w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od 1 lipca 2015 r. (tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym ubezpieczony ukończył przewidziany prawem wiek 60 lat). Ponadto działając na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a contrario, Sąd nie stwierdził odpowiedzialności pozwanego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, mając na uwadze fakt, że dopiero wynik przeprowadzonego przez Sąd postępowania dowodowego pozwolił na miarodajne ustalenie charakteru prac wykonywanych przez ubezpieczonego w spornych okresach zatrudnienia. Apelację od wyroku wywiódł pozwany, zaskarżając go w części dotyczącej zmiany decyzji z dnia 17 czerwca 2015r. i przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury od dnia 1 lipca 2015 r. i zarzucając naruszenie: - prawa materialnego, tj. art. 184 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z § l, §
rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, poprzez przyjęcie, że wnioskodawca spełnia wszystkie warunki do przyznania prawa do emerytury oraz art. 100 ust. l w zw. z art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury od dnia 1 lipca 2015r., to jest przed dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia, oraz - prawa procesowego, tj. art. 233 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające m.in. na przyjęciu, że wnioskodawca udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych jedynie na podstawie jego wyjaśnień i stwierdzeniu, iż stanowią wystarczający dowód potwierdzający wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego w K. w okresie od 2 września 1974 r. do 31 sierpnia 1976 r. Wskazując na powyższe, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku we wskazanej części i oddalenie odwołania ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, iż w jego ocenie zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, iż ubezpieczony wykonywał prace w szczególnych warunkach w okresie od 2 września 1974 r. do 31 sierpnia 1976 r. będąc zatrudnionym w PBR w K., albowiem zarówno ze świadectwa pracy z dnia 3 grudnia 1985 r., jak i z legitymacji ubezpieczeniowej wprost wynika, że był zatrudniony, jako junak OHP - uczeń zbrojarz – betoniarz, tj. uczył się wskazanego zawodu, co oznacza, że nie mógł stale i w pełnym wymiarze wykonywać pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy zakwestionował również fakt uwzględnienia ubezpieczonemu do pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) Oddział w E. od 19 listopada 1976 r. do 31 maja 1982 r. Jak ustalił Sąd I instancji, do zadań powierzonych skarżącemu należało załadowanie i rozładowanie towaru oraz jego przewiezienie za pomocą samochodów o ładowności 5 ton do sklepów (...). A zatem ubezpieczony nie wykonywał pracy ładowacza stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ oprócz tych obowiązków wykonywał prace kierowcy rozwożąc towar po sklepach. Dodatkowo pozwany podkreślił, że Sąd wbrew przepisom art. 100 ust. l ustawy emerytalnej przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2015 r., tj. przed dniem spełnienia wszystkich warunków przewidzianych art. 184 ustawy emerytalnej, czyli przed ukończeniem wymaganego wieku emerytalnego, który ubezpieczony ukończył w dniu (...) r., a zatem od tego dnia należałoby ewentualnie rozpatrywać przyznanie prawa do świadczenia emerytalnego. W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie oraz obciążenie kosztami postępowania organu rentowego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanego skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania. Istota sporu w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny, czy ubezpieczony spełnił łącznie wszystkie, wynikające z treści art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748) przesłanki ustalenia mu prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Stosownie do treści art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym (mężczyznom) urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy emerytalnej (60 lat - § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.), jeżeli w dniu wejścia tej ustawy w życie, tj. 1 stycznia 1999 r. osiągnęli: okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku obniżonym (15 lat - § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia) oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy emerytalnej (co najmniej 25 letni). Takim ubezpieczonym przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy emerytalnej pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. Przepis art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej dotyczy zatem wyłącznie tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia w życie ustawy emerytalnej, tj. 1 stycznia 1999 r. już legitymowali się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym, w tym wymaganym okresem pracy w warunkach szczególnych, lecz nie osiągnęli jeszcze wymaganego wieku emerytalnego. W analizowanej sprawie bezspornym było, iż wnioskodawca (...) r. ukończył 60 rok życia, był członkiem OFE, jednak złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na Otwartym Fundusz Emerytalnym na dochody budżetu państwa, a na dzień wejścia w życie ustawy emerytalnej posiadał ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych (25 lat, 9 miesięcy i 10 dni), w tym 10 lat, 11 miesięcy i 17 dni pracy w szczególnych warunkach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił wnioskodawcy do stażu, tzw. „szczególnego” okresu od 2 stycznia 1973 r. do 15 lipca 1974 r. z tytułu zatrudnienia wnioskodawcy w Poczcie Polskiej Obwodowy Urząd P. – Telekomunikacyjny w K., ponieważ przedłożone przez skarżącego świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie spełnia wymogów formalnych; od 2 września 1974 r. do 31 sierpnia 1976 r. z tytułu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego w K. z uwagi na fakt, że skarżący nie przedłożył za ten okres świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach oraz okresu od 19 listopada 1976 r. do 31 maja 1982 r. z tytułu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) Oddział w E. z uwagi na fakt, że skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji, na podstawie której możliwe stałoby się potwierdzenie wykonywania przez niego pracy w warunkach szczególnych. Sąd Odwoławczy rozważając trafność stanowiska pozwanego zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji ograniczył się do analizy możliwość zaliczenia ubezpieczonemu do stażu szczególnego wyłącznie okresu od 19 listopada 1976 r. do 31 maja 1982 r., albowiem zaliczenie pozostałych, spornych w niniejszej sprawie, okresów nie byłoby wystarczające do uznania, że wnioskodawca spełnił warunek legitymowania się 15-letnim stażem ubezpieczeniowym, niezbędnym do przyznania mu prawa do emerytury w wieku obniżonym. W ocenie Sądu Apelacyjnego stanowisko pozwanego we wskazanym wyżej zakresie zasługuje na uwzględnienie, albowiem istotnie - jak podnosił skarżący w wywiedzionej apelacji - niezbędną cechą pozwalającą na uznanie danego zatrudnienia za wykonywane w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. jest wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, podczas gdy zatrudnienie ubezpieczonego w okresie od 19 listopada 1976 r. do 31 maja 1982 r., takiego charakteru bezsprzecznie nie miało. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia, było zawężenie zakresu okresów szczególnych tylko do tych, w których praca w warunkach szczególnych była faktycznie wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. A zatem, tylko okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008/21-22/329). Tożsame stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r., (I UK 393/10, LEX nr 950426), wskazując, iż: „Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.”. Nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Stanowisko takie wyraził również Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r. (II UK 306/07, OSNP 2009/21-22/290) oraz w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r. (I UK 181/13, LEX nr 1467148). Mając na uwadze realia niniejszej sprawy warto również zwrócić uwagę na uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2014 r. (sygn. akt II UK 537/13, LEX nr 1521351), w którym Sąd ten podkreślił, że pewna trudność interpretacyjna może powstać wówczas, gdy określenie pracy, jako wykonywanej w warunkach szczególnych nie dotyczy czynności jednorodzajowych, lecz praca wskazana w wykazie jest kompilacją różnych czynności. Może ona polegać na równoczesnym wykonywaniu prac stanowiących integralną część większej całości, dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję wykazu pracy w szczególnych warunkach. Wtedy warunek pełnego wymiaru czasu przewidziany dla tej pracy jest spełniony, gdy wszystkie czynności - łącznie wypełniając w całości pełny wymiaru czasu pracy - podlegają choćby zbliżonemu narażeniu na szkodliwe, uciążliwe lub wymagające wysokiej sprawności warunki. Możliwe jest także łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów pracy w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace - wszystkie łącznie lub każda z osobna - odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem są wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2012 r., II UK 103/11, niepubl. i z dnia 24 stycznia 2013 r., III UK 47/12, niepubl.). Jeżeli zaś pracy w szczególnych warunkach towarzyszą inne czynności pracownicze, Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07 (niepubl.), z dnia 5 maja 2009 r., I UK 4/09 (niepubl.) oraz z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08 (niepubl.) zdecydował, że warunek pełnego zatrudnienia należy odnosić tylko do tych czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na czynniki szkodliwe dla zdrowia i uwzględniać w wymiarze czasu pracy tylko te inne czynności, które są ściśle związane z pracą w szczególnych warunkach, stanowiąc integralną część tej pracy albo są wykonywane incydentalnie, w rozmiarze nieznaczącym dla wymiaru pracy w warunkach szczególnych. Przekładając powyższe rozważania prawne na grunt analizowanej sprawy, Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że w żadnej mierze nie można uznać, iż zatrudnienie wnioskodawcy w Przedsiębiorstwie (...) Oddział w E. od 19 listopada 1976 r. do 31 maja 1982 r. na stanowisku ładowacza spedytora miało charakter zatrudnienia wykonywanego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, tj. zatrudnienia, o którym mowa w Wykazie A, dział VIII, poz. 1 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności z dokumentacji osobowej P. J., wnioskodawca w dniu 19 listopada 1976 r. został zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w E. na stanowisku ładowacza. W dniu 1 października 1977 r. P. J. na swój wniosek został przeniesiony na stanowisko ładowacza-spedytora, na którym pozostawał aż do rozwiązania stosunku pracy, tj. do dnia 31 maja 1982 r. Ze zwykłego świadectwa pracy - albowiem ubezpieczony nie otrzymał za wskazany wyżej okres świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych - wynika bowiem, że ostatnim stanowiskiem, na jakim był zatrudniony było stanowisko spedytora. Znamienne jest to, że dane znajdujące się w aktach osobowych ubezpieczonego (a w zasadzie w nielicznych dokumentach z tychże akt) znajdują potwierdzenie w zeznaniach powołanych w sprawie świadków, tj. P. Z.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Sąd Apelacyjny nie analizował zasadności zaliczenia lub nie pozostałych wskazywanych przez ubezpieczonego okresów do stażu szczególnego, albowiem nawet uwzględnienie ich - z uwagi na fakt, iż łącznie nie przekraczały 3 lat i 7 miesięcy - pozostałoby bez wpływu na prawo wnioskodawcy do żądanego świadczenia. Mając na uwadze powyższe uznać należało, że ubezpieczony nie wykazał piętnastoletniego stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, a tym samym nie spełnił kumulatywnie wszystkich, koniecznych do przyznania wcześniejszej emerytury warunków (wieku 60 lat, 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych), określonych w przepisie art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748) oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U nr 8, poz.43), a skoro tak, to nie uprawnionym było przyznanie mu prawa do żądanego świadczenia. Z tych względów Sąd Apelacyjny, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1 sentencji. W punkcie 2 wyroku Sąd Apelacyjny, zgodnie z § 2 ust. 1 w zw. z § 11 ust. 2 w zw. z § 12 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U 2013 r., poz. 490), przy uwzględnieniu treści art. 108 § l k.p.c., art. 98 § l i 3 k.p.c., orzekł o kosztach postępowania w ten sposób, że zasądził od wnioskodawcy na rzecz pozwanego kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję. SSA Małgorzata Gerszewska SSA Michał Bober SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.