Sygn. akt III Ca 379/16 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C 687/15 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w pkt 1. wyroku zasądził od (..

kc oraz art. 805 kc w związku z art. 829 § l kc i z art. 2 ust. l pkt. 13 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o działalności ubezpieczeniowej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku póz. 950 póz zm.) („ustawa o działalności ubezpieczeniowej") poprzez jego błędną interpretację oraz błąd w ustaleniach faktycznych i uznanie, iż:

a)postanowienie OWU stanowi postanowienie niedozwolone, w tym w szczególności poprzez fakt, iż pozwana w istocie rzeczy stosuje opłatę likwidacyjną a nie świadczenie wykupu,
b)postanowienie umowne stoi w sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes powoda,
c)świadczenie wykupu nie jest głównym świadczeniem stron,
d)w przypadku stwierdzenia braku związania powoda postanowieniami dotyczącymi świadczenia wykupu na skutek uznania ich za abuzywne, powódce przysługuje wypłata świadczenia wykupu w wysokości wartości podstawowej polisy, podczas gdy prawidłowa wykładnia treści normatywnej OWU po usunięciu postanowień dotyczących świadczenia wykupu prowadzi do wniosku, iż w takim przypadku powódce nie przysługuje żadne świadczenia w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy ubezpieczenia. 5. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 385 2 kc w związku z art. 65 § 2 kc poprzez jego błędną interpretację i dokonanie indywidualnej kontroli wzorca umownego całkowicie z pominięciem reguły interpretacyjnej wyznaczonej przez przepisy prawa, w tym w szczególności bez dokonania oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia, w tym okoliczności ekonomiczne po stronie pozwanej oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny, przy całkowitym pominięciu przez Sąd okresu, na jaki zostały zawarte wzajemne zobowiązania stron, oraz okoliczności, że jej zerwanie było jednostronną czynnością powódki niezwiązaną z żadnymi przyczynami leżącymi po stronie pozwanej, jak również, iż to powódka dokonała wyboru okresu trwania umowy ubezpieczenia, wysokości składki, częstotliwości jej opłacania oraz funduszy na które była alokowana składka, a nadto mogła na warunkach OWU dokonywać wiążących pozwanego dyspozycji zmian elementów wymienionych wyżej oraz zawiesić opłacanie składki. 6. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej poprzez jego błędną interpretację i uznanie, iż pozwana nie ma prawa pokrycia kosztów wykonywania umowy ubezpieczenia ze składki wpłaconej przez powódkę i alokowanej w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe. 7. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 153 ustawy o działalności ubezpieczeniowej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż postanowienia OWU stanowią postanowienia niedozwolone i tym samym uznanie, iż pozwana jako zakład ubezpieczeń nie ma prawa pokrycia kosztów prowadzonej działalności ze środków wpłaconych przez powódkę jako składka z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia oraz tym samym nie ma obowiązku prowadzenia działalności rentownej. 8. naruszenie prawa materialnego, tj. § 2 ust. l pkt. 19-21 oraz art. 16 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 roku w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji (Dz. U. nr 226 póz. 1825) ( (...)) poprzez błędną interpretację i uznanie, iż pozwana nie ma prawa pokrycia kosztów związanych z prowadzoną przez siebie działalnością, w tym w szczególności koszty ponoszone przez pozwaną nie są sprecyzowane i pozwana nie ma prawa amortyzować kosztów akwizycji w czasie, pomimo, iż wyżej wspomniane Rozporządzenie zarówno określa szczegółowo koszty ponoszone przez pozwaną i koszty które pozwana ma rozliczyć z wpłaconych składek jak określa czas ich amortyzacji jak i termin jakich należy je rozliczyć. 9. naruszenie art. 813 § l k.c. poprzez błędną interpretację i uznanie, iż na pozwanej ciążył wobec powódki obowiązek zwrotu składki ubezpieczeniowej za okres niewykorzystanej ochrony, podczas gdy powódka opłacała składkę regularną w wysokości 6000 zł rocznie, w szczególności nie opłaciła składki za przyszły okres udzielania ochrony ubezpieczeniowej oraz wykorzystała okres ochrony ubezpieczeniowej, za który opłaciła składkę. 10. Błąd w ustaleniach faktycznych, naruszenie prawa procesowego tj. art. 479 43 w zw. z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. polegający na błędnym ustaleniu przez Sąd I instancji, iż pozwana jest związana wpisami do rejestru klauzul niedozwolonych dokonanych na skutek postępowań przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzonych przeciwko innym niż pozwany ubezpieczycielom, w których pozwana nie brała udziału. Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę skarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na rzecz pozwanej od powódki kosztów postępowania za dwie instancje, ewentualnie uchylenie skarżonego orzeczenia i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądu I instancji. (apelacja – k. 183) Na terminie rozprawy 3 czerwca 2016 r. pełnomocnik powódki wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. (protokół rozprawy – k. 231-232) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja była bezzasadna, co skutkowało jej oddaleniem. Wobec sformułowania przez skarżącą zarzutów naruszenia przepisów postępowania, należało odnieść się do nich w pierwszej kolejności, gdyż wnioski w tym zakresie z istoty swej determinują rozważania co do pozostałych zarzutów apelacyjnych. Jedynie nieobarczone błędem ustalenia faktyczne, będące wynikiem należycie przeprowadzonego postępowania, mogą być bowiem podstawą oceny prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeń o naruszeniu przepisów prawa materialnego. Skarżąca podniosła naruszenie przez Sąd przepisu art. 233 kc. W myśl przepisu art. 233 § 1 kpc, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd wskazanego przepisu wymaga zatem wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, tylko to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Pozwana podniosła, iż powódka nie wykazała żadnej inicjatywy dowodowej co do swojego roszczenia stosownie do art. 6 kc w zw. z art. 232 kpc. Ze stwierdzeniem tym nie sposób się zgodzić. Powódka wykazała inicjatywę dowodową w niniejszym postępowaniu pozwalającą na udowodnienie zasadności i wysokości jej roszczenia poprzez złożenie dokumentów będących w posiadaniu powódki, wnosiła również o zobowiązanie pozwanego do złożenia akt ubezpieczeniowych oraz dopuszczenie dowodu z przesłuchania powódki. Sąd we własnym zakresie dokonał natomiast oceny spornych postanowień umowy pod kątem ich abuzywności. Zakres możliwej inicjatywy dowodowej powódki z uwagi na sam charakter niniejszej sprawy był zatem ograniczony. Wbrew twierdzeniom apelacji, Sąd I instancji przy rozpoznaniu sprawy wyczerpująco odniósł się do ogólnych warunków umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi łączącej powódkę z pozwaną. Wyjaśnił przy tym powody, dla których świadczenie wykupu w niniejszej sprawie w istocie stanowi opłatę likwidacyjną, które Sąd Okręgowy w całości podziela. Fakt, iż powódka własnoręcznym podpisem potwierdziła otrzymanie oraz akceptację dla treści OWU nie wpływa natomiast na ocenę, że sporne postanowienia nie zostały uzgodnione indywidualnie. Sąd Rejonowy wziął również pod uwagę fakt, że pozwana poniosła w związku z umową ubezpieczenia z powódką liczne koszty oraz ponosiła ryzyko ubezpieczeniowe wystąpienia zdarzenia w postaci śmierci powódki. Nie zmieniało to jednakże oceny, że sporne postanowienie stanowi klauzulę abuzywną z powodów wymienionych przez Sąd Rejonowy. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 232 kpc w pozostałym zakresie, pozwana podjęła w istocie polemikę z wnioskami wyciągniętymi przez Sąd Rejonowy na podstawie zebranych dowodów, co stanowiłoby naruszenie przepisów prawa materialnego, nie zaś naruszenie art. 232 kpc., o czym mowa będzie zatem w dalszej części rozważań. Pozwana zarzuciła naruszenie przepisu art. 278 § 1 kpc poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego aktuariusza. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko Sądu Rejonowego, że okoliczność wysokości kosztów związanych z przedterminowym rozwiązaniem umowy została wykazana za pomocą innych środków dowodowych, tj. poprzez dowody z dokumentów i zeznania świadka. Zasadność przyjętego sposobu rozliczania kosztów podlegała natomiast ocenie Sądu. Przechodząc na grunt oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, pozwana w pierwszej kolejności podniosła naruszenie przez Sąd Rejonowy art.

§ 1

k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przez sformułowanie „główne świadczenia stron”, należy rozumieć zasadniczo takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia czyli tzw. essentialia negotii. W przypadku umów ubezpieczenia są to: ze strony pozwanej – świadczenie usług ubezpieczeniowych na rzecz konsumentów, ze strony zaś konsumenta – zapłata ceny za świadczone przez pozwanego usługi. Zgodzić się należy z twierdzeniem zawartym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r. sygn. akt III CZP 62/07, że brzmienie art.

kc nie pozwala na szeroką interpretacje formuły „postanowień określających główne świadczenia stron”. Z tego powodu postulowane jest, by sformułowanie to rozmieć wąsko, jako obejmujące swym zakresem tylko te zapisy, które wprost odnoszą się do obowiązku głównego, podstawowego, realizowanego w ramach umowy. Sąd Najwyższy wskazał także, iż „wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na rzecz objęcia klauzuli kontrolą merytoryczną”. „Rażące naruszenie interesów konsumenta" w rozumieniu art.

§ 1k.c.

oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast "działanie wbrew dobrym obyczajom" w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Jak następnie stanowi art.

§ 2

-4 k.c., jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Postanowienia umowy nie są uzgodnione indywidualnie, jeżeli na ich treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Zgodnie z art. 805 § 1 i § 2 pkt 2 k.c., przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie przy ubezpieczeniu osobowym - umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej. W niniejszej sprawie strony zawarły umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. W przypadku przedmiotowej umowy, w odróżnieniu od tradycyjnych umów ubezpieczenia, wpłacane przez ubezpieczającego składki są inwestowane w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe, z których to funduszy następnie potrącane są opłaty związane z kosztami lub ryzykiem ubezpieczeniowym na zasadach określonych w ogólnych warunkach ubezpieczenia. W umowie takiej jest zatem wyraźnie wyodrębniony fundusz kapitałowy podlegający odrębnemu administrowaniu. Umowa ta stanowi zatem produkt ubezpieczeniowo-inwestycyjny przewidujący regularną składkę, jednakże, wobec szerokiej definicji umowy ubezpieczenia zawartej w art. 805 kc, umowę taką należy traktować nadal jako umowę ubezpieczenia. Jak wynika przepisu art. 805 kc, w umowie ubezpieczenia główne świadczenia stron polegają ze strony ubezpieczyciela na spełnieniu określonego świadczenia, w szczególności przy ubezpieczeniu osobowym - umówionej sumy pieniężnej, ze strony ubezpieczającego - zapłacie składki. Głównym celem umowy ubezpieczenia na życie jest uzyskanie ochrony w zakresie świadczeń z tytułu dożycia i śmierci klienta. Umowa taka jest więc w większym stopniu produktem ochronnym niż inwestycyjnym. Głównymi świadczeniami stron takiej umowy jest zatem ze strony ubezpieczającego zapłata składek, a ze strony zakładu ubezpieczeń – wypłata świadczenia na wypadek śmierci lub dożycia ubezpieczonego. Wartość wykupu wypłacana jest jedynie w sytuacji wcześniejszego rozwiązania umowy, a zatem sytuacji nie stanowiącej celu jej zawarcia. Wartość wykupu nie stanowi zatem świadczenia głównego, gdyż wiązana jest jedynie z wygaśnięciem umowy, na skutek wycofania się klienta. Główną ideą i celem ekonomicznym do którego dążą klienci jest natomiast uzyskanie świadczenia na wypadek śmierci czy dożycia określonego wieku, a nie wcześniejsze wycofanie się umowy. Z powyższych względów, Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż wartość wykupu nie stanowi głównego świadczenia stron w niniejszej sprawie. Pozwana zarzuciła również naruszenie przez Sąd Rejonowy przepisów art. 385 2 kc w związku z art. 65 § 2 kc. Według art. 385 2 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Skarżąca podniosła, iż Sąd Rejonowy nie wziął pod uwagę charakteru działalności pozwanej oraz osoby powódki, która, jako typowy konsument, powinna być uważna i ostrożna podczas zawierania umowy. Zarzuty te są bezzasadne. Fakt, iż ubezpieczyciel pokrywa koszty wykonywanej działalności z uzyskiwanych składek nie podlega dyskusji, jednakże nie tłumaczy faktu obciążania konsumenta wygórowaną opłatą na wypadek rozwiązania umowy. Bezzasadny był zatem również zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 oraz art. 153 ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz § 2 ust. 1 pkt 19-22 oraz art. 16 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 roku w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji (Dz. U. nr 226 póz. 1825). Niezależnie natomiast od stopnia staranności zachowanego przez konsumenta przy zawieraniu umowy, i tak nie miałaby on możliwości negocjowania spornych postanowień umowy. Sąd Okręgowy podziela przy tym stanowisko Sądu Rejonowego dotyczące motywów, jakimi kierował się Sąd uznając sporne postanowienie umowne jako abuzywne, zaś zarzuty pozwanej w tym zakresie mają jedynie charakter gołosłowny. Pozwany zarzucił także naruszenie przepisu art. 813 § 1 kc. Przepis ten nie ma jednakże zastosowania w niniejszej sprawie. Przedmiotem rozważań Sądu Rejonowego była bowiem ocena postanowienia umowy w świetle jego abuzywności. Zarzut naruszenia przepisu art. 479 43 w zw. z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. był również bezzasadny, gdyż Sąd Rejonowy jedynie na marginesie odniósł się do rejestru klauzul niedozwolonych. Nie ma również racji skarżący, iż w przypadku uznania wzorca umownego za niedozwolony w niniejszej sprawie, ubezpieczającemu nie przysługuje żadne świadczenie w przypadku rozwiązania umowy. Wobec uznania, iż zapis umowny przewidujący, że w związku z wypłatą świadczenia wykupu ubezpieczającemu wypłacana jest część bazowa rachunku wynosząca 0 % w ciągu pierwszych dwóch lat jest nieważny i nie wiąże powódki, ma ona prawo do części bazowej rachunku czyli do środków zapisanych na rachunku jednostek funduszu pochodzących ze składki regularnej, której wysokość wynosiła 5.544zł. W tym stanie faktycznym apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Na podstawie art. 98 § 1 i § 2 k.p.c. Sąd zasądził na rzecz powoda 600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika [§ 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 4 Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. 2013 r., poz. 490)].

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.