Sygn. akt IV Pa 10/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 października 2015r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący – Sędzia SO J

§5

kp poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że warunki noclegu w kabinie pojazdu zapewnione powodowi nie spełniają warunków bezpłatnego noclegu zwalniającego pracodawcę od zobowiązania do wypłaty kierowcom ryczałtu za noclegi,

1. art.21a ustawy z 16 kwietnia 2004r. o czasie pracy kierowców poprzez uznanie, że dla wypłaty ryczałtu nie jest konieczne poniesienie kosztu przez kierowcę, w sytuacji, gdy przepis ten w sposób jednoznaczny i logiczny stanowi, że „kierowcy (…) przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego (...)”,
2. art.

§5

kp poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w zawartych pomiędzy stronami umowach o pracę ,tj. w umowie z 1 czerwca 2013r. oraz w umowie z 8 września 2011r. w §4 pkt c strony wskazały, że pracownikowi przysługują diety – uzgadniane każdorazowo dla poszczególnych frachtów przez kierowcę i pracodawcę w ramach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz w §3 art.

kp,

1. poprzez niedokonanie wykładni treści umowy o pracę, w szczególności §4 pkt c w związku ze wskazanymi tam przepisami prawa, co musiałoby prowadzić do stwierdzenia, że ustalone tam „diety od frachtów” miały pokrywać wszelkie roszczenia kierowcy określone w powołanym rozporządzeniu, a tym ryczałt noclegowy,
2. poprzez pominięcie stosowania rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, które wraz z załącznikiem miało ważność do 28 lutego 2013r., a więc za okres objęty powództwem, co doprowadziło do przyjęcia za ten okres zawyżonych stawek ryczałtu za nocleg, oraz obrazę prawa procesowego ,tj.:
3. art.328§2 kpc poprzez niewskazanie, czy Sąd oparł się na dowodach dołączonych do pozwu w postaci „Rozliczeń diet z podróży służbowej” oraz (...), a które to dowody jednoznacznie wskazują, że wypłacane tytułem diet kwoty przekraczały kwoty ewentualnie należnych ryczałtów za noclegi,
4. art.233§1 kpc poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów na skutek nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji kwot wypłaconych powodowi diet, które to diety miały pokrywać również koszty noclegu, a która to okoliczność została przez w/w Sąd pominięta. Wskazując na powyższe pozwany wniósł o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Powód reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych za drugą instancję. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego podlegała oddaleniu jako bezzasadna. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną przedstawione przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy nie dopuścił się zarzucanych mu w apelacji naruszeń prawa materialnego i procesowego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego zawartych w pkt 1 i 2 apelacji ,tj. wskazanych tam przepisów rozporządzeń Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002r. i późniejszego z 29 stycznia 2013r. - oba w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej, a także przepisów prawa wspólnotowego - art.8 ust.8 Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz art.21a ustawy z 16 kwietnia 2004r. o czasie pracy kierowców wskazać należy, że zarzuty te są pozbawione podstaw. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że zapewnienie pracownikowi – kierowcy samochodu ciężarowego miejsca do spania w kabinie samochodu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu §9 ust.4 w/w rozporządzenia z 19 grudnia 2002r. i §16 ust.4 rozporządzenia z 29 stycznia 2013r. Należy wskazać, że przepisy poprzedniego, jak i obecnie obowiązującego rozporządzenia nie zawierają definicji noclegu, ale w §9 ust.1 rozporządzenia z 19 grudnia 2002r., jak i w §8 ust.1 oraz §16 ust.1 rozporządzenia z 29 stycznia 2013r. prawodawca posługując się pojęciem noclegu odnosi je do obiektu hotelarskiego, a zatem obiektu - budynku, w którym znajdują się pomieszczenia wyposażone w odpowiednie miejsce do spania oraz toaletę. Powyższe stanowi w ocenie Sądu Okręgowego wskazówkę rozumienia pojęcia noclegu, o którym mowa w §9 ust.4 rozporządzenia z 19 grudnia 2002r. i w §16 ust.4 rozporządzenia z 29 stycznia 2013r. Uzasadnione jest bowiem stwierdzenie, że pojęcie użyte kilkukrotnie w treści tego samego aktu prawnego oznacza to samo. Użyte w w/w przepisach określenie bezpłatny nocleg nie zmienia treści pojęcia samego noclegu, ale odnosi się do sytuacji, w której pracownik nie ponosi kosztów tego noclegu (w hotelu, motelu, czy innym obiekcie przystosowanym do wypoczynku ludzi). W świetle powyższego wskazać należy, że wyposażenie kabiny samochodu ciężarowego w miejsce do spania nie odpowiada pojęciu noclegu jako miejsca wypoczynku. Kabina samochodu z istoty rzeczy nie jest przeznaczona do regularnego wypoczynku, choćby znajdowała się w niej leżanka. Sąd Rejonowy w swoich rozważaniach na temat noclegu i bezpłatnego noclegu odwołał się do orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2014r. w sprawie II PZP 1/14 (OSNP 2014/12/164). Sąd Okręgowy podziela w całości poglądy zaprezentowane w tych orzeczeniach. Co do zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art.8 ust.8 Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego wskazać należy, że powołany przepis dotyczy możliwości wykorzystania przez kierowcę dziennego skróconego odpoczynku w pojeździe (w kabinie samochodu), jeżeli dokona on takiego wyboru, a pojazd posiada odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i znajduje się na postoju. Przepisy te nie dotyczą natomiast uprawnień kierowcy w zakresie należności na pokrycie kosztów wyjazdów w celu wykonywania podróży służbowych i nie mogą służyć ocenie przesłanek przysługiwania ryczałtu za nocleg. Na stanowisku takim stanął Sąd Najwyższy w w/w uchwale z 12 czerwca 2014r. i Sąd Okręgowy stanowisko to podziela. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art.21a ustawy z 16 kwietnia 2004r. o czasie pracy kierowców w zakresie, w jakim Sąd ten uznał, iż dla wypłaty ryczałtu nie jest konieczne poniesienie kosztu przez kierowcę, w sytuacji – gdy w ocenie apelującego – użyte w tym przepisie stwierdzenie, że kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem zadania służbowego określa, że warunkiem wypłaty ryczałtu jest poniesienie kosztu przez kierowcę wskazać należy, iż zarzut ten jest nietrafny. Wskazany przepis w jego pełnej treści stanowi, że kierowcy w podróży służbowej, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w przepisach art.

§3-5 kodeksu pracy.

Powyższy przepis nie zawiera zatem samoistnej regulacji, ale na zasadzie odesłania do art.

§3

-5 kodeksu pracy jako podstawę ustalenia należności pracownika, zatrudnionego na stanowisku kierowcy u pracodawcy nie będącego państwową lub samorządową jednostką sfery budżetowej przysługujących mu z tytułu podróży służbowej, wskazuje przepisy układu zbiorowego pracy lub regulaminu wynagradzania, bądź też umowy o pracę - jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania, a jeżeli żaden z wymienionych aktów nie zawiera postanowień w tym przedmiocie stanowi, że pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej wg rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (wcześniej wg rozporządzenia z 19 grudnia 2002r.). Przepisy wskazanych rozporządzeń nie warunkują zaś wypłaty ryczałtu za nocleg od poniesienia kosztów za nocleg. Paragraf 9 ust.2 rozporządzenia z 19 grudnia 2002r. stanowił, że w razie nieprzedłożenia rachunku za nocleg, pracownikowi przysługuje ryczałt w wysokości 25% limitu, o którym mowa w ust.1, przy czym w zdaniu drugim tego przepisu zastrzegał, że ryczałt ten nie przysługuje za czas przejazdu. Analogiczne uregulowanie znajduje się w obecnie obowiązującym rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Zasada jest prosta – jeżeli pracownik przedstawi rachunek za nocleg otrzyma zwrot udokumentowanych kosztów (w granicach limitu), a jeżeli nie przedstawi rachunku (nie udokumentuje poniesionych kosztów) otrzyma ryczałt określony na poziomie 25% limitu. Zastrzeżenie, że ryczałt nie przysługuje za czas przejazdu potwierdza stanowisko, że wypłata ryczałtu nie jest uzależniona od poniesienia kosztów, w przeciwnym razie czynienie takiego zastrzeżenia byłoby zbędne. W ocenie Sądu Okręgowego całkowicie nieuzasadnione okazały się zarzuty podniesione pkt 3 i 6 apelacji, w myśl których Sąd Rejonowy miał naruszyć przepis art.

§5

kp poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, że w §4 pkt c umów o pracę z 8 września 2011r. i 1 czerwca 2013r. strony wskazały, że pracownikowi przysługują diety uzgadniane każdorazowo dla poszczególnych frachtów przez kierowcę i pracodawcę w ramach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz w §3 art.

kp, a także poprzez niedokonanie wykładni w/w postanowień umów o pracę, która to wykładnia – gdyby była przeprowadzona – musiałaby prowadzić do stwierdzenia, że ustalone tam „diety od frachtów” miały pokrywać wszelkie roszczenia kierowcy określone w powołanym rozporządzeniu, w tym ryczałt noclegowy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przesłuchany w charakterze strony prezes zarządu pozwanego w osobie T. K. jednoznacznie wskazał, że pozwany nie wypłaca kierowcom ryczałtu za noclegi , tak więc powód również nie otrzymał takiego ryczałtu (zeznania k.69). Ponadto okoliczność braku wypłaty na rzecz powoda ryczałtu za noclegi została przyznana przez pozwanego już w odpowiedzi na pozew (odpowiedź na pozew k.56v). Wobec a, takiego stanowiska pozwanego na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji, twierdzenie w apelacji, że powód otrzymał ryczałty za noclegi w ramach diet, o których mowa w§4 pkt c umowy o pracę jest nieuzasadnione i stanowi próbę odmiennego przedstawienia faktów wbrew niekorzystnego dla pozwanego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Takie stanowisko pozwanego jest poza tym wewnętrznie sprzeczne, gdyż we wcześniejszych dwóch zarzutach (zawartych w pkt 1 i 2 apelacji) pozwany zarzucał Sądowi pierwszej instancji błędne uznanie, że powód jest uprawniony do ryczałtów i wywodził dlaczego w jego ocenie powód nie ma prawa do wypłaty ryczałtu. Niezrozumiałe jest zatem podnoszenie w kolejnych zarzutach, że w istocie powód otrzymał ryczałt za noclegi, przy jednoczesnym twierdzeniu, że nie jest do nich uprawniony. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że niczym nieuzasadnione jest twierdzenie pozwanego, że diety, o których mowa w §4 pkt c umów o pracę z 8 września 2011r. i 1 czerwca 2013r. (na k.43 i 44 akt sprawy) zawierały w sobie ryczałty za noclegi. Nie ulega wątpliwości, że na gruncie przepisów prawa pracy – w/w rozporządzeń Ministra Pracy i Polityki Społecznej dieta jest świadczeniem odmiennym od ryczałtu za noclegi. Ponadto – co strona pozwana całkowicie pomija – w §4 pkt d w/w umów strony przewidziały, że powodowi będą wypłacane inne dodatki do wynagrodzenia na zasadach określonych w regulaminie wynagradzania pracowników. Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z obowiązującego u pozwanego regulaminu wynagradzania stwierdzając, że w §11 pkt 7 tego regulaminu przewidziano zwrot kosztów delegacji służbowych wg zasad ustalonych przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej z zastrzeżeniem, że w przypadku kierowców w transporcie międzynarodowym sposób ustalania delegacji zagranicznych określa załącznik nr 5 do regulaminu. Wskazany zaś załącznik określa kwoty tak diet, jak i ryczałtów za noclegi (regulamin wynagradzania obowiązujący u pozwanego k.116 i 120v). Skoro w regulaminie wynagradzania rozróżniono diety i ryczałty za noclegi to bezpodstawne jest twierdzenie pozwanego, że w dietach wypłaconych powodowi mieszczą się również ryczałty za noclegi. Zauważyć przy tym należy, że fakt uregulowania w regulaminie wynagradzania kwestii dotyczących wypłacania pracownikowi należności z tytułu podróży służbowej oznacza, że zawarte w nim regulacje znajdują zastosowanie przy ocenie zasadności roszczeń pracownika, z tym zastrzeżeniem, że w miejsce mniej korzystnych unormowań regulaminu wchodzą uregulowania zawarte w w/w powszechnie obowiązujących rozporządzeniach – art.

§3-5 kp i art.18 kp.

Wobec przyznania przez pozwanego w odpowiedzi na pozew i potwierdzenia przez prezesa zarządu pozwanego w toku zeznań, że powód nie otrzymał ryczałtu za noclegi jako chybione należy uznać również zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa procesowego sformułowane w pkt 4 i 5 apelacji. Skoro pozwany przyznał fakt niewypłacenia powodowi ryczałtu za noclegi to nie może stawiać Sądowi Rejonowemu zarzutu niezbadania dokumentów dotyczących rozliczenia diet z podróży służbowej, a zatem innego rodzaju należności. Odnosząc się wreszcie do zarzutu wskazanego w pkt 7 apelacji wskazać należy, że pozwany nie sprecyzował na czym polega naruszenie przez Sąd Rejonowy przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2012r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju poza ogólnym zarzutem naruszenia tych przepisów. W toku postępowania przed Sądem Rejonowym pozwany nie kwestionował wysokości kwot dochodzonych przez powoda tytułem ryczałtu za noclegi. Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2014r. pełnomocnik pozwanego wskazał, że nie kwestionuje dat wyjazdów służbowych powoda oraz miejsca pobytu powoda za granicą, jak również kwot wyliczonych w pozwie. W myśl zasady, że fakty przyznane nie wymagają dowodu – art.229 kpc pełnomocnik powoda cofnął wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości dla ustalenia prawidłowości wyliczonych kwot (protokół rozprawy z 5 grudnia 2014r. k.68-68v), a zasady ekonomii procesu nakazywały uznać takie stanowisko za uzasadnione. Ogólne stwierdzenie w apelacji, że Sąd Rejonowy nie zastosował przepisów rozporządzenia z 19 grudnia 2002r. w zakresie stawek ryczałtu za nocleg obowiązujących do 28 lutego 2013r., przez co zawyżył stawki ryczałtu należnego powodowi, nie zostało poparte żadnymi wyliczeniami. Należy przy tym wskazać, że w uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał na uregulowania tego rozporządzenia. Końcowo i na marginesie, odnosząc się do wniosku pełnomocnika pozwanego o zawieszenie postępowania apelacyjnego do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w przedmiocie wniosku Związku (...) o zbadanie konstytucyjności przepisów regulujących kwestię ryczałtów za noclegi kierowców nocujących w kabinach ciężarówek wskazać należy, że postanowieniem z 15 października 2015r. wniosek ten podlegał oddaleniu jako nieuzasadniony. Należy zauważyć, że jako podstawę wnioskowanego zawieszenia postępowania pełnomocnik pozwanego wskazał przepis art.177§1 pkt 1 kpc (wniosek o zawieszenie postępowania k.109-110). Zgodnie z tym przepisem sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym nie jest postępowaniem cywilnym. Wprawdzie w wyroku z 28 września 1994r. w sprawie I PRN 61/94 (opublikowany w OSNP 1995/1/6) Sąd Najwyższy opowiedział się za możliwością zawieszenia na podstawie art.177§1 pkt 1 kpc postępowania cywilnego w sytuacji przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu przez sąd w innej sprawie pytania prawnego dotyczącego zgodności z Konstytucją ustawy, która ma być zastosowana, jednakże jak wynika z uzasadnienia tego orzeczenia było ono wynikiem rozszerzającej wykładni wskazanego przepisu i spotkało się z głosem krytyki m.in. prof. A. Z.. Należy bowiem zauważyć, że Kodeks postępowania cywilnego zawiera enumeratywny katalog przyczyn zawieszenia postępowania i z uwagi na charakter tej instytucji przepisy te nie powinny być wykładane rozszerzająco. Podkreślić ponadto trzeba, że wskazane orzeczenie Sądu Najwyższego zapadało w stanie prawnym, w którym Kodeks postępowania cywilnego i przepisy obowiązującej wówczas ustawy z 29 kwietnia 1985r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1991r. Nr 109, poz.470 ze zm.) nie przewidywały możliwości wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego został wydany wyrok. W obecnym stanie prawnym możliwość taka istnieje i daje stronie prawo wzruszenia prawomocnego orzeczenia wydanego w oparciu o przepis ustawy uznany następnie za niekonstytucyjny. Stanowi o tym przepis art.401 1§1 kpc obowiązujący od 17 października 1997r., który został wprowadzony do Kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art.83 obowiązującej obecnie ustawy z 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1997r. Nr 102, poz.643 ze zm.). Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że jak wynika z wcześniejszych rozważań, prawo powoda do ryczałtu za noclegi strony przewidziały w umowach o pracę z 8 września 2011r. i 1 czerwca 2013r. odwołując się poprzez odesłanie zawarte w §4 pkt d tych umów do regulaminu wynagradzania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na podstawie art.385 kpc apelację pozwanego oddalił. Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art.98§1 i 3 kpc w zw. z art.99 kpc i §12 ust.1 pkt 1 i §6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu Sąd obciążył pozwanego obowiązkiem zwrotu powodowi kwoty 900 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.