Sygn. akt I ACa 457/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2013r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Miastkowska Sędziowie: SSA Alicja Myszkowska (spr.) SSO del. Krzysztof Kacprzak Protokolant: st.sekr.sądowy Jacek Raciborski po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa T. K. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w S. o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 4 lutego 2013r. sygn. akt I C 254/12 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1, 3 i 5 w ten tylko sposób, że w punkcie 1 wyroku podwyższa kwotę 60.000 złotych do kwoty 90.000 (dziewięćdziesiąt tysięcy) złotych oraz w punkcie 5 wyroku podwyższa kwotę z 2.983 złotych do kwoty 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych; II. oddala apelację w pozostałej części; III. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej w S. na rzecz T. K. kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; IV. nakazuje pobrać od (...) Spółki Akcyjnej w S. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Sieradzu 1500 (jeden tysiąc pięćset) złotych tytułem nieuiszczonej opłaty od apelacji. Sygn. akt I ACa 457/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 lutego 2013r., sprostowanym postanowieniem z dnia 15 lutego 2013r., w sprawie z powództwa T. K. przeciwko (...) SA w S. o zadośćuczynienie i ustalenie, Sąd Okręgowy w Sieradzu zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 60.000 złotych tytułem zadośćuczynienia z odsetkami od dnia 29 sierpnia 2012r. i ustalił odpowiedzialność pozwanego za skutki przedmiotowego wypadku z dnia 3 maja 2005r., mogące wyniknąć w przyszłości oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie, a także nakazał pobrać od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Sieradzu kwotę 3.015 złotych tytułem części opłaty sądowej oraz kwotę 925 złotych tytułem zwrotu części kosztów opinii biegłych w sprawie, a także zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.983 złotych tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa prawnego. (wyrok k. 1012 i k. 1025) Powyższy wyrok zapadł na podstwie poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny co do zasady podzielił i przyjął za własne, a z których przede wszystkim wynika, że w dniu 3 maja 2005r. w miejscowości B. doszło do wypadku komunikacyjnego. P. R. kierujący samochodem osobowym marki F. (...) nr rej. (...) naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podejmując manewr wyprzedzania samochodu ciężarowego i doprowadził do zderzenia z jadącym z naprzeciwka samochodem osobowym marki F. (...), o nr rej. (...), prowadzonym przez powoda T. K.. Pojazd sprawcy wypadku był ubezpieczony w zakresie odpowiedzialności cywilnej w (...) S.A. Wskutek przedmiotowego zdarzenia powód doznał obrażeń ciała w postaci: złamania wieloodłamowego niestabilnego miednicy z uszkodzeniem nerwu kulszowego lewego, złamania podudzia lewego, wstrząśnienia mózgu, ran tłuczonych twarzy, ran tłuczonych ramienia lewego, stłuczeni brzucha i klatki piersiowej. W następstwie doznanych urazów u powoda wystąpił krwiomocz oraz rozwinął się wstrząs pourazowy. Bezpośrednio z miejsca zdarzenia powoda przewieziono do Szpitala w K., gdzie dokonano wstępnego rozpoznania i zastosowano leczenie w postaci wyciągu szkieletowego bezpośredniego oraz unieruchomienia gipsowego goleni lewej. W dniu 9 maja 2005r. powoda przekazano na Oddział (...)Szpitala w S. celem dalszego leczenia doznanych urazów. Podczas pobytu powoda w wymienionej placówce wykonano zabieg repozycji i zespolenia złamania kości piszczelowej lewej gwoździem M-V blokowanym w części bliższej 1 śrubą oraz zastosowano wyciąg bezpośredni na kończynę dolną lewą i hamak na miednicę. Kolejny okres hospitalizacji powoda rozpoczął się w dniu 13 maja 2005r., kiedy to został przewieziony do Kliniki (...). A. G. w W.. Podczas pobytu w Klinice powoda leczono operacyjnie poprzez zastosowanie rewizji nerwu kulszowego lewego oraz nastawienie i zespolenie złamania panewki stawu biodrowego lewego. Powoda wypisano z Kliniki w dniu 18 czerwca 2005r. z zaleceniami kontroli, przyjmowania leku przeciwzakrzepowego, chodzenia o kulach łokciowych i zginania stawu biodrowego lewego do 60 stopni. Po opuszczeniu Kliniki powód przebywał pod opieką lekarza chorób wewnętrznych, a także pod stałą kontrolą specjalistów z zakresu ortopedii i traumatologii. W trakcie leczenia powód przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez KRUS. Okres rekonwalescencji powoda wiązał się z koniecznością odbycia długotrwałej rehabilitacji. Orzeczeniem z dnia 2 grudnia 2005r. lekarz rzeczoznawca KRUS stwierdził u powoda czasową niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, kwalifikując go zarazem do dalszego leczenia rehabilitacyjnego. Powód kontynuował zatem leczenie rehabilitacyjne, przebywając ponownie w okresie od dnia 17 marca 2006r. do dnia 27 kwietnia 2006r. na Oddziale (...)w G.. Pomimo długotrwałego procesu rehabilitacji powód nie odzyskał pełnej sprawności fizycznej. (...) Zespół (...)orzeczeniem z dnia 14 czerwca 2006r. zaliczył powoda do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Stan zdrowia powoda potwierdzony został przez lekarza orzecznika ZUS, który stwierdził, iż powód jest całkowicie niezdolny do pracy od momentu wypadku. W związku z czasową niezdolnością do pracy decyzją z dnia 24 sierpnia 2006r. ZUS przyznał powodowi rentę socjalną na okres od dnia 1 czerwca 2006r. do dnia 28 lutego 2007r. W dniu 28 lutego 2007r. ZUS ponownie przyznał powodowi rentę socjalną na kolejny okres do dnia 28 lutego 2008r., uznając że jest on nadal całkowicie niezdolny do pracy. Leczenie stanu po złamaniu panewki stawu biodrowego lewego wiązało się z koniecznością przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. Powoda skierowano więc na Oddział (...) Szpitala (...) w O., gdzie przeprowadzony został zabieg operacyjny w postaci endoplastyki totalnej stawu biodrowego lewego. Po wygojeniu rany i usprawnieniu powoda w dniu 13 września 2007r. wypisano go do domu z zaleceniami kontroli, przyjmowania leków przeciwzakrzepowych oraz chodzenia o kulach łokciowych. Stan zdrowia powoda wciąż nie pozwalał mu na wykonywanie pracy. Lekarz rzeczoznawca KRUS orzeczeniem z dnia 15 września 2007r. stwierdził, iż powód wciąż pozostaje niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i nie rokuje odzyskania owej zdolności. W dniach od 19 do 25 lutego 2008r. powód odbył kolejną hospitalizację, w trakcie której na Oddziale (...)Szpitala w S. przeprowadzono u niegoo zabieg usunięcia mechanicznych implantów z kości piszczelowej. W dniu 4 lutego 2008r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, iż powód nie jest całkowicie niezdolny do pracy, co potwierdzono w dniu 5 marca 2008r., wydając oostatecznie w dniu 14 amrca 2008r. decyzję odmawiającą powodowi prawa do renty socjalnej. Stan po wszczepieniu protezy biodra lewego wymagał rehabilitacji i usprawniania powoda, w związku z czym zalecono mu leczenie fizjoterapeutyczne na Oddziale (...)w G.. Po kilkunastu miesiącach powód zaczął uskarżać się na dolegliwości bólowe kręgosłupa w odcinku szyjnym i lędźwiowym. Specjalista ortopeda - traumatolog stwierdził w badaniu RTG zmiany w krawędziach trzonu L2-L3. Podczas wizyty w (...) zdiagnozowano również skrócenie prawej kończyny dolnej o ok. 1,5 cm, co spowodowało konieczność noszenia wkładki do obuwia. W związku z dolegliwościami ze strony kręgosłupa powód odbył w okresie od dnia 4 do 10 października 2010r. zabiegi rehabilitacyjne w (...) w B.. Doznane przez powoda obrażenia z zakresu stricte chirurgii ogólnej nie spowodowały następstw uzasadniających stwierdzenie trwałego uszczerbku na zdrowiu, choć niewątpliwie rany oraz stłuczenia jamy brzusznej z następowym krwiomoczem powodowały dodatkowe dolegliwości bólowe o charakterze przejściowym, w czasie do 2 tygodni od ich powstania. Natomiast doznane przez powoda w wyniku przedmiotowego wypadku uszkodzenia narządu ruchu skutkują trwałym uszczerbkiem na zdrowiu w wysokości 75%. Przy czym biegły ortopeda podkreślił, że wcześniejsza ocena uszczerbku na zdrowiu powoda w tym zakresie mogła być inna, gdyż na jego ostateczną wielkość miała niewątpliwie wpływ długotrwała rehabilitacja, a także późne następstwa doznanych urazów, które w 2005/2006r. nie mogły być widoczne. Doznane przez powoda uszkodzenia narządu ruchu skutkują także trwałym uszczerbkiem na zdrowiu powoda w płaszczyźnie neurologucznej w wymiarze 10%, a objawy pod postacią zgięcia grzbietowego stopy lewej z niewielkimi zaburzeniami czucia powierzchniowego będą się utrzymywały do końca życia powoda aczkolwiek nie upośledzają u niego funkcji chodu. Powód T. K. ma 31 lat, wykształcenie średnie. Pracuje jako kasjer w (...) w W., gdzie zarabia 1.300 – 1.400 zł netto miesięcznie. Jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu. Zarówno przed wypadkiem, jak i obecnie mieszka z rodzicami i siostrą w gospodarstwie rolnym swojego brata we wsi S.. W chwili wypadku miał 24 lata, pracował na umowę zlecenie w stolarni jako pomocnik stolarza. Jednocześnie uczył się w Technikum (...)w W. w I klasie. Szkołę skończył już po wypadku. W technikum zdobył zawód Technika Żywienia i Gospodarstwa Domowego. Ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Przed wypadkiem pomagał bratu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, obecnie z uwagi na stan zdrowia, nie może tego robić. Przed wypadkiem był w pełni zdrowym mężczyzną. Obecnie z uwagi na chory kręgosłup i i endoprotezę biodra już nie jest taki sprawny. Nie chodzi na dyskoteki, gdyż ze względu na stan zdrowia nie może tańczyć i szybko się męczy. Po wypadku czuł się gorszy, obecnie te objawy ustąpiły, jeździ samodzielnie samochodem, rowerem, spotyka się ze znajomymi ma zamiar podjąć studia. Powód zgłosił roszczenie stronie pozwanej. Pismem z dnia 19 maja 2005r. pozwane towarzystwo potwierdziło przyjęcie zgłoszonej szkody. W dniu 13 września 2005r. pełnomocnik powoda wniósł o wypłatę zadośćuczynienia na rzecz powoda. W odpowiedzi, w dniu 23 września 2005r., strona pozwana przyznała bezsporną kwotę należnego zadośćuczynienia w wysokości 12.000 zł. W związku z dalszym leczeniem powoda i ciągłymi kosztami z tego tytułu pełnomocnik powoda w dniu 19 października 2005r. wniósł o dalszą wypłatę zadośćuczynienia oraz zwrot kosztów leczenia. Decyzją z dnia 2 czerwca 2006r. pozwane towarzystwo przyznało na rzecz powoda kwotę 1.721,81 zł tytułem zwrotu kosztów leczenia oraz zwrotu kosztów dojazdów do placówek medycznych. Strona pozwana zorganizowała w dniu 22 czerwca 2006r. badanie lekarskie powoda z udziałem specjalisty z zakresu ortopedii i traumatologii. W przedmiotowym badaniu orzeczono uszczerbek na zdrowiu powoda w wysokości 48%. Decyzją z dnia 26 lipca 2006r. pozwane towarzystwo przyznało na rzecz powoda dopłatę zadośćuczynienia w kwocie 18.000 złotych. Decyzją z dnia 24 stycznia 2008r. strona pozwana przyznała na rzecz powoda kolejną kwotę 18 000 złotych tytułem zadośćuczynienia. W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w znacznej części stwierdził zasadność wytoczonego powództwa, zasądzając od pozwanego towarzystwa na rzecz powoda kwotę 60.000 złotych zadośćuczynienia. Określając wysokość przyznanego świadczenia Sąd Okręgowy uznał, że wraz z wypłaconą już dobrowolnie powodowi łącznie kwotą 48.000 złotych, suma 108.000 złotych zadośćuczynienia stanowi adekwatną rekopensatę doznanej krzywdy. Sąd Okręgowy miał bowiem na względzie rozmiar i charakter doznanych przez powoda obrażeń, stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu (75%), a także powiązany z nimi znaczny zakres cierpień fizycznych i psychicznych powoda, dyskomfor wynikający z licznych hospitalizacji i unieruchomienia, a następnie długotrwałej rehabilitacji, jak również konieczności zmiany dotychczasowego trybu życia i przerwania nauki i zatrudnienia. Kształtując wysokość zasądzonego zadośćuczynienia Sąd Okręgowy podkreślił również, powołując się na przywołane orzeczenie Sądu Najwyżeszego, że rekompensata krzywydy powinna być utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Nadto Sąd Okręgowy podniósł, że powód generalnie poradził sobie z problemami zdrowotnymi, proces jego leczenia się zakończył, a powód powrócił do normalnego funkcjonowania. Jeździ samochodem i na rowerze, jak przed wypadkiem. Skończył szkołę, ma plany podjęcia studiów, pracuje zawodowo. Od jesieni 2005r. nie wymaga już pomocy osób trzecich. Nie ma dolegliwości psychicznych, polepszyła się samoocena powoda. Powód ponownie spotyka się ze znajomymi. Powyższe okoliczności wpłynęły również na ocenę Sądu Okręgowego, co do oddalenie przedmiotowego powództw w pozostałym zakresie jako wygórowanego i nieudowodnionego. W przedmiocie odsetek od zasądzonej kowty zadośćuczynienia Sąd Okręgowy orzekł na podstwie art. 481 § 1 kc, określając poczatkową datę tych odsetek na dzień 29 sierpnia 2012r., tj. datę nadania przez pełnomocnika strony pozwanej odpowiedzi na odpis pisma powoda zawierającego rozszerzenie powództwa. Sąd opowiedział się bowiem za poglądem, w myśl którego wymagalność roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę, a tym samym początkowy termin naliczenia odsetek za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia, może się róźnie ksztatować w zalezności od okoliczności sprawy, szczególnie w takiej sytuacji – jak analizowana – w której między datą wymagalności dochodzonego ostatecznie roszczenia, a datą ustalenia wielkości szkody i w efekcie zobowiązania odszkodowawczego doszło do istotnej zmiany okoliczności. W przedmiocie kosztów procesu Sąd Okręgowy orzekł w istocie na podstwie art. art. 100 kpc, rozdzielając stosunkowo między stronami te koszty, zgodnie z wynikiem postępowania. (uzasadnienie k. 1013 - 1020) Powód zaskarżył powyższy wyrok apelacją w części, tj. w zakresie oddalającym zgłoszone roszczenie o zadośćuczynienie ponad kowtę 60.000 złotych oraz odsetek ustawowych od zasądzonej kwoty zadośćuczynienia, a także odpowiednio w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 445 § 1 kc, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie pojęcia „odpowiedniej sumy” tytułem zadośćuczynienia, a także art. 455 kc, przez jego pominięcie i uznanie, że wezwanie pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia nie doprowadziło do wymagalności roszczenia powoda względem pozwanego; 2) art. 361 § 2 kc, poprzez pozbawienie powoda rekompensaty za spóźnione otrzymanie należnego świadczenia od pozwanego; 3) art. 481 kc w zw. z art. 445 kc oraz art. 817 kc i art. 14 § 2 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz. 1152 z 2003r.), poprzez ich błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie, a w konsekwencji zasądzenie na rzecz powoda odsetek ustawowych od przyznanej kwoty zadośćuczynienia od dnia 29 sierpnia 2011r. tj. od dnia nadania przez pełnomocnika pozwanego odpowiedzi na rozszerzony pozew. W konkluzji apelujący wniósł o zmianę kwestionowanego wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie na rzecz powoda kwoty 90.000 złotych zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi odpowiednio od kwoty:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.