47932 § 2 k.p.c. albo art.
47932 § 2 k.p.c.), ma charakter merytoryczny, czyli rozstrzygający sprawę co do jej istoty (a nie charakter formalny). Takie postanowienie (rozpoznające merytorycznie o zasadności zażalenia) w ogóle nie może być kwalifikowane jako incydentalne (wpadkowe), gdyż w postępowaniu sądowym wszczętym złożeniem takiego zażalenia nie ma żadnego innego przedmiotu a jest nim jedynie (wyłącznie) ocena zasadności zażalenia. Podstawy normatywnej oceny dopuszczalności zaskarżenia do sądu odwoławczego postanowienia sądu pierwszej rozstrzygającego merytorycznie o zasadności zażalenia na postanowienie Prezesa UOKiK (przysługiwania zażalenia do sądu drugiej instancji) nie może w ogóle stanowić art. 394 § 1 k.p.c., bowiem dotyczy on postanowień sądu pierwszej instancji o charakterze formalnoprawnym (kończących postępowanie w sprawie oraz wydawanych w kwestiach incydentalnych, wpadkowych, które zostały wymienione w art. 394 § 1 pkt 1-12 k.p.c.). Jeszcze raz należy więc powtórzyć, że postanowienie sądu pierwszej rozpoznające merytorycznie zażalenie (rozstrzygające o jego zasadności) na postanowienie Prezesa UOKiK jest 17 rozstrzygnięciem co do istoty sprawy (sprawa wszczęta takim zażaleniem nie ma żadnego innego przedmiotu). Dopuszczalność zaskarżenia takiego postanowienia - także jako kończącego postępowanie w sprawie - nie podlega tym samym ocenie według art. 394 § 1 in principio k.p.c. (dotyczyłoby to postanowień o odrzuceniu zażalenia lub umorzeniu postępowania) ani według art. 394 § 1 pkt 1-12 k.p.c. (to dotyczyłoby z kolei postanowień w tych punktach wymienionych, na przykład postanowienia o kosztach postępowania sądowego). Postanowienie, które sąd ochrony konkurencji i konsumentów wydaje w następstwie rozpoznania zażalenia na orzeczenie Prezesa UOKiK rozstrzygające o kosztach postępowania administracyjnego, po zbadaniu zasadności zarzutów zgłoszonych przez stronę wnoszącą zażalenie (czyli takie, jakie Sąd Okręgowy wydał w rozpoznawanej sprawie), nie jest postanowieniem „kończącym postępowanie w sprawie” w rozumieniu art. 394 § 1 in principio k.p.c., bowiem za takie orzeczenie - w świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego - uznaje się postanowienia zamykające drogę do wydania orzeczenia sądu danej instancji, rozstrzygającego istotę sprawy w procesie (wyrokiem) lub w postępowaniu nieprocesowym (postanowieniem), a ponadto postanowienia, które kończą sprawę jako pewną całość poddaną pod osąd, a więc dotyczące całości sprawy i będące ostatnimi orzeczeniami wydanymi w postępowaniu (por. uzasadnienia uchwał składu siedmiu sędziów z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999 nr 5, poz. 87 oraz z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNAPiUS 2000 nr 24, poz. 887; OSNC 2001 nr 1, poz. 1; OSP 2001 nr 5, poz. 76, z glosą W. Broniewicza; Przegląd Sądowy 2001 nr 5, s. 122, z glosą J. Smólskiego). Postanowienie sądu ochrony konkurencji i konsumentów rozstrzygające o zasadności zażalenia na odrębne od decyzji postanowienie Prezesa UOKiK rozstrzygające o kosztach postępowania administracyjnego, nie „zamyka drogi do wydania orzeczenia sądu danej instancji rozstrzygającego istotę sprawy”, gdyż to właśnie postanowienie rozstrzyga „istotę sprawy” poddanej pod osąd wskutek wniesienia zażalenia jako środka prawnego wszczynającego postępowanie sądowe w pierwszej instancji (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r., III CZP 25/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 45; z dnia 31 stycznia 2001 r., III CZP 51/00, OSNC 2001 nr 6, poz. 81 oraz z dnia 18 grudnia 18 2008 r., III CZP 86/08, OSNC 2009 nr 11, poz. 147; Przegląd Sądowy 2009 nr 11-12, s. 209, z glosą M. Margońskiego; por. też uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2007 r., III CZP 137/06, OSNC 2007 nr 9, poz. 125). Do zażaleń na postanowienia Prezesa UOKiK stosuje się odpowiednio przepisy art. 47928 § 2 i § 3 oraz art. 47930 i art.
k.p.c., mające wprost zastosowanie do odwołań od decyzji Prezesa UOKiK (art. 47932 § 2 k.p.c.). Z przepisów tych wynika, że sąd ochrony konkurencji i konsumentów wydaje (w formie wyroku) orzeczenie oddające odwołanie lub - w razie jego uwzględnienia - uchylające zaskarżoną decyzję bądź zmieniające ją w całości lub w części i orzekające co do istoty sprawy (art.
Należy zwłaszcza zwrócić uwagę na wyraźną regulację art.
k.p.c., według której w razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów zaskarżoną decyzję albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i „orzeka co do istoty sprawy”. Odpowiednie stosowanie tego przepisu do zażaleń na postanowienia Prezesa UOKiK oznacza tym samym, że w razie uwzględnienia zażalenia, sąd ochrony konkurencji i konsumentów zaskarżone postanowienie albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i „orzeka co do istoty sprawy”. Już ta nieskomplikowana wykładnia językowa jednoznacznie prowadzi do wniosku, że merytoryczne rozstrzygnięcie o zasadności zażalenia na postanowienia Prezesa UOKiK, jest orzeczeniem „co do istoty sprawy” (można dodać, że przedmiotem rozpoznania sądu ochrony konkurencji i konsumentów, w razie wniesienia przez stronę zażalenia na postanowienie Prezesa UOKiK o kosztach postępowania administracyjnego, jest „sprawa” w znaczeniu technicznoprocesowym jako zespół czynności procesowych stron i sądu rozpoczętych wniesieniem zażalenia na postanowienie Prezesa UOKiK, podejmowanych w celu merytorycznego rozstrzygnięcia o zasadności żądania objętego treścią zażalenia; por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008 nr 11, poz. 122). Od wyroku sądu ochrony konkurencji i konsumentów rozstrzygającego odwołanie od decyzji Prezesa UOKiK stronie przysługuje apelacja do sądu wyższej instancji (art. 367 § 1 k.p.c.). Taką regulację (dotyczącą odwołań od decyzji Prezesa 19 UOKiK) należy stosować odpowiednio do zażalenia na postanowienie Prezesa UOKiK, a więc podstawę wniesienia do sądu drugiej instancji zażalenia (w miejsce apelacji) na postanowienie sądu ochrony konkurencji i konsumentów wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia na postanowienie Prezesa UOKiK niezamieszczone w decyzji kończącej postępowanie będzie stanowić art. 367 § 1 w związku z art. 47932 § 2 k.p.c. Odpowiednie stosowanie do analizowanego zażalenia przepisów o odwołaniu od decyzji oznacza więc, że sąd pierwszej instancji wydaje postanowienie (a nie wyrok), rozpoznaje sprawę na posiedzeniu (jawnym lub niejawnym według reguły art. 148 § 1 k.p.c., a nie na rozprawie) oraz od postanowienia sądu pierwszej instancji przysługuje zażalenie (a nie apelacja). Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że na postanowienie sądu ochrony konkurencji i konsumentów oddalające lub uwzględniające zażalenie na - wydane odrębnie od decyzji kończącej postępowanie administracyjne - postanowienie Prezesa UOKiK rozstrzygające o kosztach tego postępowania (art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.), przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji. Dla przyjęcia tej wykładni w istocie nie ma znaczenia postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2004 r., III SZP 1/04 (OSNP 2005 nr 8, poz. 118), według którego „na postanowienie Sądu Okręgowego -Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jako sądu pierwszej instancji, przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji (art. 394 w związku z art. 367 § 2 i art. 361 k.p.c.)”. To postanowienie Sądu Najwyższego dotyczy bowiem postanowienia sądu pierwszej instancji odrzucającego zażalenie na postanowienie Prezesa UOKiK (a nie postanowienia rozpoznającego merytorycznie zażalenie). Jak już wyżej powiedziano postanowienie odrzucające zażalenie na postanowienie Prezesa UOKiK kończy (formalnie) sprawę i przysługuje na nie zażalenie na podstawie art. 394 § 1 k.p.c. (tak też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2008 r., III SK 23/07, LEX nr 452461). Przyjęcie przedstawionej wykładni nie pozostaje w sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., III SZP 3/09 (OSNP 2010 nr 13-14, poz. 176), według której „Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpoznaniu na podstawie art. 47946 pkt 2 k.p.c. zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki 20 odmawiające wydania świadectwa pochodzenia energii elektrycznej, o którym mowa w art. 9l ust 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.), wydaje orzeczenie w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie, jeżeli jest to postanowienie kończące postępowanie w sprawie”. W uchwale tej przyjęto bowiem zaskarżalność postanowienia sądu pierwszej instancji, choć z odmienną argumentacją (przyjmując, że postanowienie sądu kończy postępowanie w sprawie; por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r., II PZ 33/06, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 281). Przyjęta w sprawie interpretacja jest zgodna ze sposobem argumentacji prowadzącej do podjęcia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r., III SZP 5/05 (OSNP 2006 nr 15-16, poz. 256), zgodnie z którą „rozstrzygnięcie przez sąd o zasadności zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wydane w trybie art. 106 § 1 i 5 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 57 ust. 2 oraz art. 57 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. - Prawo Telekomunikacyjne Dz.U. Nr 73, poz. 852 ze zm.) następuje w formie wyroku”. W uzasadnieniu tej uchwały trafnie przyjęto bowiem, że zażalenie na postanowienie Prezesa UOKiK jest szczególnym środkiem prawnym. Nie jest to bowiem zażalenie w rozumieniu art. 141 k.p.a., ponieważ nie otwiera drogi do odwoławczego postępowania administracyjnego. Nie jest to również zażalenie w rozumieniu 394 § 1 k.p.c., ponieważ nie służy na postanowienie sądu pierwszej instancji. Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego zażalenie to, jak i odwołanie od decyzji Prezesa UOKiK, jest szczególnym środkiem prawnym, który należy traktować jak wniosek o wszczęcie postępowania sądowego w sprawach gospodarczych i zmianę w całości lub w części decyzji (postanowienia). Dlatego też w nauce dominuje pogląd, że pisma te mają charakter analogiczny do pozwu. Dalej w tym uzasadnieniu Sąd Najwyższy odpowiedział na pytanie, czy takie „zażalenie” inicjuje przed sądem postępowanie zmierzające do rozstrzygnięcia o istocie sprawy, czy o kwestii proceduralnej mającej charakter wpadkowy. W ocenie Sądu Najwyższego przedstawionej w tym uzasadnieniu, środek ten inicjuje przed sądem postępowanie zmierzające do rozstrzygnięcia „bliższego orzeczeniu o istocie sprawy niż rozstrzygnięciu 21 proceduralnemu”. W związku z tym, pomimo że postępowanie sądowe stanowi element szerszego postępowania prawnego zmierzającego do wydania decyzji administracyjnej, to jednak z punktu widzenia postępowania cywilnego nie jest postępowaniem wpadkowym, lecz postępowaniem głównym, które w procesie cywilnym kończy się wydaniem wyroku. Argumentacja ta jest więc w całości zbieżna z przedstawioną w rozpoznawanej sprawie, tyle że w tej uchwale Sąd Najwyższy poszedł jeszcze dalej, przyjmując, że rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji powinno przybrać formę wyroku. Przyjęta w rozpoznawanej sprawie wykładnia jest natomiast niewątpliwie odmienna od sposobu argumentacji, która doprowadziła Sąd Najwyższy do podjęcia uchwały z dnia 8 marca 2006 r., III SZP 1/06 (OSNP 2006 nr 13-14, poz. 224), według której „Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozstrzygając na podstawie art. 47957 pkt 2 k.p.c. zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty wydane na podstawie art. 85 w związku z art. 96 ust. 4 ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852 ze zm.) wydaje orzeczenie w formie postanowienia po przeprowadzeniu rozprawy. Na powyższe postanowienie zażalenie nie przysługuje”. W uzasadnieniu tej uchwały wywiedziono, że postanowienie sądu ochrony konkurencji i konsumentów nie jest postanowieniem kończącym postępowanie „w sprawie”. Postanowieniem takim jest bowiem postanowienie, które kończy całe postępowanie i zamyka drogę do wydania wyroku. Omawiane postanowienie nie kończy rozpoznawania „sprawy” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Dlatego nie dotyczy go przewidziane w Konstytucji prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78) oraz wymóg co najmniej dwuinstancyjnego postępowania sądowego (art. 176 ust. 1). Postanowienie Prezesa Urzędu, którego dotyczy zażalenie, stanowi jedynie jedną z czynności procesowych podejmowanych w toku postępowania administracyjnego, która może doprowadzić do wydania przez Prezesa Urzędu decyzji określającej warunki współkorzystania z infrastruktury. Od decyzji tej można wnieść odwołanie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów, które sąd ten powinien rozstrzygnąć wyrokiem. Postanowienie sądu oddalające zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu nie zamyka więc możliwości wydania wyroku w sprawie dotyczącej prawidłowości decyzji 22 określającej warunki współkorzystania przez operatorów z infrastruktury telekomunikacyjnej. Postanowienie sądu oddalające zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu rozstrzyga tylko kwestię wpadkową. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę tych poglądów nie podziela, gdyż (jak wyżej wywiedziono) postępowanie sądowe wszczęte zażaleniem na postanowienie Prezesa UOKiK wydane obok decyzji kończącej postępowanie administracyjne jest odrębnym postępowaniem sądowym względem postępowanie sądowego toczącego się (które może, ale nie musi się toczyć) z odwołania od decyzji. Oczywiście między tymi postępowaniami istnieje określona zależność (podobna, jak między „poziomym” zażaleniem na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c. na zawarte w wyroku postanowienie sądu drugiej instancji, którego przedmiotem jest zwrot kosztów procesu a - ewentualnym - rozpoznaniem skargi kasacyjnej). Nie polega ona jednak na tym, że postępowanie sądowe wszczęte zażaleniem ma charakter wpadkowy (incydentalny) w stosunku do postępowania sądowego wszczętego odwołaniem od decyzji. Z punktu widzenia postępowania cywilnego, postępowania te mają odrębny (własny) przedmiot i rozstrzygnięcia w nich dotyczą innej „istoty sprawy”. Sąd Najwyższy dostrzega potrzebę wyeliminowania w przyszłości tej rozbieżności. Jednakże w rozpoznawanej sprawie przedstawienie zagadnienia prawnego składowi powiększonemu jest niecelowe, gdyż - ze względu na przedmiot rozpoznawanej sprawy dotyczącej kosztów postępowania - wykładnia stwierdzająca zaskarżalność postanowienia sądu pierwszej instancji nie może budzić wątpliwości ze względu na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne. Z powołanych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. kc
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.