3 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników P. Zatrudnionych na Statkach z dnia 22 maja 1995 r. - polegające na odmowie przyjęcia, że strona pozwana - jako podmiot rekrutujący swoich pracowników do pracy u innych armatorów - przyczyniła się do tego, iż powód został skierowany do pracy u zagranicznego armatora bez ważnych i aktualnych badań lekarskich, przy czym takie działanie strony pozwanej nosiło znamiona czynu zabronionego; 7) art. 444 § 1 i 2 oraz art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. - przez odmowę zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powoda świadczeń dochodzonych pozwem. W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych skarżący wywiódł w szczególności, że pozwane przedsiębiorstwo, występujące od dnia 8 grudnia 2006 r. (po skierowaniu powoda na urlop bezpłatny) w roli podmiotu rekrutującego powoda do pracy na statku obcego armatora, działało w oparciu o postanowienia zakładowego układu zbiorowego pracy, które stanowiły, że „armator, posiadając stosowne upoważnienie Krajowego Urzędu Pracy, kieruje pracowników P. do pracy na statkach armatorów, z którymi zawarł umowy rekrutacyjne”. To zaś oznacza, że w tamtym czasie stronę pozwaną obowiązywały regulacje zawarte w art. 229 § 2 i 4 k.p. obligujące pracodawcę do przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników i zakazujące mu dopuszczania do pracy pracowników nieposiadających aktualnego orzeczenia lekarskiego. Te przepisy zostały zaś ewidentnie naruszone przez pozwane przedsiębiorstwo i z tej przyczyny 10 powód ma prawo domagać się od strony pozwanej roszczeń odszkodowawczych. Według skarżącego, zarówno pracodawca, jak i podmiot rekrutujący własne kadry celem zatrudnienia u obcego armatora, może ponosić odpowiedzialność za ewentualne przyczynienie się do powstania szkody na osobie pracownika w sytuacji, gdy treść orzeczenia lekarskiego wystawionego przez podmiot uprawniony do orzekania w takich sprawach potwierdzi - niezgodnie z rzeczywistością - zdolność osoby rekrutowanej (pracownika) do pracy w charakterze członka załogi statku morskiego. Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddającej apelację od orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego oraz uwzględnienie powództwa przez zasądzenie na rzecz powoda od strony pozwanej kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz comiesięcznej renty uzupełniającej w wysokości po 3.500 zł „z wyrównaniem za okres od dnia doręczenia pozwanemu pisma z wnioskiem o zasądzenie renty wyrównawczej do dnia wyrokowania”. Ponadto wniósł o zasądzenie od strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw (poza przypadkiem nieważności postępowania odwoławczego, którą Sąd kasacyjny bierze pod rozwagę z urzędu). Oznacza to, że w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy nie może badać (z urzędu) naruszeń prawa materialnego i/lub procesowego, których skarżący nie wytknął w skardze kasacyjnej. Z tej przyczyny skarga kasacyjna wniesiona przez powoda nie może być uwzględniona, bo wszystkie podniesione w niej zarzuty - rozpatrywane łącznie, jak i z osobna - okazały się być nieuzasadnione. Chybione są powołane przez powoda w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 227 w związku z art. 278 § 1 i art. 391 § 1 11 k.p.c.; art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.; a także art. 381 w związku z art. 316 i art. 391 § 1 k.p.c.). W sytuacji, gdy Sąd Okręgowy (podobnie jak wcześniej Sąd Rejonowy) doszedł do przekonania, że zachowanie strony pozwanej nie nosiło w ogóle znamion bezprawności, to nie musiał badać pozostałych przesłanek uzasadniających jej odpowiedzialność za pogorszenie stanu zdrowia powoda. Co więcej, Sądy orzekające mogły zaniechać prowadzania dowodów oraz dokonywania ocen w zakresie wystąpienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą pracownika a zachowaniem pozwanego przedsiębiorstwa, które nie było bezprawne. Skarżący niesłusznie doszukuje się naruszenia prawa procesowego w nieprzeprowadzeniu przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego na okoliczność wykazania istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy skierowaniem powoda w grudniu 2006 r. do pracy na statku należącym do armatora cypryjskiego a pogorszeniem stanu zdrowia pracownika (art. 227 w związku z art. 278 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c.). Niezasadny jest zarzut obrazy art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., który w postępowaniu kasacyjnym może być uwzględniony tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy zaskarżone orzeczenie nie poddaje się w ogóle kontroli kasacyjnej (por. przykładowo wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2001 r., I PKN 498/00, OSNAPiUS 2003 nr 9, poz. 222; z dnia 29 maja 2008 r., II CSK 39/08, LEX nr 420381 i z dnia 2 grudnia 2014 r., I UK 139/14, LEX nr 1621322). Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynikają przesłanki, jakimi kierował się Sąd Okręgowy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia, natomiast ocena, czy sposób rozumowania Sądu odwoławczego jest prawidłowy, podlega rozważeniu w płaszczyźnie wykładni (zastosowania) prawa materialnego, a nie procesowego. Oczywiście bezzasadny (w powiązaniu z zarzutami naruszenia prawa materialnego) jest zarzut obrazy art. 381 w związku z art. 316 i art. 391 § 1 k.p.c., bo z materiału procesowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w sposób jednoznaczny, że zgłaszaną przez powoda podstawą faktyczną powództwa było skierowanie go do pracy na statku u armatora cypryjskiego, do czego miało dojść z winy pozwanego przedsiębiorstwa, które uprzednio wysłało powoda na profilaktyczne badania lekarskie, w wyniku których otrzymał zaświadczenie potwierdzające jego zdolność do wykonywania takiej pracy, mimo istnienia w tym 12 zakresie przeciwwskazań zdrowotnych. Nieusprawiedliwione są także przedstawione w skardze zarzuty naruszenia licznych przepisów prawa materialnego (art. 429 k.c. w związku z art. 300 k.p.; art. 415 oraz art. 361 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 207 § 1 i 2 k.p.; art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 229 § 2 i 4 w związku z art. 283 § 1 k.p.
3 zakładowego układu zbiorowego pracy; art. 444 § 1 i 2 oraz art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). W szczególności nie jest zasadny zarzut obrazy art. 429 k.c. w związku z art. 300 k.p., który powód uzasadnił twierdzeniem, że wskazany przepis „nie powinien mieć zastosowania w tak szczególnym stosunku cywilno-prawnym, jakim jest stosunek pracy, w którym podmiot zatrudniający jest zobowiązany z mocy ustawy do szczególnej ochrony zdrowia i życia pracownika”. Pomijając już, że przedmiotowy zarzut nie został szerzej uzasadniony, to został on skonstruowany na ustaleniach, które nie były objęte podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia, a to nie może odnieść skutku w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.). W sprawie ustalono bowiem, że w okresie od 8 grudnia 2006 r. do 25 sierpnia 2007 r. powód przebywał na urlopie bezpłatnym, którego udzieliło mu pozwane przedsiębiorstwo, co oznacza, że w tym okresie wzajemne prawa i obowiązki wynikające z łączącego strony stosunku pracy uległy zawieszeniu. Skierowanie na badania lekarskie, jakie strona pozwana wystawiła powodowi, miało swoje źródło w działaniu przez pozwane przedsiębiorstwo w roli „agenta” reprezentującego armatora cypryjskiego, nie zaś w działaniu charakterze pracodawcy (strony stosunku pracy). Z tej przyczyny wszelkie wywody skargi na temat obowiązków, jakie - zdaniem powoda - powinny ciążyć na stronie pozwanej jako na pracodawcy (zwłaszcza w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy) - których nie wykonała, czym spowodowała szkodę na osobie powoda - nie są miarodajne dla dokonania kontroli kasacyjnej rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji. Identycznie przedstawia się sprawa w odniesieniu do kolejnego zarzutu obrazy art. 415 oraz art. 361 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 207 § 1 i 2 k.p., skonstruowanego na założeniu, że strona pozwana działała jako pracodawca. Zarzut naruszenia art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 229 § 2 i 4 w związku z art. 283 § 1 k.p.
3 zakładowego układu zbiorowego pracy mógłby zostać uznany za usprawiedliwioną podstawę skargi 13 kasacyjnej tylko wówczas, gdyby okazało się, że wynikające z art. 229 § 2 i 4 k.p. obowiązki z zakresu przeprowadzania profilaktycznych badań lekarskich pracowników ciążyły na pozwanym przedsiębiorstwie z mocy odesłania zawartego w postanowieniach układowych. Takiej oceny nie można jednak dokonać wyłącznie na podstawie analizy powołanego w skardze jako naruszony § 4 ust. 3 zakładowego układu zbiorowego pracy. Według tego postanowienia, „armator, posiadając stosowne upoważnienie Krajowego Urzędu Pracy, kieruje do pracy na statki armatorów, z którymi zawarł umowy rekrutacyjne pracowników P.”. Z tego postanowienia układowego wynika tylko tyle, że strona pozwana kieruje swoich pracowników do pracy u innych armatorów (pośredniczy w zatrudnieniu), a nie że ma obowiązki w zakresie przeprowadzenia ich badań lekarskich pozwalających na dopuszczenie ich do świadczenia pracy u tych armatorów. Skarżący nie przedstawił zarzutów naruszenia innych postanowień układowych, które mogłyby stanowić źródło takich obowiązków strony pozwanej ani też nie wskazał innych przepisów powszechnie obowiązującego prawa, które by nakładały takie obowiązki na pozwane przedsiębiorstwo niedziałające jako pracodawca. W dodatku należy zauważyć, że kwestię tę rozważał Sąd Okręgowy, który ocenił, iż w myśl postanowień układowych pozwane przedsiębiorstwo, po umożliwieniu swoim pracownikom zaokrętowania się na statkach należących do obcych armatorów (i udzieleniu pracownikom urlopów bezpłatnych w tym celu) nie miało prawnego obowiązku podejmowania wobec urlopowanych pracowników jakichkolwiek działań w zakresie profilaktyki zdrowotnej. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że zaskarżony wyrok nie zapadł z obrazą art. 229 § 4 k.p., bo przepis ten dotyczy tylko do pracodawcy, a nie podmiotu występującego w roli prowadzącego nabór pracowników na potrzeby innych podmiotów zatrudniających. Dlatego strona pozwana nie mogła naruszyć obowiązków pracodawcy wynikających z art. 229 k.p., a więc w tym kontekście nie można jej działaniu (zaniechaniu) przypisać cechy bezprawności, co - w ostatecznym rozrachunku - prowadzi do uznania nietrafności zarzutu naruszenia art. 444 § 1 i 2 oraz art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. W tej sytuacji skarga kasacyjna powoda - rozpoznana w granicach wskazanych w niej podstaw - nie mogła być uwzględniona. Nie oznacza to jednak, 14 że w ustalonym stanie faktycznym, nie istniały jakiekolwiek podstawy prawne odpowiedzialności (uznania bezprawności zachowania) pozwanego przedsiębiorstwa z tytułu następstw związanych ze skierowaniem powoda na badania lekarskie celem potwierdzenia jego przydatności (zdolności) do pracy na morzu. Przesłanek takiej odpowiedzialności należało jednak poszukiwać w innych źródłach prawa powszechnie obowiązującego. Nie dostrzegł tego skarżący i nie sformułował w tym zakresie odpowiednich zarzutów kasacyjnych. Można w tym aspekcie zauważyć, że powód wykonywał pracę marynarza, a więc w pierwszym rzędzie miały do niego zastosowanie przepisy szczególne (pragmatyczne) o pracy marynarzy, a nie Kodeks pracy. Chodzi przede wszystkim o ustawę z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 430), która reguluje stosunki pracy na morskich statkach handlowych o polskiej przynależności (art. 1 ust. 1) i dopiero w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie do stosunków pracy na wymienionych statkach stosuje się przepisy powszechnego ustawodawstwa pracy (na podstawie art. 20 tej ustawy oraz przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 lutego 1993 r. w sprawie warunków zdrowotnych wymaganych od osób wykonujących pracę na morskich statkach handlowych, trybu uznawania osób za zdolne lub niezdolne do wykonywania pracy oraz rodzajów i częstotliwości wymaganych badań lekarskich, Dz.U. Nr 17, poz. 80 ze zm., problematyka profilaktycznych badań lekarskich wobec osób ubiegających się o zatrudnienie lub zatrudnionych na statkach morskich została określona odmiennie niż w art. 229 k.p. i rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 229 § 8 k.p.). Powód doznał wprawdzie uszczerbku na zdrowiu, świadcząc pracę na statku należącym do armatora cypryjskiego, a więc na statku niebędącym „statkiem o polskiej przynależności” w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o pracy na morskich statkach handlowych, ale szereg innych przepisów tej ustawy normuje zasady wykonywania pośrednictwa pracy dla osób poszukujących pracy na statkach morskich (art. 4-8). Wynika z nich między innymi, że podmioty uprawnione do prowadzenia usług pośrednictwa pracy na morzu mogły realizować określone w tej ustawie zadania również na żądanie osób poszukujących pracy na statkach obcych bander (art. 7). Dopiero w razie nieistnienia szczególnej organizacji zajmującej się pośrednictwem pracy dla marynarzy (określonej w art. 4) 15 do osób poszukujących pracy na morzu miały zastosowanie ogólne przepisy o pośrednictwie pracy (art. 8). Należy też zwrócić uwagę, że pracę marynarzy, w tym prowadzenie pośrednictwa pracy, regulują przepisy międzynarodowe, a w szczególności Konwencja o pracy na morzu, przyjęta przez Konferencję Ogólną Międzynarodowej Organizacji Pracy w Genewie dnia 23 lutego 2006 r. (Dz.U. 2013, poz. 845), która po ratyfikacji i ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw jest bezpośrednio stosowana (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powoda na podstawie art. 39814 k.p.c. Mając na względzie, że w skardze kasacyjnej został sformułowany wyłącznie wniosek „o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym wg norm przepisach - oświadczenie pełnomocnika w tym zakresie w załączeniu”, to Sąd Najwyższy nie orzekał o należnych od Skarbu Państwa kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. kc
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.