Obsah (4)
§ 1§ 2§ 4§ 5Sygn. akt IV P 13/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Elżbieta Wojtczuk
§ 1k.p.
oraz wydane na podstawie art.
§ 2
k.p., rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, a także zastępujące je od 1 marca 2013 roku rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Przepisy przewidują dwa sposoby ochrony uprawnień pracowników związanych z podróżą służbową. Po pierwsze, w aktach określonych w art.
§ 4k.p.
(postanowieniach układu zbiorowego pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę) dieta nie może być niższa niż ustalona dla pracowników sfery budżetowej. Po drugie, jeżeli te akty nie zawierają postanowień dotyczących zwrotu kosztów podróży służbowej, zastosowanie znajdują przepisy dotyczące pracowników sfery budżetowej (art.
§ 5k.p.).
Zgodnie z obowiązującym do końca lutego 2013 r. § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, a także zgodnie z zastępującym je od 1 marca 2013 roku rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej - z tytułu podróży odbywanej w miejscu i terminie określonym przez pracodawcę pracownikowi przysługują diety oraz zwroty kosztów noclegów. Dieta jest przeznaczona na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki. Wysokości diet za dobę podróży w poszczególnych państwach jest określona w załącznikach do ww. rozporządzeń. Zgodnie z powołanymi rozporządzeniami za nocleg przysługuje pracownikowi zwrot kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem, w granicach ustalonego na ten cel limitu określonego w załączniku do rozporządzenia. W razie nieprzedłożenia rachunku za nocleg, pracownikowi przysługuje ryczałt w wysokości 25% limitu. Oba rozporządzenia, wykluczają jednak możliwość zwrotu pracownikowi kosztów wydatkowanych na nocleg czy ryczałtu na jego pokrycie, jeżeli pracodawca lub strona zagraniczna zapewniła pracownikowi bezpłatny nocleg. U obu pozwanych od dnia 01 stycznia 2010 r. obowiązywały regulaminy wynagradzania, które w art. 17-18 regulowały kwestie wypłaty należności z tytułu podróży służbowych. Zgodnie z art. 7 pkt 4 i 5 każdego z regulaminów diety przysługujące pracownikom odbywającym zagraniczną podróż służbową przysługiwały w wysokości diet za podróże krajowe i mogły być uznaniowo zwiększone przez pracodawcę z jego inicjatywy lub na wniosek pracownika lecz nie mogły przekroczyć należności jakie przysługiwałaby pracownikowi w przypadku naliczenia dokonanego według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. z 2002 r., nr 236, poz. 1991). Z przedłożonych przez pozwanych rozliczeń należności za podróże służbowe z tytułu diet i ryczałtów za noclegi wynika, iż pozwani dokonywali rozliczeń zgodnie z Rozporządzeniami Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju i na obszarze kraju (Dz.U. nr 236 poz. 1991 i 1990 ze zm.) dlatego też, Sąd uznał, iż powodom należy wyliczyć należności z tytułu podróży służbowych zgodnie z przyjętym przez pozwanych sposobem wyliczenia tj. tak jak dla pracowników sfery budżetowej. Odnosząc się do definicji „podróż służbowa” to powyższa kwestia uregulowana została w art. 2 pkt 7 ustawy o czasie pracy kierowców z 16 kwietnia 2004 r. zgodnie z którą za podróż służbową uważane jest każde zadanie służbowe polegające na wykonywaniu, na polecenie pracodawcy: a)przewozu drogowego poza miejscowość, o której mowa w pkt 4 lit. a, lub b)wyjazdu poza miejscowość, o której mowa w pkt 4 lit. a, w celu wykonania przewozu drogowego. Niniejsza definicja podróży służbowej została wprowadzona od 3 kwietnia 2010 r. na podstawie art. 4 ustawy z dnia 10 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 43, poz. 246). Przed 3 kwietnia 2010 r. do kierowców miała zastosowanie regulacja zawarta w art.
§ 1
kp zgodnie z którą pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Podróż służbowa w rozumieniu w/w przepisu to sytuacja incydentalna w zatrudnieniu, związana z wykonaniem określonego zadania. Nie można było zatem uznać, że definicję podróży służbowej w rozumieniu art.
§ 1
kp spełniają kierowcy w transporcie międzynarodowym, gdyż pracują w warunkach stałego przemieszczania się i podróż nie stanowi u nich zjawiska wyjątkowego. Nie wykonują incydentalnie zadania związanego z oddelegowaniem poza miejsce pracy, lecz ich charakter pracy wymusza nieustanne przebywanie w trasie. Nie ma zatem do nich zastosowania ani hipoteza ani dyspozycja art.
§ 1k.p.
(uzasadnienie uchwały z 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08). Powyższe stanowisko zostało również ponownie zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 2013 r., II PK 296/12 i w wyroku z dnia 18 stycznia 2013 r. w sprawie II PK 144/12 gdzie wskazano, że przed dniem 3 kwietnia 2010 r. strony nie mogły zakwalifikować pracy kierowców transportu międzynarodowego, jako podróży służbowej w ustawowym rozumieniu art.
§ 1k.p.
Oznacza to, że nie można było bezpośrednio stosować do tych kierowców przepisów o podróżach służbowych i zasądzać kosztów diet i ryczałtów za noclegi. Innymi słowy przed 3 kwietnia 2010 r. miejsce pracy podane w umowie o pracę miało znaczenie jako punkt wyjścia w ustalaniu prawa do świadczeń z tytułu podróży służbowej, gdy oddawało rzeczywiste (faktyczne) miejsce pracy. Nie mogło przeważyć, gdy strony umawiały się i pracownik wykonywał stale pracę w miejscu innym niż podane w umowie o pracę. Jeżeli podróż służbowa była zdarzeniem wyjątkowym (incydentalnym) w zatrudnieniu, to czym innym jest stałe miejsce prawy i czym innym podróż służbowa. Powództwa R. S. i R. I. dotyczą należności z tytułu podróży służbowych obejmujący okres przed 3 kwietnia 2010 r., gdyż R. S. objął powództwem należność z tytułu podróży służbowych od dnia 21 stycznia 2010 r., a R. I. objął powództwem należności z tytułu podróży służbowych od dnia 1 stycznia 2008 r. zgodnie z treścią powództw wymienionych. Nie budzi wątpliwości, że praca obu powodów w okresie przed 3 kwietnia 2010 r. polegała na wykonywaniu podróży służbowych poza granicami kraju, ich praca i kraj docelowy wynikały z każdorazowo z poleceń wyjazdów służbowych, a jako miejsce pracy w umowach wskazano siedzibę pracodawcy lub miejsce wskazane przez pracodawcę. Tak więc podróże służbowe wykonywane przez powodów przed 3 kwietnia 2010 r. nie miały charakteru wyjątkowego tylko stały, gdyż na tym polegała ich praca, dlatego też za podróże wykonane przed 3 kwietnia 2010 r. powodom R. S. i R. I. nie przysługuje roszczenie o diety i ryczałty za noclegi i w tym zakresie oba powództwa zostały oddalone. W przypadku powoda R. I. zgodnie z opinią biegłej ds. księgowości należności z tytułu podróży służbowych zostały wyliczone na łączną kwotę 147 674,45 zł i do tej kwoty pełnomocnik powoda rozszerzył żądanie powództwa w piśmie z dnia 2 września 2015 r. (chociaż odwrotnie niż w pierwotnym żądaniu pozwu wskazano tytułu poszczególnych należności, to jednak nie wpływa na skuteczność rozszerzenia powództwa). Od tej kwoty odliczone zostały należności za podróże służbowe odbyte od 05.01.2010 r. do 01.04.2010 r. (pkt.1-9 zestawienia nr 1 z opinii biegłego k. 279-280) w kwocie 14 870,60 zł i zasądzona została kwota 132 803,85 zł na rzecz powoda R. I.. Natomiast w przypadku R. S. od kwoty wyliczonej przez biegłą 102 203,09 zł odjęte zostały należności za podróże służbowe za okres od 21.01.2010 r. do 09.04.2014 (pozycje 1-5 zestawienia nr opinii uzupełniającej k. 335-336) w kwocie 8533,54 zł, co dało kwotę zasądzoną na R. S. w wysokości 93 669,55 zł. Odnosząc się natomiast do powództwa Ł. S.
(1)to zostało ono uwzględnione do kwoty 101 841,51 zł, gdyż biegła sądowa wyliczyła należności z tytułu podróży służbowych przysługujące wymienionemu na kwotę 105 613,10 zł i tym wyliczeniem objęte są również należności z tytułu podróży służbowych w dniach od 02.12.2012-11.12.2012 i 12.12.2012 – 19.12.2012 r., które nie są objęte żądaniem pozwu. Powództwo bowiem dotyczy należności z tytułu diet i ryczałtów odbytych za okres od 15.04.2010 r. do listopada 2012 r. Suma należności za poszczególne miesiące wskazane przez pełnomocnika powoda daje kwoty należności głównych wymienione w pkt 1 i 2 pozwu i ostatnim miesiącem, za który powód dochodzi należności z tytułu diet i ryczałtów za noclegi jest listopad 2012 r. Powyższe wynika również z załącznika do pozwu, w którym pełnomocnik w poz. 1-59 rozpisał odbyte przez powoda podróże i wyliczone należności z tytułu podróży służbowych za każdy miesiąc i powyższe zestawienie kończy się na podróży służbowej odbytej od 15.11.2012 r. do 24.11.2012 r. (koperta k. 13). Wobec powyższego Sąd od kwoty 105 613,10 zł odjął kwotę 3771,59 zł, co dało kwotę 101 841,51 zł zasądzoną na rzecz powoda Ł. S.
(1). Od 3 kwietnia 2010 r. za podróż służbową uważane jest każde zadanie służbowe wykonane na polecenie pracodawcy przewozu drogowego poza miejscowość stanowiąca m.in. siedzibę pracodawcy, tak więc za podróże służbowe rozpoczęte od 3 kwietnia 2010 r. powodom przysługują należności z tytułu diet i ryczałtów za noclegi w kwotach zasądzonych w sentencji wyroku. W regulaminach wynagradzania pozwanych wskazano w art. 18 pkt 2, iż nie przysługują ryczałty za noclegi w sytuacji zapewnienia noclegu w pojeździe wyposażonym w miejsce do spania. Pozwani w prezentowanych stanowiskach wskazywali, że nie przysługują ryczałty za noclegi powodom, ze względu na to, że pracodawcy zapewniali im bezpłatny nocleg w kabinach pojazdów wyposażonych w miejsce do spania, a złożyli rozliczenia kosztów podróży służbowych, w których w zestawieniu kosztów ujęte zostały również ryczałty za noclegi. Powyższe wskazuje wyraźnie, że pozwani sami sobie przeczą. W uchwale z dnia 7 października 2014 r. Sąd Najwyższy wskazał, że zapewnienie pracownikowi - kierowcy samochodu ciężarowego - odpowiedniego miejsca do spania w kabinie tego pojazdu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, co powoduje, że pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu na warunkach i w wysokości określonych w rozporządzeniu albo na korzystniejszych warunkach i wysokości, określonych w umowie o pracę, układzie zbiorowym pracy lub innych przepisach prawa pracy (I PZP 3/14, OSNP 2015/4/47). Sąd podziela powyższe stanowisko Sądu Najwyższego uznając je również za własne i w związku z tym, nie zasadne jest stanowisko pozwanych, iż powodom nie przysługuje ryczałt za noclegi, gdyż mieli zapewniony przez pozwanych bezpłatny nocleg w kabinie samochodu, gdzie faktycznie nocowali. Świadczenia wypłacane przez pracodawcę na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową pracownika nie są składnikiem wynagrodzenia za wykonaną pracę, ale stanowią zwrot zwiększonych kosztów wynikających ze świadczenia pracy poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy (por. wyrok SN z 15 lutego 2000 r., I PKN 536/99, OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 443). W ocenie Sądu Okręgowego, otrzymywane przez powodów kwoty za ilość odbytych kursów do Rosji czy Turcji według stawek za kurs określonych przez pozwanych jak również wynagrodzenie wyliczone według iloczynu przejechanych kilometrów i stawki za kilometr do krajów Europy Zachodniej nie stanowią należności z tytułu diet i ryczałtów za noclegi tylko są wynagrodzeniem za pracę, na którą powodowie umówili się z pozwanymi. O zasadności powyższego stanowiska świadczy to, że ze zgromadzonego materiału w postaci zeznań powodów i zeznań prawie wszystkich świadków (poza 3 osobami, co do których Sąd odmówił im wiarygodności, co wskazano powyżej) wynika, że wynagrodzenie wynikające z treści umów o pracę wypłacane powodom na konta było im potrącane przez pozwanych z należności przysługujących za odbyte kursy. Głównym argumentem pozwanych, co do niezasadności powództw były dowody w postaci rozliczeń delegacji służbowych, z których miało wynikać, iż należności z tytułu podróży służbowych zostały wypłacone powodom, co potwierdzili podpisem. Sąd powyższych dowodów nie obdarzył wiarygodnością, co wskazano w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto o wiarygodności zeznań powodów i świadków, których zeznania zostały obdarzone wiarygodnością, co do tego, że druki rozliczeń delegacji były przez nich podpisywane in blanco było poza okolicznościami wskazanymi powyżej również złożenie przez pełnomocnika pozwanych bloczki takich druków tylko z podpisem powoda Ł. S.
(1). Zważywszy zatem na powyższe jak również na to, że pozwani nie wykazali, aby kwoty z tych rozliczeń były faktycznie wypłacone powodom Sąd uznał, iż pozwani nie wypłacili powodom należności z tytułu podróży służbowych. Odnosząc się do wskazanych przez powodów kwot, od których wnosili o naliczenie odsetek, to Sąd wysokość miesięcznych kwot za podróże służbowe wyliczył w oparciu o dowód z opinii biegłej ds. księgowości, której wyliczenia po wydaniu opinii uzupełniającej nie były kwestionowane przez żadną ze stron procesu. Obliczenia te zostały wykonane według zasady, iż należności za podróże zakończone do końca danego miesiąca były sumowane i od tej sumy były naliczane odsetki ustawowe od dnia 11 dnia każdego miesiąca, zgodnie z żądaniem pozwu. W przypadku podróży wykonywanych na przełomie miesięcy, kwota należności z tytułu takiej podróży służbowych była uwzględniana w miesiącu, w którym podróż się zakończyła. W przypadku zaś, gdy suma należności za odbyte podróże służbowe według opinii biegłej była wyższa niż kwota za dany miesiąc, wskazany w żądaniu pozwu odsetki zasądzone zostały od kwoty wynikającej z żądania poszczególnych powództw. Odsetki zostały zasądzone na podstawie art. 481 § 1 kc. Należności za poszczególne podróże służbowe powinny być bowiem wypłacone pracownikowi niezwłocznie po ich zakończeniu, a zgodnie z regulaminem wynagradzania termin płatności wynagrodzenia był określony do 10-ego dnia następnego miesiąca. W pozostałym zakresie powództwa wobec ich niezasadności zostały oddalone. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanych o na podstawie art. 291 § 1 kp, zgodnie z którym roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia roszczeń powodów co do należności z tytułu podróży służbowych za okres od lutego 2010 r. do lutego 2013 r. został przerwany wnioskami powodów z 25 lutego 2013 r. o zawezwania do prób ugodowych. Bieg terminu przedawnienia zaczął biec na nowo od dnia 26 marca 2013 r. dla każdego z powodów, dlatego należności z tytułu podróży służbowych zasądzone za okres od 3 kwietnia 2010 r. nie uległy przedawnieniu. Na podstawie art. 83 ust. 2, art. 97 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2014 poz. 1025 j.t.) Sąd nakazał pobrać od pozwanego L. P.
(1)prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) P. L. kwotę 9744 zł tytułem opłat sądowych od uwzględnionej części powództw Ł. S.
(1)i R. I., a od (...) Sp. z o.o. kwoty 4262 zł tytułem opłaty sądowej od uwzględnionej części powództwa R. S. na rzecz Skarbu Państwa od poniesienia której powodowie zostali zwolnieni. Powyższe kwoty zostały obliczona proporcjonalnie do wysokości roszczeń, którym ulegli pozwani. O kosztach procesu między stronami orzeczono na podstawie art. 100 kpc. Koszty zastępstwa procesowego zostały stosunkowo rozdzielone na podstawie proporcji w jakich strony uległy swoim roszczeniom. Ł. S.
(1)wygrał proces w 74 % tak więc koszty zastępstwa procesowego przysługujące mu to 1998 zł (74% z kwoty 2700 zł), od których zostały odjęte koszty zastępstwa procesowego należne pozwanemu w kwocie 702 zł (26% z kwoty 2700 zł), co dało kwotę zasądzoną na jego rzecz w wysokości 1296 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. R. I. wygrał proces w 90 % tak więc koszty zastępstwa procesowego przysługujące mu to 2430 zł (90% z kwoty 2700 zł), od których zostały odjęte koszty zastępstwa procesowego należne pozwanemu w kwocie 270 zł (10% z kwoty 2700 zł), co dało kwotę zasądzoną na jego rzecz w wysokości 2160 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. R. S. wygrał proces w 91 % tak więc koszty zastępstwa procesowego przysługujące mu to 2457 zł (91% z kwoty 2700 zł), od których zostały odjęte koszty zastępstwa procesowego należne pozwanemu w kwocie 243 zł (9% z kwoty 2700 zł), co dało kwotę zasądzoną na jego rzecz w wysokości 2214 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Stosownie do treści art. 477 2 § 1 zd. 1 k.p.c. wyrokowi w pkt I i V nadano rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1386 zł, a w pkt III rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1500 zł, tj. w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w wyroku.