przedmiotowego rozporządzenia dotyczą takich przychodów, które w swojej istocie nie stanowią przysporzenia majątkowego pracowników, a mają na celu wyrównanie ubytków tego majątku, zabezpieczenie pracowników (koszt ubezpieczeń) bądź też zrekompensowanie pewnych niedogodności (za wyjątkiem gratyfikacji szczególnych, wypłacanych np. w związku z przejściem na emeryturę, za szczególne osiągnięcia, projekty wynalazcze). W ocenie tego sądu o takim charakterze wyjątków wskazanych w § 2 świadczą użyte w tym przepisie określenia „wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy”, „odszkodowania za utratę lub uszkodzenie (…), „ekwiwalenty pieniężne za użycie (…)”, „wartość ubioru służbowego (…)”, „ kwota (…) zwrot kosztów przeniesienia służbowego (…)”, „dodatek walutowy (…)”, „dodatek za rozłąkę (…)”, „świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne (…)”. Tymczasem udostępnienie pracownikowi samochodu służbowego do celów prywatnych ma typowy charakter dodatkowego przychodu pracownika, powstałego na skutek finansowania (czy też współfinansowania) przez pracodawcę używania samochodu przez pracownika. Nadto według tego Sądu, gdyby istotnie prawodawca zamierzał wyłączyć z podstawy wymiaru składek przychody powstałe wskutek korzystania w celach prywatnych z samochodu służbowego, wyłącznie to sformułowałby wyraźnie i w sposób zbliżony do treści pkt 13 § 2 rozporządzenia. W pkt tym wskazano, że podstawy wymiaru składek nie stanowią przychody z tytułu „zwrotu kosztów używania w jazdach lokalnych przez pracowników, dla potrzeb pracodawcy, pojazdów niebędących własnością pracodawcy - do wysokości miesięcznego ryczałtu pieniężnego albo do wysokości nieprzekraczającej kwoty ustalonej przy zastosowaniu stawek za 1 km przebiegu pojazdu - określonych w odrębnych przepisach wydanych przez właściwego ministra, jeżeli przebieg pojazdu, z wyłączeniem wypłat ryczałtu pieniężnego, jest udokumentowany przez pracownika w ewidencji przebiegu pojazdu, prowadzonej przez niego według zasad określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych”. Przytoczone powyżej wyłączenie obejmuje zatem korzystanie przez pracowników z pojazdów niebędących własnością pracodawcy, dla potrzeb pracodawcy, a zatem czynność rodzajowo tożsamą z „korzystaniem z pojazdów” służbowych do celów prywatnych. Użycie w odniesieniu do tej samej czynności zupełnie odmiennych sformułowań i to w jednym przepisie: „korzystanie z pojazdów” (pkt 13) oraz „korzystanie (…) z przejazdów” (pkt 26) jednoznacznie – zarówno przy zastosowaniu wykładni językowej, systemowej i celowościowej – wskazuje na to, że zamiarem prawodawcy było uwzględnienie przychodów związanych z udostępnieniem pracownikowi samochodu w celach prywatnych w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (oraz zdrowotne). W konsekwencji, mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd Okręgowy przyznał rację organowi rentowemu, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przepis § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia. Następnie sąd pierwszej instancji uznał, że zarzut niezachowania 30 dniowego terminu na wydanie interpretacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. także okazał się chybiony i wyjaśnił, że termin ten jest terminem wiążącym organ, ponieważ tylko w zakreślonych ramach czasowych organ administracji jest uprawniony do korzystania ze swoich kompetencji. Decyzyjna aktywność organu poza tymi ramami nie miałaby prawnego umocowania i niewątpliwie naruszałaby prawo materialne. Termin 30 dni jest również terminem wiążącym stronę, oznacza bowiem obowiązek powstrzymania się przez stronę od zamierzonego działania przez określony czas, nie krótszy jednak niż 30 dni, liczony od daty złożenia wniosku o interpretację. Upływ terminu określonego w art. 10a powołanej na wstępie ustawy oznacza dla organu brak możliwości wydania decyzji o interpretacji. Decyzja o interpretacji musi zostać uzewnętrzniona przez doręczenie jej stronie na piśmie, bo tylko w takim wypadku wchodzi do obrotu prawnego i wywołuje skutek prawny. Z władczej pozycji organu w stosunku administracyjnym wiążą się określone obowiązki organu - jednym z nich jest obowiązek doręczenia stronie decyzji. Brak doręczenia decyzji o interpretacji w ustawowym terminie wywołuje skutek prawny - interpretację uważa się za dokonaną ze stanowiskiem przedstawionym przez stronę (art. 10a zdanie drugie ustawy). W art. 10a zd. 1 jako początek biegu 30-dniowego terminu wskazano otrzymanie przez organ kompletnego i opłaconego wniosku. W ocenie Sądu Okręgowego, kompletny wniosek wpłynął do organu rentowego dopiero 22 lipca 2014 r. Poruszanie kwestii kwalifikacji podatkowej świadczeń przez wnioskodawcę, wskazywanie na właściwą interpretację pojęcia „środek lokomocji” oraz zaistniałe na skutek tego wątpliwości organu rentowego co do własnego stanowiska wnioskodawcy w tej sprawie mogły uzasadniać wątpliwości organu co do właściwych intencji wnioskodawcy. Zgodzić się również należy, że brak zastrzeżeń (...) spółki z o.o. co do zasadności wezwania do uzupełnienia wniosku i udzielenie wyjaśnień w odniesieniu do właściwej treści wniosku, uzasadniał po stronie organu przekonanie co do tego, że kompletny i opłacony wniosek wpłynął dopiero 22 lipca 2014 r. W tych okolicznościach podzielenie stanowiska wnioskodawcy co do niezachowania 30-dniowego terminu na wydanie interpretacji byłoby sprzeczne z art. 10a ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., art. 99 k.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 490) zasądził od (...) spółki z o.o. w S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości nie zgodziła się (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S., która działając przez pełnomocnika w wywiedzionej apelacji zarzuciła mu: - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że z wniosku płatnika o dokonanie indywidualnej interpretacji nie wynikało, czy interpretacja ma dotyczyć również kwestii przychodu w świetle przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, podczas gdy z treści tego wniosku jednoznacznie wynikało, że jej świadczenia na rzecz pracowników traktowane będą jako przychód tych osób; - naruszenie prawa materialnego przez: 1. błędną wykładnię § 2 rozporządzenia polegającą na uznaniu, że wskazane w tym przepisie wyjątki nie stanowiące podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dotyczą takich przychodów, które w swojej istocie nie stanowią przysporzenia majątkowego pracowników, a mają na celu wyrównanie ubytków tego majątku, zabezpieczenie pracowników bądź też zrekompensowanie pewnych niedogodności, podczas gdy zdaniem płatnika § 2 omawianego aktu dotyczy również przychodów o innym charakterze niż wskazywany przez Sąd; 2. błędną wykładnię § 2 ust. 1 pkt 26) rozporządzenia polegającą na:
rozporządzenia dotyczą takich przychodów, które w swojej istocie nie stanowią przysporzenia majątkowego pracowników, a mają na celu wyrównanie ubytku tego majątku, zabezpieczenie pracowników bądź też zrekompensowanie pewnych niedogodności. Płatnik nie zgodził się z tym twierdzeniem, wskazując, że opisanego w uzasadnieniu skarżonego wyroku charakteru nie mają m.in.: nagrody jubileuszowe (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia); nagrody Ministra Gospodarki za szczególne osiągnięcia w eksporcie (§ 2 ust. 1 pkt 1b rozporządzenia); świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (§ 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia); nagrody za wyniki sportowe (§ 2 ust. 1 pkt 28 rozporządzenia); czy też świadczenia w naturze w postaci działki gruntu (§ 2 ust. 1 pkt 30 rozporządzenia). Jednocześnie kwestionując możliwość odwołania się do sytuacji określonej w § 2 ust. 1 pkt. 13 rozporządzenia w sposób w jaki dokonał tego Sąd Okręgowy, płatnik podniósł, że przepis ten dotyczy sytuacji, gdy pracownik wykorzystuje swój prywatny samochód do celów służbowych, a więc stanu faktycznego zgoła innego niż wykorzystywanie samochodów służbowych do celów prywatnych. Nadto ustawodawca nie mógł posłużyć się w § 2 ust. 1 pkt 26 pojęciem „korzystania z pojazdów” bowiem przepis ten dotyczy szeregu różnych sytuacji, a nie tylko korzystania z samochodu służbowego do celów prywatnych. Następnie skarżący powtórzył zarzut przekroczenia przez organ rentowy terminu do wydania decyzji interpretacyjnej wskazując na skutki takiego działania. W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych wskazując, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy a zarzuty apelacji nie zasługują na uwzględnienie. Organ rentowy podkreślił, że w odniesieniu do stanu faktycznego przedstawionego przez płatnika we wniosku o wydanie interpretacji przepis § 2 ust. 1 pkt. 26 rozporządzenia nie znajduje zastosowania. Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje: Apelacja płatnika okazała się nieuzasadniona. W pierwszej kolejności, w odpowiedzi na zarzuty apelacji, należy wskazać, że organ rentowy miał prawo zobowiązać płatnika do uzupełnienia wniosku o interpretację, z prawa tego skorzystał, a płatnik wywiązał się z nałożonego obowiązku. Skutkowało to uznaniem, że decyzja wydana przez organ rentowy w dniu 30 lipca 2014 r. została wydana w ustawowym terminie. Zatem zarzut naruszenia prawa procesowego okazał się chybiony. Odnośnie zarzutu błędnej wykładni zarówno § 2, jak i § 2 ust. 1 pkt. 26 rozporządzenia za apelującym pokreślić należy, że w sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, iż § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia obejmuje wyraźnie określone dwie kategorie korzyści materialnych, które po spełnieniu wymogu ustanowienia ich w wewnątrzzakładowych źródłach prawa pracy korzystają ze zwolnienia z podstawy wymiaru składek, tj. - uprawnienie do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług, - korzystanie z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie treść wniosku o wydanie interpretacji z dnia 20 czerwca 2014 r. jednoznacznie wskazuje, że płatnik zamierzał wprowadzić uregulowanie dotyczące drugiej kategorii korzyści materialnych określonych w przywołanym przepisie rozporządzenia tj. korzystanie z częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji. Przy czym, środkami lokomocji mają być samochody stanowiące własność (środki trwałe) płatnika przydzielone pracownikom w celach służbowych, a korzyść majątkowa ma polegać także na możliwości korzystania z tych samochodów do celów prywatnych przy symbolicznej ryczałtowej miesięcznej odpłatności ponoszonej przez pracowników na rzecz pracodawcy. W ocenie sądu odwoławczego uprawnione jest wnioskowanie sądu pierwszej instancji, że pojęcie środki lokomocji objęte przepisem § 2 ust. 1 pkt. 26 rozporządzenia obejmuje środki transportu publicznego oraz transportu organizowanego przez pracodawcę. Nie ulega też żadnych wątpliwości, że regulacja została wprowadzona celem umożliwienia pracodawcy organizacji „przejazdów” pracowników, czyli dojazdów do pracy, z pracy oraz w celu wykonywania obowiązków służbowych, a także innych przejazdów związanych z zatrudnieniem organizowanych przez pracodawcę (np. wyjazdy na majówkę, grzybobranie, do kina, teatru czy inne), bez obciążenia daniną na ubezpieczenia społeczne. Przy czym, Sąd Apelacyjny podziela stanowisko skarżącego, że pojęcie środki lokomocji obejmuje także środki niepublicznego transportu, a więc także samochody osobowe, jako maszyny przeznaczone do przemieszczania się. Nadto nie ulega żadnej wątpliwości, że korzystanie przez pracowników z majątku (środków trwałych) płatnika – samochodów służbowych dla celów prywatnych (i to bez względu czy cele prywatne są określone czy nie), przy dokonywaniu symbolicznej odpłatności wyliczonej w sposób określony przez płatnika, stanowi przysporzenie majątkowe pracowników. I w ocenie sądu odwoławczego taka korzyść majątkowa pracownika powinna stanowić także podstawę oskładkowania w rozumieniu ustawy systemowej. Zatem takie przysporzenie nie podlega wyłączeniu na podstawie wskazanego na wstępie uregulowania. W tym miejscu należy także zwrócić uwagę, że słusznie sąd pierwszej instancji wskazał, iż jeżeli ustawodawca takie wyłączenie chciałyby wprowadzić, to – zdaniem Sądu Apelacyjnego z uwagi na jego znaczną wartość – uczyniłby to w sposób jednoznaczny, tak jak uczynił to w § 2 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia w zakresie korzystania z pojazdów prywatnych dla potrzeb pracodawcy. Dalej mając na uwadze treść zarzutów należy podkreślić, że sąd pierwszej instancji zwracając uwagę na warunek odpłatność korzyści majątkowej uzyskanej przez pracownika określonej w § 2 ust. 1 pkt. 26 rozporządzenia wprost odniósł go do pierwszej grupy tych korzyści wymienionych w tym przepisie, a więc do korzyści majątkowej w postaci artykuł, towar lub usługę. Sąd odwoławczy pominął te zarzuty, które dotyczyły omówienia przez Sąd Okręgowy pierwszej grupy korzyści majątkowych określonych w § 2 ust. 1 pkt. 26 rozporządzenia, uznał bowiem na podstawie wniosku płatnika o wydanie interpretacji (łącznie z jego uzasadnieniem), że przedmiotem zainteresowania w sprawie jest druga grupa korzyści majątkowych określona w omawianym przepisie. Należy mieć na uwadze, że w wyniku wprowadzenia proponowanego zapisu w regulaminie pracy w spółce pracownicy, który otrzymaliby prawo do korzystania z samochodów służbowych do celów prywatnych otrzymaliby prawo do nieograniczonego korzystania z tych samochodów za „symboliczną” odpłatnością. W praktyce oznaczałoby to używanie samochodu służbowego w codziennym funkcjonowaniu zarówno w sprawach służbowych, jak i prywatnych, bez ponoszenia praktycznie jakichkolwiek kosztów tego użytkowania, a więc także rezygnację z samochodu prywatnego dla swoich potrzeb. Uznanie, że taka korzyść majątkowa zostałaby wyłączona z podstawy oskładkowania na mocy § 2 ust. 1 pkt. 26 rozporządzenia stanowiłaby nieuzasadnione uprzywilejowanie określonej grupy pracowników i to (z reguły) najlepiej uposażonych (jak wskazuje wnioskodawca - członków zarządu). Wbrew zarzutom apelującego słusznie sąd pierwszej instancji wskazał,
przedmiotowego rozporządzenia dotyczą takich przychodów, które w swojej istocie nie stanowią przysporzenia majątkowego pracowników, a mają na celu wyrównanie ubytków tego majątku, zabezpieczenie pracowników (koszt ubezpieczeń) bądź też zrekompensowanie pewnych niedogodności (za wyjątkiem gratyfikacji szczególnych, wypłacanych np. w związku z przejściem na emeryturę, za szczególne osiągnięcia, projekty wynalazcze). Omawiając ten fragment uzasadnienia skarżący nie odczytał go w sposób przedstawiony przez Sąd Okręgowy, który stwierdził,
rozporządzenia w istocie nie stanowią przysporzenia majątkowego (z wyjątkami dalej omówionymi). Lektura całości przepisu § 2 rozporządzenia pozwala na podzielenie stanowiska Sądu Okręgowego jako słusznego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego prawidłowe jest stanowisko sądu pierwszej instancji, że udostępnienie pracownikowi samochodu służbowego do celów prywatnych ma typowy charakter dodatkowego przychodu pracownika, powstałego na skutek finansowania (czy też współfinansowania) przez pracodawcę używania samochodu przez pracownika. Nadto słusznie sąd pierwszej instancji wskazał, że gdyby istotnie prawodawca zamierzał wyłączyć z podstawy wymiaru składek przychody powstałe wskutek korzystania w celach prywatnych z samochodu służbowego, wyłącznie to sformułowałby wyraźnie, tak jak to uczynił np. pkt 13 § 2 ust. 1 rozporządzenia. Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne dokonane przez sąd pierwszej instancji, były one niesporne między stronami, a także podstawy prawne rozstrzygnięcie wraz z ich szczegółowym omówieniem, i nie widzi potrzeby ponownego przytaczania ich w tej części uzasadnienia. Powyższe rozważania wskazują, że ostatecznie rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji okazało się prawidłowe. Natomiast apelacja skutecznie nie podważyła tego rozstrzygnięcia, mimo częściowo trafnych spostrzeżeń, które jednak nie mogły doprowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego. Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. apelacja płatnika oddalił w całości (punkt 1). O kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie przepisu art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie, z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), przy czym Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (art. 108 § 1 k.p.c.). Do celowych kosztów postępowania należy, między innymi, koszt ustanowienia zastępstwa procesowego, który w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego, wynosi 60 zł, zgodnie z § 11 ust. 2 w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Zatem, skoro oddalono apelację płatnika, uznać należało, że przegrał postępowanie odwoławcze w całości, a wobec tego, zasądzono od apelującego na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego w całości – 120 zł, zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia z 2002 r. (punkt 2). SSA Urszula Iwanowska SSA Anna Polak SSA Romana Mrotek
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.