji jest równa kwocie wynikającej z tej aktualizacji. Według art. 77 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami przy aktualizacji opłaty, o której mowa w ust. 1, na poczet różnicy między opłatą dotychczasową, a opłatą zaktualizowaną zalicza się wartość nakładów poniesionych przez użytkownika wieczystego nieruchomości na budowę poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej po dniu dokonania ostatniej aktualizacji. Oceny prawnej roszczenia należało dokonać z uwzględnieniem znowelizowanej ustawą z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 187, poz. 1110) regulacji prawnej, która weszła w życie z dniem 9 października 2011 r Postępowanie w przedmiocie aktualizacji opłat za użytkowanie wieczyste nieruchomości, stanowiących własność Skarbu Państwa, oddanych w użytkowanie wieczyste powodowym Kopalniom zostało wszczęte przed dniem 9 października 2011 r. i nie zakończyło się do tej daty. W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy nowelizacyjnej, dotyczących aktualizacji opłat z tytułu użytkowania wieczystego stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu znowelizowanym. Skuteczność dokonanego wypowiedzenia na tym etapie postępowania nie jest już kwestionowana. Należy przywołać w tym zakresie prawidłową argumentację Sądu I Instancji. Odwołując się z kolei do przytoczonej regulacji prawnej oraz dorobku judykatury podkreślić należy za Sądem Okręgowym, że sąd powinien w orzeczeniu kształtującym obowiązek użytkownika wieczystego z tytułu opłaty rocznej określić wysokość jego świadczeń w poszczególnych okresach z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 77 ust. 2a ustawy o gospodarce nieruchomościami (vide postanowienia SN z dnia 30 marca 2011 r., III CZP 3/11, OSNC 2011, nr 12, poz. 138 i z dnia 27 czerwca 2013 r., III CZ 29/13, nie publ.). W niniejszej sprawie zaktualizowana wysokość opłat przewyższa dwukrotnie wysokość dotychczasowych opłat, w konsekwencji w pierwszym roku od aktualizacji opłata wynosi dwukrotność dotychczasowej opłaty, w drugim roku od aktualizacji opłata stanowi sumę dwukrotności dotychczasowej opłaty i połowy nadwyżki ponad dwukrotność tej opłaty, a w trzecim roku od aktualizacji osiąga wysokość wynikającą z aktualizacji. Wobec okoliczności, że wartość nieruchomości oszacowanych przez biegłą dr inż. Z. T., objętych księgami : (...) dz. 148/4, 148/7, (...) dz. 1481/11 (...) (część nieruchomości ) dz. 1549/6, 1549/7 1549/8, 1549/9 okazała się niższa od wynikającej z opinii biegłej B. O., a strona powodowa nie wniosła apelacji, ustalone poprzednio wartości pozostały niezmienione. W przeciwnym razie, wbrew treści przepisu art. 384 k.p.c. doszłoby do zmiany wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, przy braku apelacji przeciwnika. Wobec powyższego stanowiąca podstawę wyrokowania opłata roczna za użytkowanie poszczególnych nieruchomości gruntowych, ustalona z zastosowaniem poczynionych rozważań kształtuje się następująco: Oznaczenie Wartość Dotychczasowa opłata w opłata w opłata w (...) nieruchomości Opłata pierwszym drugim trzecim i roku od roku od następnych Zaktualizowana aktualizacji aktualizacji latach od opłata aktualizacji (...) dz. 148/4, 148/7 3889 zł 3 889 zł X 3 %= 116,67 zł 148/7 -2,82 zł 148/4 - 28,20 zł 31,02 zł X 2 = 62,04 zł 116,67 zł - 62.04 56,63 zł : 2 = 27,31 zł, 62.4 zł + 27,31 zł = 89,35 zł 116,67 zł PTlT/ (...) dz. 1550/2, (...), (...), (...), (...)
(1600), (...) 256 618 256 618 x3% = 7.698,54 zł (...)-23,58 zł (...)-7,05 zł (...)-274,95 zł (...) -29,61 zł 1600- 176,25 zł (...) -2,82 zł 514,26 zł X 2 1028,52 zł (...),54- (...),52 = 6670,02 : 2 = (...),01 + 1028,52 zł =4363,53 zł 7.698,54 zł (...) dz. 1555/2, (...) 30 508 zł 30 508 x 3%= 915,24 zł (...) - 35,25 zł (...)-6,64 zł 41,89 zł X 2 = 83,78 zł 915,24 zł - 83,78= 831,46 zł : 2 = 415,73 zł + 83,78 zł =499,51 zł 915,24 zł (...) dz. 1404 129 032 129 032 X 3 % = 3.870,96 zł (...) - 716,28 zł 716,28 zł X 2 1432,56 zł 3870,96 zł - (...),56= 2438,40 zł : 2 = 1219,20 zł + 1432,56 zł = (...),76 3.870,96 zł (...) dz. 1481/11 27 775 zł 27 775 zł X 3 % = 833,25 zł (...)11 180,48 zł 180,48 zł X 2 = 360,96 zł 833,25 zł - 360.96 zł = 472,29 zł : 2 236,14 zł + 360.96 zł = 597,10 zł 833,25 zł (...) dz. 1403/1 (...) 4212 zł X 3 % = 126,36 zł (...) - 18,33 zł 18,33 zł X 2 = 36,66 zł 126,36 - 36,66 89,70 zł : 2 = 44,85 zł + 36,66 zł = 81,51 zł 126,36zł (...) dz. 1402 11.664 zł 11.604x3%= 349,92 zł (...) - 101,52 zł 101,52 zł x 2 = 203,04 zł 349,92 zł - 203,04 = 146,88 zł : 2 = 73,44 + 203,04zł = 276,48 zł 349,92 zł (...) (część nieruchomości) dz. 1549/6, 1549/7 1549/8, 1549/9 99 325 zł 99 325 zł x 3 % = 2 979,75 zł (...) 121,50 121,50 zł x 2 = 243,00 zł 2979,76 zł - 243 zł = (...).75 zł : 2 (...).37 zł + 243 = 1611,38 zł zł 2 979,75 zł (...) (część nieruchomości) dz. 1484/3, 1536, 1537, 1538, 1539 1544, 1556, 1548, 1565, 1563, 1557, 1485, 1576, 1483/3, 1483/4, 1549/4, 1549/5, 1484/4, 1567/1, 1539 2 905 225 2 905 225 x 3 % = 87.156,75 zł (...) - 2,82 zł (...) - 14,10 zł (...)- 76,14 zł (...)-228,78 (...) - 33,84 zł (...) -42,30 zł (...) - 628,86 zł (...) -33,84 zł (...) -214,32 zł (...) - 157,92 zł (...) - 377,88 zł (...) - 1 291,56 zł (...) -910,86 zł (...) - 826,26 zł (...) - 1 257,72 zł (...) - 1 891 zł, (...) - 14,10 zł, (...) -2014,89 zł. - łącznie: 10011,19 zł 10011,19 zł x 2 = 20022,38 zł 87.156,75 zł - (...).38 zł = 67134,36 zł : 2 = 33567,18 zł + 20 022,38 zł = 53589,56zł 87.156,75 zł Na tym etapie postępowania nie było możliwości uwzględnienia nakładów, poniesionych przez stronę powodową na budowę urządzeń infrastruktury technicznej oraz nakładów wpływających na cechy techniczno-użytkowe gruntu, zgłoszonych w toku postępowania aktualizacyjnego. Biegła dr Z. T. jedynie marginalnie wskazała, że charakter nakładów nie kwalifikował ich do rozliczenia zgodnie z art. 77 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd Okręgowy zasadnie przyjął w tym względzie, że strona powodowa w toku postępowania ostatecznie nie podtrzymywała żądania rozliczenia wartości nakładów, a nie wnosząc apelacji pozbawiła się możliwości badania tej kwestii na etapie postępowania apelacyjnego. Wniosek Sądu Okręgowego, że strona powodowa nie podtrzymywała żądania rozliczenia wartości nakładów był w pełni uprawniony. Dokumenty przedstawione przez powodową Spółkę odnośnie do rozliczenia nakładów nie obrazowały nakładów poniesionych na budowę poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej czy też nakładów, wpływających na cechy techniczno-użytkowe gruntu. Już biegła A. K. wypowiadała się w tej kwestii ( k- 208 akt) Także biegła B. O. nie znalazła podstaw do ich uwzględnienia w swoje wycenie ( opinia pisemna k- 394-395 akt) Strona powodowa nie zgłaszała uwag do tej opinii. Opinia była dwukrotnie uzupełniana, ale na wniosek strony pozwanej. W toku rozprawy w dniu 30 października 2014 roku pełnomocnik strony powodowej na wypadek nieuwzględnienia wniosku o uznaniu aktualizacji opłaty za nieuzasadnioną wniósł o ustalenie nowej wysokości opłat z tytułu wieczystego użytkowania na podstawie opinii biegłego B. O. z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 77 ust. 2a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd Apelacyjny zgodnie z opinią biegłego sporządzoną w postępowaniu apelacyjnym przyjął, że żądanie strony powodowej okazało się zasadne w zakresie, w jakim kwestionowało aktualizację opłat ponad kwotę 92.310,97 zł. W pozostałej części było niezasadne i podlegało oddaleniu. Wobec oszacowania wartości prawa własności nieruchomości na innym poziomie, niż uczyniła to biegła B. O., a tym samym ustalenia odmiennie wysokości opłat należnych od powodowych Kopalni z tytułu wieczystego użytkowania zmianie podlegało także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem Okręgowym. Rozliczając koszty na podstawie tego samego przepisu – art. 100 k.p.c. Sąd Apelacyjny także dokonał ich stosunkowego rozdzielenia. Zaoferowane przez Starostę (...) opłaty roczne za użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowych bądź części nieruchomości gruntowych, objętych niniejszym procesem, wyniosły łącznie 215 580 zł, natomiast różnica między opłatami dotychczasowymi, a zaoferowanymi w wyniku aktualizacji wynosi 203 843,
- Aktualizacja opłat okazała się zasadna do kwoty 104 047,44 zł. Różnica między opłatami dotychczasowymi, a zaktualizowanymi w wyroku wynosi 92.310,97 zł W konsekwencji przyjąć należało, że powódka utrzymała się ze swoimi żądaniami w 55%. Niezbędne koszty procesu poniesione przez stronę powodową wyniosły 17 553,64 zł i obejmują: wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 7200 zł, odpowiadające stawce minimalnej określonej w § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez radcę prawego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490), - 17 zł opłatę skarbową od dokumentu pełnomocnictwa, opłatę sądową od pozwu w kwocie 10 336 zł oraz wydatki na koszty opinii biegłych w wysokości 300,64 zł. Niezbędne koszty procesu, poniesione przez stronę pozwaną obejmują: wynagrodzenie z tytułu reprezentacji przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w kwocie 7 200 zł, odpowiadające stawce minimalnej określonej w § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 461) w zw. z art. 99 k.p.c. oraz wydatki poniesione przez Starostę (...) na koszty opinii biegłych sądowych w kwocie 8 000 zł. Strona pozwana winna pokryć koszty do kwoty 18 015 złotych, a faktycznie pokryła do kwoty 15.200 złotych. Różnica - 2.815 złotych została zasądzona od pozwanego reprezentowanego przez podmiot, którego dotyczył przedmiot postępowania na rzecz strony powodowej tytułem zwrotu kosztów procesu. O zwrocie wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa Sąd orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (– tekst jednolity Dz.U. 2014 poz.1025 ) w zw. z art. 100 k.p.c., uwzględniając zakres, w jakim każda strona przegrała proces. W związku z tym od strony powodowej pobrano 45 % wydatków w kwocie 711,94 zł (1 582,08 zł x 45 %), a od strony pozwanej reprezentowanej przez podmiot, którego dotyczył przedmiot postępowania pozostałą część wydatków w kwocie 870,14 złotych (1 582,08 zł x 55% ) W pozostałym zakresie apelacja strony pozwanej podlegała oddaleniu na podstawie przepisu art. 385 k.p.c. W szczególności Sąd Apelacyjny nie widział podstaw do uwzględnienia apelacji w całości i orzekania na podstawie szacunku S. D., wykonanego na zlecenie Starostwa Powiatowego w T.. Zastrzeżenia do jego ekspertyzy omówił szczegółowo Sąd Okręgowy i nie ma potrzeby powielania tej argumentacji. Nie ma wątpliwości, że S. D., dokonując wyceny wartości gruntów abstrahował od podstawowej ich cechy, czyli położenia w granicach obszaru i terenu górniczego. Analiza rynku dokonana z pominięciem tak istotnego czynnika spowodowała, że nieruchomości objęte transakcjami przyjętymi do porównania nie są podobne. Nadto krąg nieruchomości przyjętych do porównania nie był reprezentatywny z uwagi na zbyt małą ich ilość. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. dokonując ich stosunkowego rozdzielenia i uznając, że strona powodowa wygrała postępowanie apelacyjne w 55%. W związku z tym koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym zostały zniesione. Wydatki związane z opinią biegłego wyniosły
- 983,22 złote i zostały pokryte w całości przez stronę pozwaną. To oznacza, że powodowe Kopalnie winny z tytułu rozliczenia wydatków uiścić na rzecz Starosty (...) kwotę 3592,44 złote. O nieuiszczonej opłacie Sąd orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych –( tekst jednolity Dz.U. 2014 poz.1025) w zw. z art. 100 k.p.c. i nakazał pobrać od strony powodowej kwotę 4586,48 złotych tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej od uwzględnionej części apelacji.