Sygn.akt III AUa 1383/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Marek Szymanowski (spr.) Sędziowie: SO del. Elżbieta Rosłoń SA Alicja Sołowińska Protokolant: Magda Małgorzata Gołaszewska po rozpoznaniu na rozprawie 1 czerwca 2016 r. w B. sprawy z odwołania S. G. przy udziale zainteresowanego J. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia na skutek apelacji wnioskodawczyni S. G. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 26 października 2015 r. sygn. akt V U 1692/14 I. zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję z dnia 20 sierpnia 2014 roku w ten sposób, że stwierdza, iż S. G. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom : emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 21 listopada 2013 roku; II. tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz S. G. kwotę 345 ( trzysta czterdzieści pięć) złotych. Sygn. akt III AUa 1383/15 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 20 sierpnia 2014 r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., nr 1442, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 300 Kodeksu Pracy, art. 58 § 2 Kodeksu Cywilnego stwierdził, że S. G. jako pracownik u płatnika składek J. R. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 21 listopada 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podał, iż umowa o pracę pomiędzy S. G. a J. R. została zawarta jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taka umowa o pracę jest nieważna jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i nie skutkuje podleganiem ubezpieczeniom społecznym. Odwołanie od tej decyzji złożyła S. G. . Wniosła o jej zmianę poprzez ustalenie, że podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 21 listopada 2013 r. z tytułu zatrudnienia. Wyrokiem z dnia 26 października 2015 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił odwołanie i zasądził od S. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy ustalił, iż J. R. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji toreb bagażowych, toreb ręcznych i podobnych wyrobów kaletniczych, produkcji wyrobów rymarskich. S. G. (magistrem administracji) w dniu 20.11.2013r. zwarła z J. R. (swoim ojcem) umowę o pracę na stanowisku: pracownik biurowy na czas nieokreślony od 21 listopada 2013 r., w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem 3.000 zł. Miejsce wykonywania pracy przez S. G. określono: siedziba firmy – C. ul. (...). Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z 18 grudnia 2013 r. ubezpieczona była zdolna do pracy. Odbyła szkolenie wstępne w dziedzinie BHP. W związku z zawarciem umowy o pracę S. G. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego od dnia 21 listopada 2013 r. Od 13 stycznia 2014 r. przebywała na zwolnieniach lekarskich. Sąd Okręgowy wskazał, iż z treści art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i 12 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.) wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu oraz chorobowemu i wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Art. 13 stanowi, że pracownicy podlegają ubezpieczeniu od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Zgłoszenie do ubezpieczenia odnosi jednak swój cel tylko wtedy, gdy osoba zgłoszona jest pracownikiem, a więc gdy skutecznie nawiązany został stosunek pracy. Za ugruntowany w judykaturze i doktrynie uznać należy pogląd, iż nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu osoba, która zawarła umowę o pracę dla pozoru, a więc w sytuacji, gdy przy składaniu oświadczeń woli obie strony miały świadomość, że osoba ta, określona w umowie jako pracownik, nie będzie świadczyć pracy, a druga strona, określona w umowie jako pracodawca, nie będzie z tej pracy korzystać. Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru jest nieważne. Przy czym z pozornością mamy do czynienia wówczas, gdy strony umowy składając oświadczenia woli, nie zamierzają osiągnąć skutków, jakie prawo wiąże z wykonywaniem tej umowy. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 k.p.). O tym, czy strony istotnie nawiązały umowę o pracę nie decyduje zatem formalne zawarcie (podpisanie) umowy nazwanej umową o pracę, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie na jej podstawie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy - przede wszystkim świadczenie pracy przez pracownika z zamiarem wykonywania obowiązków pracowniczych, czyli świadczenie pracy podporządkowanej, w charakterze pracownika, w czasie i miejscu oznaczonym przez pracodawcę. Tym samym w odniesieniu do umowy o pracę pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z tej umowy, a określonych w art. 22 k.p . ( Sąd Okręgowy w tym zakresie odwołał się do orzecznictwa: wyrok SN z 4 stycznia 2008 r., I UK 223/07, wyrok SN z 5 października 2006 r., I UK 120/06, wyrok SA w Łodzi z 4 marca 2014 r., III AUa 953/13 i z 14 lutego 2014 r., III AUa 681/13). Istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnieniem było zatem przesądzenie czy S. G. posiadała status pracownika tj. czy realizowany był stosunek pracy. Sąd Okręgowy podniósł, iż J. R. oprócz córki zatrudnia kilku pracowników. Wszystkich na ½ etatu. Ich wysokość wynagrodzenia stanowi połowa minimalnego wynagrodzenia. Jedynie córka jest zatrudniona na pełny etat z wynagrodzeniem 3.000 zł. Według wyjaśnień J. R. S. G. miała organizować produkcję, utrzymywać kontakty z kontrahentami, zbierać od nich zamówienia, wystawiać faktury, zamawiać towar. Skarżąca nie przedstawiła zdaniem Sądu żadnego materialnego dowodu wykonywania tych czynności tj. żadnego dokumentu podpisanego przez nią. Towary były dostarczane i odbierane przez firmę (...). Również na podstawie zeznań przesłuchanych w sprawie świadków nie można uznać, że pomiędzy stronami doszło faktycznie do zawarcia umowy o pracę. Świadek K. S. zatrudniona jako krawcowa u J. R. zeznała, że ubezpieczona pracowała jako księgowa. Miała stanowisko pracy w tym samym budynku, w którym są szyte torebki. Pakowała torebki, wysyłała faktury, paragony. Pracowała od godziny 8 00 do 16 00. Przed zatrudnieniem córki jej obowiązki wykonywał J. R.. Robi to też obecnie. Świadek K. K. zeznał, że współpracował z J. R.. Ubezpieczona przez krótki okres wydawała mu wyprodukowany towar. Według J. R. jednym z motywów zatrudnienia skarżącej było jej doświadczenie zdobyte w poprzednim miejscu pracy. W ocenie Sądu nie można się z tym zgodzić. S. G. u poprzedniego pracodawcy była zatrudniona przez rok jednak faktycznie pracę świadczyła bardzo krótko. Przez znaczną część tego zatrudnienia była niezdolna do pracy z powodu ciąży albo przebywała na zasiłku macierzyńskim. W ocenie Sądu Okręgowego przedmiotowa umowa o pracę byłą pozorna , a celem działania stron nie było bowiem świadczenie pracy w ramach stosunku pracy i uzyskiwanie z tego tytułu wynagrodzenia, a jedynie osiągnięcie innych korzyści, które prawo wiąże z istnieniem stosunku pracy, jak na przykład uzyskanie ochrony ubezpieczeniowej. Płatnik składek miał pełną świadomość, że umowa nie będzie go obowiązywać, a ewentualne zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne będą krótkotrwałe. Łącząca strony umowa, nie miała bowiem charakteru umowy o pracę. O pozorności oświadczeń woli złożonych przez strony spornych umów o pracę świadczą też inne, ustalone w sprawie okoliczności. Nie można pominąć tu faktu, że odwołująca stała się niezdolna do pracy od 13 stycznia 2014 r., tj. przed upływem dwóch miesięcy od zawarcia umowy o pracę do daty porodu. Dodatkowym faktem potwierdzającym rzeczywisty cel zawarcia umowy o pracę, jakim było uzyskanie prawa do zasiłku chorobowego i macierzyńskiego ( który sam w sobie nie jest naganny pod warunkiem, że strony zamierzają rzeczywiście realizować zawartą umowę), jest okoliczność, że kiedy odwołująca przebywała na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, nie zatrudniono żadnej osoby na jej miejsce, nawet na zastępstwo. J. R. przed zatrudnieniem S. G. oraz po jej odejściu na zwolnienie lekarskie wykonywał obowiązki odwołującej. Co również wskazuje na brak rzeczywistej potrzeby zatrudnienia pracownika. W oparciu o powyższe nie można przyjąć, że S. G. świadczyła pracę określoną w umowie o pracę co nie wyklucza, że pomagała przy niektórych czynnościach np. przyjmowała i wydawała towar, bowiem na wykonywanie takich czynności wskazują zeznania świadków. Jednak zeznania te nie stanowią wystarczającej podstawy do przyjęcia, że odwołująca istotnie pozostawała w stosunku pracy. Dziwi również fakt, iż J. R. nie upoważnił pracownicy do podpisywania pism, które to uprawnienie stanowi istotny element pracy pracownika biurowego. Pozorność umowy o pracę stosownie do art. 83 k.c. pociąga za sobą jej nieważność i brak skutków zakresie podlegania ubezpieczeniem społecznym ,co czyniło odwołanie niezasadnymi uzasadniało oddalenie na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 kpc w zw. z art. 99 kpc w zw. z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). We wniesionej od tego wyroku apelacji odwołująca zaskarżyła go całości i zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez: a) brak dokonania wszechstronnego rozważenia sprawy i oparcie rozstrzygnięcia jedynie na części materiału dowodowego w szczególności poprzez pominięcie: - zaświadczenia z dnia 7 września 2015 r. wystawionego przez J. R., z którego wynika, że S. G. powróciła do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy, - wydruków danych zawartych w listach przewozowych za grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r. , z których wynika, że przesyłki z towarem wyprodukowanym w P.P.H. (...), których wydawaniem miała zajmować się S. G., były przekazywane kurierom de facto każdego dnia roboczego, b) dokonanie oceny reszty materiału dowodowego w sposób dowolny i wyciągnięcie z niego nieuprawionych wniosków o pozorności łączącej odwołującą i zainteresowanego umowy o pracę w szczególności poprzez wyciągnięcie z zeznań świadków K. K. i K. S. wniosku sprzecznego z przedstawioną przez nich relacją, z której wynikało wprost, że S. G. w istocie świadczyła pracę na rzecz zainteresowanego, - postawienie tezy jakoby o pozorności łączącej strony umowy o pracę miała świadczyć wysokość uzyskiwanego przez odwołującą wynagrodzenia w kwocie 3.000 zł bez uwzględnienia, że jako jedyna zatrudniona przez zainteresowanego posiadała ona wyższe wykształcenie, zupełnie inny niż reszta pracowników zakres obowiązków, zaś kwota 3.000 zł na datę jej zatrudnienia była niższa niż przeciętne wynagrodzenie, które w IV kwartale 2013 r. wynosiło 3.823,32 zł /zgodnie z Komunikatem Prezesa GUS z dnia 11 lutego 2014 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale 2013 r. -M.P z 2014 r. poz. 148/, - nieuprawnione przyjęcie, że o pozorności łączącej strony umowy o pracę świadczy brak przedstawienia dokumentacji opatrzonej podpisem odwołującej /co zresztą jest stwierdzeniem obiektywnie nieprawdziwym - vide dwa dokumenty złożone na rozprawie w dniu 19 stycznia 2015 r./ jako że praca wykonywana przez odwołującą w zasadniczej części nie wymagała składania przez nią podpisów /jak pakowanie czy wydawania towarów, wystawianie faktur, poszukiwanie kontrahentów/, czy też odbywała się przy pomocy systemów komputerowych, 2) art. 217 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wnioskowanych w odwołaniu dowodów z zeznań świadków G. P., B. R. i M. R.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.