I C 1123/15

Sygn. akt I C 1123/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 01.07.2016 roku Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Zenon Węcławik Protokolant: Marta Pietrukiewicz po rozpoznaniu w dniu 01.07.2016 r. K. na rozprawie sprawy z powództwa A. W. i B. W. przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w (...) Oddział w B. o zapłatę I. powództwo oddala, II. zasądza od powodów A. W. i B. W. solidarnie na rzecz pozwanej (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w (...) Oddział w B. kwotę 3.024,59 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 2.417,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, III. zwrócić od Skarbu Państwa ( kasa Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze ) na rzecz (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w (...) Oddział w B. kwotę 322,41 zł tytułem nadpłaconej zaliczki na biegłego. . sygn. akt I C 1123/15 UZASADNIENIE Powodowie, reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, domagali się w trybie art. 189 k.p.c. ustalenie nieistnienia umowy pożyczki nr (...) z dnia 20.09.2013 r., zawartej pomiędzy A. W. i B. W. a (...) Bank (...) S.A. z/s w (...) Oddział w B.. Wnieśli też o zasądzenie od strony pozwanej kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie wywiedli, że w dniu 19.03.2013 r. zawarli z pozwanym Bankiem umowę pożyczki o kwotę 15.789,47 zł, nr (...) , którą spłacili wraz z należnościami ubocznymi do listopada 2013 roku. Pomimo to, Bank ściągał nadal z ich rachunku bankowego kwoty pieniężne tytułem spłat rat pożyczki i twierdził, że wynika to z zawartej przez strony w dniu 20.09.2013 r. umowy pożyczki o 13.020,83 zł, nr (...), z 4-letnim terminem jej spłaty. Powodowie zaprzeczyli temu, aby zawierali kolejną umowę pożyczki ze strona pozwaną i zbadanie podpisów na kwestionowanej przez nich umowie zlecili grafologowi, który potwierdził ich zastrzeżenia. Podnieśli poza tym, że powód w dniu zawarcia rzekomej umowy pożyczki nie przebywał w K., lecz w miejscowości G.. Uzasadniając swój interes prawny w wytoczeniu powództwa powodowie naprowadzili, że wyrok usunie niepewność stanu prawnego pomiędzy stronami i jasno określi sytuację prawną powodów jako dłużników pozwanego Banku. Podnieśli, że interes prawny należy w ich sytuacji rozumieć szeroko z uwzględnieniem między innymi spodziewanych w przyszłości zdarzeń, a także powszechnego prawa do sądu. Zdaniem powodów, wytoczone powództwo o ustalenie jest uzasadnione też tym, że nie przysługuje im dalej idące powództwo o świadczenie lub ukształtowanie prawa. Strona pozwana - (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., działająca również przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o oddalenie powództwa. Wskazała na brak interesu prawnego powodów w wytoczeniu powództwa o ustalenie, ponieważ – jej zdaniem – powodowie kwestionując zasadność pobierania świadczeń pieniężnych przez pozwany Bank z ich rachunku bankowego, mogli wystąpić o zasądzenie tych świadczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Rozstrzygnięcie w takiej sprawie usuwałoby także niepewność co do sytuacji prawnej pomiędzy stronami na przyszłość. Niezależnie od tego, pozwana oświadczyła, że powództwo jest nieuzasadnione z tego względu, że powodowie zawarli w dniu 20.09.2013 r. umowę pożyczki mającą na celu restrukturyzację ich dotychczasowych zobowiązań, w tym między innymi ich pożyczki z dnia 19.03.2013 r., przy czym kwestionowana umowa została podpisana przez powodów w różnym czasie ze względu na czasową nieobecność powoda w jego miejscu zamieszkania. W systemie informatycznym obsługującym księgowość pozwanego Banku wygenerowana została natomiast tylko data umowy z chwili, w której umowa została podpisana przez powódkę. Strona pozwana wskazała też na wypłatę powodom w dniu 20.09.2013 r. całej kwoty pożyczki wynoszącej 13.020,83 zł, jako okoliczność potwierdzającą fakt zawarcia kwestionowanej umowy. Ustalono: (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., Oddział 1 w B. zajmuje się wykonywaniem czynności bankowych, w tym prowadzeniem rachunków bankowych oraz udzielaniem kredytów i pożyczek. W swojej praktyce stosuje wewnętrzne procedury, w tym dotyczące pożyczek gotówkowych udzielanych klientom indywidualnym. W dniu 23.07.2013 r. wprowadziła m.in. procedurę produktową pod nazwą „Pożyczka gotówkowa” związaną z obsługą klienta bankowości prywatnej, zawierającą kompleksowy i szczegółowy wykaz czynności pracowników banku w toku zawierania umowy kredytu lub pożyczki detalicznej. ( odpisy KRS pozwanej na k. 58-65 i 66-72 akt, decyzja pozwanego banku na k. 107 akt i pożyczkowa procedura bankowa pozwanej na k. 108 - 123 akt ) W dniu 19.03.2013 r. A. W. i B. W. zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., Oddział 1 w B. umowę pożyczki nr (...) na kwotę 15.789,47 zł, z terminem jej spłaty w 60 ratach równych ratach po 409,77 zł każda z rat, płatnych od maja 2013 roku do kwietnia 2018 roku. Jeszcze tego samego dnia przekazano powodom środki pieniężne uruchamiające całą udzieloną pożyczkę. Do września 2013 roku powodowie spłacili 4.727,35 zł, w tym kapitału 4.688,30 zł. ( dowód: umowa pożyczki nr (...) z dnia 19.03.2013 r. na k. 9-21 i k.85-87 akt, zestawienie operacji bankowych na k. 23 i 25 - 28 akt, wniosek A. W. o pożyczkę z dnia z dnia 19.03.2013 r. na k. 88-89 akt, harmonogram spłat pożyczki z dnia 19.03.2013 r. na k. 90-91 akt, potwierdzenie spłaty kredytu z 20.09.2013 r. na k. 22 akt, zeznania świadka E. K. z dnia 23.10.2015 r. na k. 140v. akt, zeznania świadka B. I. z 21.08.2015 r. na k. 126 akt, zeznania świadka E. P. z dnia 23.10.2015 r. na k. 140 – 140v. akt, zeznania powoda B. W. z dnia 23.10.2015 r. na k. 141 – 141v. akt i zeznania powódki A. W. z dnia 23.10.2015 r. na k. 140v. – 141 akt ) W dniu 3.07.2013 r. A. W. i B. W. zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., Oddział 1 w B. umowę kredytu odnawialnego na cele konsumpcyjne w formie limitu kredytowego w kwocie 7.000,00 zł z 12-miesięcznym okresem kredytowania. ( dowód: umowa kredytu odnawialnego z 3.07.2013 r. na k. 132 – 136 akt ) We wrześniu 2013 roku pracodawca B. W. – A. A. Ż., delegowała powoda do pracy poza miastem B., do miejscowości G. w Województwie (...) i w dniach 16.09.2016 r. – 20.09.2016 r. powód świadczył pracę w tej miejscowości. ( dowód: pismo pracodawcy powoda z załączoną listą obecności na k. 42-44 akt, zeznania świadka B. I. z 21.08.2015 r. na k. 126 akt, zeznania świadka E. K. z dnia 23.10.2015 r. na k. 140v. akt, zeznania powoda B. W. z dnia 23.10.2015 r. na k. 141 – 141v. akt i zeznania powódki A. W. z dnia 23.10.2015 r. na k. 140v. – 141 akt ) W dniu 20.09.2013 r. A. W. i B. W. zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., Oddział 1 w B. umowę pożyczki gotówkowej nr (...) na kwotę 13.020,83 zł z oprocentowaniem wynoszącym 16 % w stosunku rocznym i z terminem spłaty od 1.11.2013 r. do 1.10.2017 r., w 48 równych ratach miesięcznych, po 369,13 zł każda z rat obejmujących spłaty części kapitału wraz z oprocentowaniem, zgodnie z harmonogramem stanowiącym załącznik do umowy. W umowie przewidziano prowizję za udzielenie pożyczki w kwocie 520,83 zł i wypłatę dla powodów całej kwoty pożyczki jednorazowo w dniu 20.09.2013 r. Przy zawieraniu przedmiotowej umowy, w imieniu pozwanego Banku działali B. I. i E. P.. Zgodnie z zawartą umową, (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., Oddział 1 w J. postawiła w dniu 20.09.2013 r. kwotę pożyczki 13.020,83 zł do dyspozycji powodów, przelewając te środki na ich rachunek bankowy. Jednocześnie w tym samym dniu, pozwany Bank ściągnął z rachunku bankowego powodów kwotę 520,83 zł tytułem prowizji za udzielenie powyższej pożyczki oraz kwotę 4.727,35 zł stanowiącą rozliczenie umowy pożyczki z dnia 19.03.2013 r. Od listopada 2013 roku do lutego 2015 roku pozwany Bank potrącał z rachunku bankowego powodów kwoty należne mu z tytułu spłaty pożyczki z dnia 20.09.2013 r. ( dowód: umowa pożyczki nr (...) z dnia 20.09.2013 r. na k. 37-39 i 77-79 akt i harmonogram spłat na k. 84 akt, wniosek A. W. o pożyczkę z dnia 20.09.2013 r. na k. 80-81 akt, wniosek B. W. o pożyczkę z dnia 20.09.2013 r. na k. 82-83 akt, zestawienie operacji bankowych na k. 57 akt, zestawienie operacji bankowych na k. 28 – 36 akt i potwierdzenie na k. 22 akt, zeznania świadka E. K. z dnia 23.10.2015 r. na k. 140v. akt, zeznania świadka B. I. z 21.08.2015 r. na k. 126 akt, zeznania świadka E. P. z dnia 23.10.2015 r. na k. 140 – 140v. akt, opinia biegłego sądowego A. S. z dnia 18.01.2016 r. na k. 172 – 183 akt z załącznikiem z dnia 11.05.2016 r. na k. 205 - 207 akt ) Pismem z dnia 7.11.2014 r., skierowanym do pozwanego Banku, powodowie zażądali wglądu do dokumentacji związanej z umową pożyczki z dnia 20.09.2013 r. i udostępnienia potwierdzenia wypłaty im w dniu 5.07.2013 r. ośmiu tysięcy złotych. ( dowód: pismo powodów na k. 40 akt i pismo na k. 41 akt ) Sąd zważył: Powództwo było nieuzasadnione. Zgodnie z art. 720 § 1 i 2 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. Pożyczki i kredyty, w tym kredyty konsumenckie, udzielane przez banki regulują ponadto przepisy artykułów 5, 69 i 78a Ustawy z dnia 29.08.1997 r. Prawo bankowe ( Dz.U.2015.128 ). Zważyć wstępnie wypada, że charakter kwestionowanej w sprawie umowy pożyczki z dnia 20.09.2013 r. wskazuje na to, że jest ona - w świetle art. 22 1 k.c. - pożyczką konsumencką, ponieważ nie była przeznaczona na cele związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową powodów i została udzielona przez stronę pozwaną w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej ( art. 43 1 k.c.). Taki stan rzeczy, zważywszy datę umowy pożyczki, nakazywał stosowanie do niej przede wszystkim przepisów szczególnych w zakresie nie unormowanym przepisami Kodeksu cywilnego, to jest Ustawę z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim ( t.j.: Dz.U.2014.1497 ). Zgodnie z art. 29 tej Ustawy umowa o kredyt konsumencki powinna być co do zasady zawarta w formie pisemnej i sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały, a kredytodawca jest zobowiązany niezwłocznie doręczyć umowę konsumentowi. Artykuł 30 określa niezbędne dane takiej umowy. Z punktu widzenia powyższych przepisów treść kwestionowanej umowy pożyczki nie budziła zastrzeżeń. W realiach niniejszej sprawy gdzie indziej jednak leżała istota sporu. Powodowie bowiem, nie odnosząc się w zasadzie do samej treści umowy pożyczki z dnia 20.09.2013 r., zaprzeczyli temu, że w ogóle ją podpisali. Po myśli art. 253 k.p.c., wykazanie tej okoliczności należało do powodów ( zob. np.: wyrok S.A. w Poznaniu z dnia 18 października 2005 r., I ACa 323/05 - Lex nr 175204 ). Najpierw wypada się jednak rozprawić z kwestią interesu prawnego powodów do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia umowy pożyczki nr (...) z dnia 20.09.2013 r. Zgodnie z dyspozycją art. 189 k.p.c., powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Jest to przesłanka merytoryczna powództwa o ustalenie i jej brak skutkuje oddaleniem powództwa. Interes prawny powinien istnieć w chwili wytoczenia powództwa, jednak – poprzez art. 316 § 1 k.p.c. - jego ostateczna ocena następuje z chwilą zamknięcia rozprawy ( zob. wyrok SN z dnia 7.12.2012 r., II CSK 143/12 – L. ). Przy ocenie interesu prawnego należy stosować kryteria obiektywne. W praktyce orzeczniczej od dawna jest już utrwalone stanowisko, że strona nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia zobowiązania, jeżeli może dochodzić spełnienie świadczenia wynikającego z tego zobowiązania przed sądem ( np.: wyrok SN z dnia 22.11.2006 r., V CSK 288/06 – L., orzeczenie SN z dnia 19.10.1959 r., IV CR 537/58 - NP (...), wyrok SN z dnia 11.2.1971 r., II PR 260/70 - OSNC 1971/10/178, wyrok SN z dnia 19.1.1993 r., I CR 2/93 - niepubl., orzeczenie SN z dnia 13.4.1965 r., II CR 266/64 - OSP 1966/7/166, orzeczenie SN z dnia 17.9.1945 r., C III 427/45 - PiP (...), uchwała SN