k.c., tj. 1) nie jest postanowieniem uzgodnionym indywidualnie; 2) nie jest postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron; 3) kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie ulega wątpliwości, że pozwana zawierała przedmiotową umowę jako konsument w rozumieniu art. 22 1 k.c., z powodem jako przedsiębiorcą (art. 43 1 k.c.). W związku z tym pozwana korzysta z ochrony przewidzianej w art.
i nast. k.c. Umowa została zawarta na wzorcu przedłożonym przez powoda i nie zostało w żaden sposób wykazane przez powoda, że postanowienia powyższe zostały z pozwaną uzgodnione indywidualnie. Przechodząc zaś do treści postanowień umowy części „Promocja Wpisowe i czesne 0 zł” wskazać trzeba, że powyższy zapis, zdaniem Sądu, należy traktować jako karę umowną zastrzeżoną na wypadek przedterminowego rozwiązania umowy o świadczenie usług edukacyjnych wskutek okoliczności dotyczących pozwanej. Strony bowiem umówiły się, iż w przypadku niewypełnienia przez pozwaną obowiązków umownych, których skutkiem jest rozwiązanie umowy, zobowiązana ona jest zapłacić konkretną kwotę pieniężną. Zapis ten odpowiada definicji kary umownej wyrażonej w przepisie art. 483 § 1 k.c. Zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie utrwalony jest pogląd, że kara umowna może dotyczyć tylko niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Judykatura stoi przy tym na stanowisku, że przy kwalifikowaniu zobowiązania niepieniężnego w rozumieniu art. 483 § 1 k.c. bierze się pod uwagę charakter prawny tych zobowiązań, które należą do essentialia negotii, a nie obowiązki pochodne, dodatkowe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000 r., V CKN 171/00, LEX nr 52662). Zasadnicze zobowiązanie strony powodowej polegało na świadczeniu na rzecz pozwanej usług edukacyjnych, za które świadczeniobiorca był zobowiązany uiścić wynagrodzenie w formie wpisowego i czesnego płatnego według harmonogramu. W ocenie Sądu udzielenie pozwanej ulgi przewidzianej ofertą handlową o nazwie „Wpisowe i czesne 0 zł”, nie zmienia charakteru jej zobowiązania, które ze swej istoty miało charakter pieniężny. Jako dłużnik pozwana miała zapłacić sumę pieniężną, co determinowało fakt, że całe zobowiązanie miało charakter pieniężny. Świadczenie pieniężne miało dominujący charakter, powódka zaś w ramach prowadzonej działalności gospodarczej świadczyła usługi edukacyjne odpłatnie. Nie ma przy tym znaczenia, że pozwana zobowiązywała się także do dołożenia wszelkich starań i aktywnego uczestniczenia w zajęciach. Przepis art. 483 k.c. ma charakter przepisu iuris cogentis, to zastrzeżenie kary umownej w związku z zobowiązaniem pieniężnym jest - jako sprzeczne z przepisami prawa - nieważne co do zasady (tak też Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 28 lipca 2005 r./I ACa 368/05, OSAB 2005, nr 3, poz. 3). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że strona powodowa zastrzegła sobie karę umowną, co miało stanowić zryczałtowane odszkodowanie w sytuacji, gdy słuchaczka odstąpi od umowy lub z przyczyn leżących po jej stronie zostanie ona rozwiązana, uzyskując ulgę, której następnie nie spłaciła. Jest to uniezależnione od rzeczywistej szkody jaką ewentualnie poniósł powód. Ponieważ dochodzona kwota 598 zł stanowiła karę umowną zastrzeżoną na wypadek niewykonania świadczenia pieniężnego, więc zapis ten należy uznać za nieważny zgodnie z art. 58 § 1 k.c. jako sprzeczny z ustawą. Jednocześnie zgodnie z art. 58 § 3 k.c. jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Zgodnie z przepisem z art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta, przy czym ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. (§ 3 i 4) Przepisy art. 385 3 pkt 16 i 17 k.c. dodatkowo precyzują, iż w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy lub nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego. Wskazać należy, że o ile umowa regulowała wzajemne obowiązki stron, to w zakresie skutków wypowiedzenia umowy (czy wygaśnięcia umowy) nakładała dodatkowe obowiązki jedynie na słuchaczkę. Umowa przewidywała, że w wypadku jednostronnego rozwiązania umowy przez pozwaną, a także rozwiązania umowy z przyczyn leżących po jej stronie, pozwana będzie zobligowana do zwrotu ulgi czyli zapłaty na rzecz powoda kwoty 598,00 zł. Zdaniem Sądu, w sprawie zachodzą wszystkie warunki pozwalające na uznanie, że postanowienia rozdziału „Promocja wpisowe i czesne 0 zł” stanowiły klauzulę abuzywną w zakresie przewidującym obciążenie słuchaczki kwotą przyznanej ulgi (niezależnie od uznania tych zapisów jako kary umownej). Przedmiotowa umowa została zawarta pomiędzy powodem jako przedsiębiorcą zawodowo trudniącym się świadczeniem usług edukacyjnych, a pozwaną jako konsumentem (zawierającym umowę w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą lub zawodową). Umowa została zawarta według wzorca umownego stosowanego przez powoda, co implikuje stwierdzenie, że jej treść nie została uzgodniona indywidualnie z pozwanym. Ustawodawca, poprzez zapis art.
k.c., wprowadza ułatwienie dla konsumenta – jest nim domniemanie, że nie są indywidualnie uzgodnione te postanowienia, które zostały przejęte z wzorca zaproponowanego przez kontrahenta (art.
Postanowienia umowy kształtowały prawa i obowiązki stron w sposób nierównomierny rażąco naruszając tym samym interesy pozwanej. Łączący strony stosunek prawny został ułożony w ten sposób, że w razie rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie pozwanej, tudzież złożenia przez pozwaną oświadczenia o wypowiedzeniu lub odstąpieniu od umowy w sposób jednostronny pozwana była zobligowana do uiszczenia na rzecz powoda oznaczonej kwoty pieniężnej, lecz w sytuacji odwrotnej – rozwiązania umowy z przyczyn obciążających powoda – umowa nie przewidywała spełnienia na rzecz pozwanej przez powoda żadnego świadczenia. Rozwiązania takie są wprost sklasyfikowane przez przepis art. 385 3 pkt 16 i 17 k.c. jako klauzule abuzywne. Odnośnie z kolei do treści postanowienia ust. 7 rozdziału „Opłaty” umowy wskazać trzeba, że opłata manipulacyjna za wystawienie wezwania do zapłaty w razie nieterminowej wpłaty przekraczającej 30 dni w wysokości 20 zł, ma dotyczyć jedynie jednej strony, tj. konsumenta. Nie zostały wprowadzone zapisy o opłatach manipulacyjnych w sytuacji, gdy to konsument będzie musiał kierować pisma do powoda w sprawie np. zakresu programu kształcenia, czy pisma dotyczące rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie powoda. Wprowadzenie takiej opłaty odrywa sprawę ewentualnej szkody od rzeczywiście poniesionych kosztów. Nie został podany w umowie sposób ustalenia wysokości tej opłaty, a nie jest to opłata urzędowa, czy też opłata na zasadzie równości dotycząca obu stron umowy na wypadek niewykonywania przez nich należycie swoich zobowiązań. Nie jest, zdaniem Sądu, wystarczające wskazanie, że na opłatę składają się koszty korespondencji oraz koszty przygotowania wezwania do zapłaty, albowiem powód niejako arbitralnie przyjmuje podane koszty w oderwaniu od jakichkolwiek kryteriów. Opłata taka staje się de facto karą umowną z naruszeniem zasad z art. 483 k.c. (art. 58 k.c.) za nieterminowe spełnienie świadczenia pieniężnego. Wskazać też trzeba, że przedmiotowy zapis rażąco narusza interes ekonomiczny pozwanego konsumenta, który może na tej podstawie zostać obciążany opłatami nie mającymi odzwierciedlenia w świadczeniu wzajemnym – w niniejszym wypadku w wydatkach towarzyszących czynności, za które jest pobierana opłata (por. orzeczenie Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie o syg. akt XVII AmC 5380/11). Zważywszy, iż zapis ten znalazł się we wzorcu umownym, spełniona została przy tym przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia. W konsekwencji zapis stanowiący podstawę dochodzenia zwrotu opłaty manipulacyjnej uznać należy za niewiążący strony z mocy art.
O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 § 1 k.c. Powód domagał się w pozwie zasądzenia odsetek od kwoty 99 zł od dnia 15 października 2014 r. do dnia zapłaty, od kwoty 99 zł od dnia 15 października 2014 r. do dnia zapłaty, od kwoty 99 zł od dnia 06 listopada 2014 r. do dnia zapłaty, od kwoty 99 zł od dnia 06 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty, od kwoty 99 zł od dnia 06 stycznia 2015 r. do dnia zapłaty, od kwoty 100 zł od dnia 11 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty, od kwoty 598 zł od dnia 01 kwietnia 2015 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 60 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Sąd podzielił, w zakresie zasądzonej w wyroku kwoty, stanowisko powoda. Podnieść należy, że strony przewidziały w umowie, że za nieterminowe wpłaty pobierane są odsetki ustawowe. Regulacja ta jest zgodna z treścią art. 481 § 1 k.c., który wskazuje, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Prawo wierzyciela do żądania od dłużnika zapłaty odsetek za czas opóźnienia w wykonaniu świadczenia pieniężnego nie jest uzależnione ani od wykazywania po stronie wierzyciela szkody wynikłej z opóźnienia, ani przyczynami zależnymi od dłużnika zachowania noszącego znamiona winy (wyrok SA w Katowicach z dnia 6 kwietnia 2006 r., I ACa 2087/05, LEX nr 307279). Pozwana zobowiązała się w umowie do terminowego uiszczania opłat wskazanych w umowie (w tym tytułem czesnego). Przy tym terminy płatności poszczególnych rat zostały wprost wskazane w umowie. W ocenie Sądu wobec ustalonego stanu faktycznego powód zasadnie dochodził zapłaty odsetek od nieterminowego świadczenia przez pozwaną. A zatem należały mu się odsetki ustawowe za opóźnienie liczone: od kwoty 99,00 złotych od dnia 15 października 2014 roku do dnia zapłaty, od kwoty 99,00 złotych od dnia 15 października 2014 roku do dnia zapłaty, od kwoty 99,00 złotych od dnia 06 listopada 2014 roku do dnia zapłaty, od kwoty 99,00 złotych od dnia 06 grudnia 2014 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 99,00 złotych od dnia 06 stycznia 2015 roku do dnia zapłaty. Wobec niezasadności zgłoszonych roszczeń co do kwoty 598 zł tytułem zwrotu udzielonej ulgi, kwoty 100 zł tytułem opłaty za sesję egzaminacyjną oraz kwoty 60 zł tytułem opłaty manipulacyjnej nie było również zasadne roszczenie powoda o zapłatę odsetek od tych kwot. Roszczenie to jest bowiem akcesoryjne w stosunku do roszczenia głównego - art. 481 i 359 k.c. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. Ponieważ powód wygrał proces w 39%, to zasądzono na jego rzecz od pozwanej część kosztów procesu w wysokości 158,73 zł. Na koszty powoda w niniejszej sprawie złożyły się: 360 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika procesowego według stawki minimalnej z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015.1804 j.t.), 17 zł w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz.U.2015.783 ze zm.) oraz 30 zł tytułem opłaty od pozwu. W pkt 4 wyroku Sąd oddalił wniosek pozwanej o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, albowiem w toku postępowania pozwana nie wykazała, aby poniosła jakiekolwiek koszty. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w wyroku. ZARZĄDZENIE (...).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.