k.p. wprowadził powszechne prawo do jednomiesięcznej odprawy emerytalnej lub rentowej, nie uchylając jednocześnie wewnętrznych przepisów regulujących tę kwestię u poszczególnych pracodawców. Zdaniem Sądu Rejonowego, aby pracownik nabył prawo do odprawy emerytalnej, musi spełnić dwa warunki. Po pierwsze musi nastąpić definitywne rozwiązanie jego stosunku pracy i po drugie musi on nabyć prawo do emerytury lub renty. W ocenie Sądu I instancji powód spełnia oba powyższe warunki. Sąd ten powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2012 roku, I PK 229/11, zgodnie z którym przejście na emeryturę może nastąpić później, ze względu na korzystanie z zasiłku chorobowego. W niniejszej sprawie powód zaraz po rozwiązaniu umowy o pracę przebywał na zasiłku chorobowym, a następnie na świadczeniu rehabilitacyjnym, które zostało mu skrócone z uwagi na nabycie prawa do emerytury. Sąd I instancji wskazał, że orzecznictwo Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że związek pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę powinien być ujmowany szeroko. Do nabycia prawa do odprawy emerytalnej nie jest konieczne, aby rozwiązano stosunek pracy z powodu przejścia na emeryturę – prawo to przysługuje w związku z ustaniem stosunku pracy. Zachowany musi być natomiast związek czasowy. W ocenie Sądu Rejonowego w przypadku powoda związek ten został zachowany. Jednocześnie powód spełnił warunek przewidziany w Zakładowym Układzie Zbiorowym Pracy, albowiem emerytura została mu przyznana w ciągu roku od dnia rozwiązania umowy o pracę. Na prawo powoda do odprawy emerytalnej nie ma także zdaniem Sadu I instancji żadnego wpływu fakt, że otrzymał on już odprawę na mocy art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o rozwiązywaniu z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, ponieważ pracownikowi przysługuje tyle odpraw, ile przewidują przepisy. Wobec powyższego wyrokiem z dnia 21 października 2015 roku Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Z. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 31.574,00 zł, z ustawowymi odsetkami od dnia 20 września 2013 roku do dnia zapłaty tytułem odprawy emerytalnej (pkt 1); nie obciążył powoda kosztami postepowania w sprawie (pkt 2); zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.800,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3) oraz nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.579,00 zł tytułem opłaty od pozwu, której nie był zobowiązany uiścić powód (pkt 4). Powyższy wyrok pozwany zaskarżył apelacją. Skarżący zarzucił; - błędną wykładnię art.
przez bezpodstawne przyjęcie, że przepis ten umożliwia nabycie prawa do odprawy emerytalno-rentowej pracownikowi, który dopiero po dziesięciu miesiącach od dnia rozwiązania umowy o pracę spełnił wszystkie warunki uprawniające go do nabycia emerytury; - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 3 pkt 1 załącznika nr 13 do Zakładowego Układu Zbiorowego pracy (...) S.A., który dotyczy expressis verbis sytuacji, w której rozwiązano stosunek pracy z powodu przejścia na emeryturę, co nie nastąpiło; - błąd subsumpcji polegający na zastosowaniu niewłaściwej normy prawnej (art. 92
k.p., pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że dla nabycia prawa do odprawy emerytalno-rentowej konieczne jest między innymi, aby w czasie ustania stosunku pracy pracownik spełniał warunki nabycia prawa do emerytury, tzn. posiadał staż ubezpieczeniowy i wiek uprawniający do nabycia emerytury. Zdaniem apelującego można zgodzić się z Sądem I instancji, że dla oceny prawa do odprawy emerytalnej na gruncie Kodeksu pracy związek pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego ujmowany dość szeroko, jednak nie aż tak szeroko jak to zaprezentował Sąd w przedmiotowym stanie faktycznym. Przede wszystkim Sąd Rejonowy bezzasadnie przyjął, że pomiędzy ustaniem stosunku pracy powoda, a nabyciem przez niego prawa do emerytury zachodzi związek czasowy. Na poparcie powyższej tezy skarżący przywołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2011 roku, II PK 224/10 (LEX nr 817521), w którym wskazano, że okres 11 miesięcy, jaki wystąpił pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy przez powoda a nabyciem przez niego prawa do emerytury, nie daje podstaw do przyjęcia, że powód przeszedł na emeryturę w związku z ustaniem stosunku pracy. Podobnie w wyroku z dnia 4 lutego 2011 roku, II PK 149/10 Sąd Najwyższy wskazał, że związek czasowy pomiędzy ustaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury nie może mieć charakteru przypadkowego. O ile zatem przyjęcie takiego związku jest możliwe w sytuacji, gdy pracownik spełni wszystkie przesłanki nabycia prawa do emerytury w dniu rozwiązania stosunku pracy lub też w niedalekiej przyszłości po tej dacie, o tyle związek taki należy wykluczyć, gdy ostatnia z przesłanek warunkujących nabycie prawa do emerytury – co dotyczy zwłaszcza osiągnięcia wieku emerytalnego – zostanie spełniona po upływie dłuższego czasu. Analogiczne stanowisko można znaleźć w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1989 roku, III PZP 7/89 i z dnia 29 marca 2004 roku, I PK 606/03. W dalszej kolejności apelujący podniósł, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2012 roku, I PK 229/11, na który powołał się Sąd Rejonowy, został wydany na gruncie odmiennego stanu faktycznego, gdy pracownik w dacie rozwiązania stosunku pracy ze względu na korzystanie z zasiłku chorobowego, spełniał już warunki nabycia prawa do emerytury. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął, że prawo powoda do odprawy emerytalnej wynika także z § 3 załącznika do ZUZP (...) S.A. z tego powodu, że powód nabył prawo do odprawy emerytalnej w okresie 12 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy. Apelujący zwrócił uwagę, że zastosowanie tego przepisu mogłoby dotyczyć tylko przypadku, gdy do rozwiązania stosunku pracy doszło z powodu przejścia na emeryturę lub rentę inwalidzką, a taka sytuacja nie nastąpiła. Stosunek pracy powoda nie ustał z powodu przejścia na emeryturę i w związku z tym nie wiadomo czym kierował się Sąd stosując w/w przepis dla uwzględnienia roszczenia powoda. Nadto w załączniku nr 13 do ZUZP (...)S.A. w § 3 nie mówi się o odprawie, ale o nagrodzie i przepis ten ma identyczne brzmienie jak § 5 załącznika nr 12, dotyczącego przyznawania nagród jubileuszowych, gdzie jego zastosowanie jest logiczne i celowe. W zakresie nieuregulowanym przepisy ZUZP odsyłają do Kodeksu pracy (art. 1 ust. 2 ZUZP), wobec czego nawet gdyby przyjąć, że powód posiadał prawo do odprawy emerytalnej, to byłaby ona obliczona zgodnie z przepisami ZUZP. Zdaniem skarżącego powództwo powoda należało oddalić również ze względu na treść art. 8 k.p. Roszczenie powoda, który wcześniej dobrowolnie skorzystał z Programu Dobrowolnych Odejść i została mu wypłacona oprócz odprawy, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o rozwiązywaniu z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (14.013,00 zł) również dodatkowa odprawa (odszkodowanie) w kwocie 30.000,00 zł, stanowiło bowiem nadużycie prawa. W dniu ustania stosunku pracy powód podlegał bowiem szczególnej ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę na podstawie art. 39 k.p. Tym samym miał on możliwość dopracowania do wieku emerytalnego, a decydując się na odejście w ramach PDO zapewne brał pod uwagę i kalkulował ewentualne straty i korzyści z tym związane. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy co do zasady podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji, przyjmując je za własne, jednakże nie podziela oceny tego Sądu, że w tak ustalonym stanie sprawy powodowi przysługiwało prawo do odprawy emerytalnej. Zgodnie z art.
k.p., pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, obecnie w doktrynie i orzecznictwie powszechnie akceptowany jest pogląd, że związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę należy ujmować szeroko i w konsekwencji do nabycia prawa do odprawy nie jest konieczne, aby stosunek pracy został rozwiązany z powodu przejścia pracownika na rentę lub emeryturę. Faktycznie przyczyna rozwiązania stosunku pracy nie ma obecnie przy ocenie prawa do odprawy emerytalnej istotnego znaczenia. Nadal jednak istotny pozostaje związek czasowy pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy, a nabyciem prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, przy czym oczywiste jest, że z uwagi na specyfikę tych świadczeń, związek ten należy oceniać według nieco innych kryteriów. W ocenie Sądu Okręgowego, w przypadku przejścia na rentę z tytułu niezdolności do pracy, związek między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do tego świadczenia ma zwykle jedynie charakter funkcjonalny. Nabycie prawa do renty poprzedzone jest bowiem zazwyczaj długotrwałym okresem choroby, która często rozpoczyna się w okresie zatrudnienia i następnie trwa po jego ustaniu, a bywa że po zasiłku chorobowym pracownik pobiera następnie świadczenie rehabilitacyjne i dopiero nabywa prawo do renty. W związku z powyższym w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że związek między przejściem na rentę i ustaniem stosunku pracy jest zachowany, jeśli rozwiązanie następuje przed spełnieniem warunków nabycia prawa do renty, ale nabycie prawa do tego świadczenia i jego przyznanie jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio poprzedzającej rozwiązanie stosunku pracy. Tak jest w przypadku przejścia na rentę z powodu schorzenia, na które osoba zapadła w czasie zatrudnienia, jeśli rentę uzyskała po ustaniu okresu zasiłkowego, który trwał nieprzerwanie w czasie i po ustaniu stosunku pracy. Odmienna jest natomiast sytuacja w przypadku nabycia przez pracownika prawa do emerytury. Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny i orzecznictwa, z którym Sąd Okręgowy w pełni się zgadza, w tym przypadku warunkiem istnienia związku czasowego między rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę jest spełnianie przez pracownika warunków do nabycia emerytury w momencie rozwiązywania stosunku pracy, choćby były to jedynie przesłanki wcześniejszej emerytury. Jeśli bowiem w momencie rozwiązania stosunku pracy pracownik nie przekroczył jeszcze wieku emerytalnego albo nie spełniał innych przesłanek nabycia świadczenia, to późniejsze spełnienie tych warunków i wystąpienie o przyznanie emerytury nie pozostaje w związku z wcześniej dokonanym rozwiązaniem stosunku pracy. Powyższe dotyczy również przypadków, w których osoba między ustaniem stosunku pracy a nabyciem uprawnień emerytalnych pobierała zasiłek chorobowy i ewentualnie świadczenie rehabilitacyjne, które to świadczenia de facto jedynie przesuwają w czasie nabycie prawa do emerytury (art. 100 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity Dz. U. z 2015 roku, poz. 748 ze zm.). W nieniniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że na dzień 31 października 2012 roku powód nie spełniał warunków nabycia prawa do emerytury, w tym emerytury w obniżonym wieku z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, albowiem 60 lat życia ukończył on dopiero z dniem 22 sierpnia 2013 roku. W ocenie Sądu Okręgowego w tej sytuacji nie można przyjąć, aby pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy przez powoda a nabyciem przez niego prawa do emerytury zachodził związek czasowy umożliwiający przyznanie mu prawa do odprawy emerytalnej. Analogiczny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2011 roku, II PK 224/10 (LEX nr 817521), w którym wskazał, że odprawa emerytalna jest świadczeniem powszechnym, ale powszechność ta jest realizowana w sposób wyznaczony przez konkretne przepisy. Warunkiem nabycia tego świadczenia jest zaistnienie związku czasowego między zakończeniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury. Powyższe orzeczenie wydane zostało w stanie faktycznym niemal identycznym jak w sprawie niniejszej, gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z dniem 31 marca 2007 roku, zaś nabycie prawa do emerytury z dniem 1 marca 2008 roku. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że związek czasowy pomiędzy zakończeniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury nie może mieć charakteru przypadkowego. O ile zatem przyjęcie istnienia takiego związku jest możliwe w sytuacji, gdy pracownik spełni wszystkie przesłanki nabycia prawa do emerytury w dniu rozwiązania stosunku pracy lub też w niedalekiej przyszłości po tej dacie, o tyle związek taki należy wykluczyć, gdy ostatnia z przesłanek warunkujących nabycie prawa do emerytury – co dotyczy zwłaszcza osiągnięcia wieku emerytalnego – zostanie spełniona po upływie dłuższego czasu. Jednocześnie zdaniem tego Sądu okres 11 miesięcy, jaki wystąpił pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy powoda a nabyciem przez niego prawa do emerytury nie daje podstaw do przyjęcia, że powód przeszedł na emeryturę „w związku” z ustaniem stosunku pracy, który poprzednio łączył go z pozwaną. Analogiczny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 października 2004 roku, I PK 694/03 (OSNP 2005/11/155), w którym wskazał, że pracownikowi samorządowemu nie przysługuje oprawa emerytalna, jeżeli wiek emerytalny osiągnął po rozwiązaniu stosunku pracy, choćby w czasie pobierania zasiłku chorobowego. Odnosząc się jednocześnie do przywołanego przez Sąd Rejonowy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2012 roku, I PK 229/11 (LEX nr 1232231), zgodnie z którym przejściem na emeryturę w rozumieniu art.
k.p. jest zmiana statusu pracownika na status emeryta, co następuje z reguły jednocześnie z rozwiązaniem stosunku pracy ale może też nastąpić później ze względu na datę złożenia wniosku lub np. z powodu korzystania z zasiłku chorobowego należy wskazać, że orzeczenie to zostało wydane na gruncie stanu faktycznego, w którym pracownik w dniu rozwiązania stosunku pracy spełniał już warunki nabycia prawa do emerytury, a jedynie nabycie prawa do tego świadczenia zostało odsunięte w czasie w związku z pobieraniem przez niego zasiłku chorobowego. Jak już powyżej wskazano, w niniejszej sprawie stan faktyczny jest zgoła odmienny, albowiem powód warunki nabycia prawa do emerytury spełnił dopiero po upływie 10 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego W. P. nie spełnia również warunków nabycia prawa do odprawy emerytalnej określonych w załączniku nr 13 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy z dnia 1 stycznia 1994 roku, jaki obowiązywał u pozwanego w ubiegłym wieku, a którego postanowienie stosowane są do czasu zawarcia nowego układu. W myśl postanowień § 1 w/w Załącznika, pracownikowi przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Warunkiem nabycia prawa do tego świadczenia było przepracowanie w (...) Zakładach (...) oraz w poprzednich przedsiębiorstwach objętych postanowieniami (...), jeżeli zmiana miejsca pracy nastąpiła w wyniku rozwiązania umowy o pracę na podstawie porozumienia stron, co najmniej 10 lat (§ 2 ust. 3 w zw. z § 1 ust. 3) Zgodnie z kolei z § 3 ust. 1 załącznika nr 13, w razie rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę lub rentę inwalidzką w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, albo na rentę inwalidzką I lub II grupy z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa – pracownikowi, któremu do nabycia prawa do nagrody brakuje mniej niż 12 miesięcy, licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, nagrodę tą wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Rozpoznając uprawnienie powoda do odprawy emerytalnej na gruncie powyższych przepisów przede wszystkim należy wskazać, że zawarte w § 3 ust. 1 określenie „nagroda” jest zapewne wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej, powstałej przy przenoszeniu treści tego przepisu z załącznika nr 12 – Zasady przyznawania i wypłacania nagród jubileuszowych do załącznika nr 13 – Zasady przyznawania i wypłacania jednorazowej odprawy emerytalno-rentowej (przepisy § 3 załącznika nr 12 i § 3 ust. 1 załącznika nr 13 są identyczne). W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął, że w spornym przepisie faktycznie chodzi o odprawę emerytalno-rentową, a nie nagrodę. W dalszej kolejności należy wskazać na istotną różnicę w brzmieniu § 1 i § 3 załącznika nr 13. Pierwszy z powyższych przepisów stanowi, że odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę i w tym wypadku nie ma zdaniem Sądu Okręgowego żadnych przesłanek, aby związek ten rozumieć odmiennie niż na gruncie przepisów Kodeksu pracy (mimo że przepisy ZUZP weszły w życie przed wprowadzeniem do Kodeksu pracy art. 92
k.p., jak i załączniku nr 13 do ZUZP. Wobec powyższego Sąd Okręgowy, na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w pkt 1 w ten sposób, że oddalił powództwo. Konsekwencją zmiany zaskarżonego wyroku co do meritum sprawy była również jego zmiana w pkt 2, 3 i 4, poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kwoty 1.800,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przez Sądem I instancji. O kosztach postępowania apelacyjnego, na które w niniejszej sprawie złożyła się kwota 900,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 30,00 zł uiszczona przez pozwanego tytułem opłaty od apelacji, orzeczono na mocy art. 98 § 1, 3 i 4 k.p.c. w związku z § 11 ust. 1 pkt 2, § 6 pkt 5 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku, poz. 490 ze zm.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.