Sygn. akt III PK 22/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dawid Miąsik SSN Zbigniew Myszk

§ 4ust.

1. Ten przepis zaś w pkt 1, odnoszącym się do stanowisk kierowniczych, wymienia jako przesłanki, które należy uwzględnić przy ustalaniu dodatku, prawidłowe wykonywanie obowiązków służbowych, rodzaj wykonywanych zadań i zakres ponoszonej odpowiedzialności, skuteczność w zarządzaniu posiadanymi środkami, 13 terminowość i efektywność podejmowanych działań lub decyzji, umiejętność organizacji pracy, kierowania i sprawowania nadzoru, a także posiadane kwalifikacje i umiejętności wykorzystywane na zajmowanym stanowisku; natomiast w pkt 2 o odnoszącym się do pozostałych stanowisk służbowych – prawidłowe wykonywanie obowiązków służbowych, w szczególności inicjatywę i samodzielność w realizacji zadań służbowych, terminowość i efektywność podejmowanych działań, posiadane kwalifikacje i umiejętności wykorzystywane na zajmowanym stanowisku, a także powierzenie nowych lub dodatkowych obowiązków służbowych lub wystąpienie innej istotnej zmiany warunków służby wymagającej zwiększenia zaangażowania funkcjonariusza w wykonywanie zadań służbowych. Ponieważ przedmiotowa skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzutach odnoszących się do naruszenia prawa materialnego, oznacza to, że zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Sąd Okręgowy ustalił natomiast, że powódka została skutecznie przeniesiona z jednostki nadrzędnej (Okręgowego Inspektoratu) do jednostki podstawowej (aresztu śledczego) i wykonywała tam w istocie zupełnie odmienne od dotychczasowych czynności zawodowe. W Okręgowym Inspektoracie pełniła bowiem funkcję rzecznika prasowego Służby Więziennej. Wykonywała również szereg innych czynności, w tym o zasięgu krajowym i międzynarodowym. Praca ta była pracą samodzielną, z reguły o charakterze nadzorczym i kontrolnym. Natomiast obniżenie przysługującego powódce dodatku nastąpiło w momencie skierowania jej do działu BHP, gdzie miała jedynie pomagać w pracy inspektorowi ds. BHP. Zadania te były niewątpliwie „mniejszego kalibru”, a praca powódki miała charakter pomocniczy, o niskim stopniu odpowiedzialności i wysiłku oraz o małej samodzielności. Zdaniem Sądu Najwyższego, w pełni uprawnione jest zatem przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że w odniesieniu do powódki nastąpiła istotna zmiana przesłanek decydujących o ustaleniu wysokości należnego jej dodatku służbowego w rozumieniu § 5 ust. 1 w związku z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. O ile bowiem przyznanie powódce na poprzednio zajmowanym przez nią stanowisku wysokiego dodatku służbowego było uzasadnione w szczególności powierzeniem jej 14 dodatkowych obowiązków służbowych (rzecznika prasowego, które to stanowisko, choć nie jest stanowiskiem kierowniczym, to powszechnie uznaje się je za stanowisko funkcyjne) oraz wykonywaniem czynności nadzorczych i kontrolnych, wymagających bez wątpienia posiadania odpowiednich kwalifikacji i umiejętności, a także zwiększenia zaangażowania funkcjonariusza w wykonywanie zadań służbowych, o tyle zakres obowiązków wyznaczonych dla niej w komórce BHP na pewno nie uzasadniał przyznania tak wysokiego dodatku służbowego, skoro z realizacją tych obowiązków wiązało się wykonywanie wyłącznie czynności pomocniczych, o niskim stopniu odpowiedzialności i wysiłku oraz o małej samodzielności. Nie ma także racji skarżąca, podnosząc, że ewentualne obniżenie należnego jej dodatku służbowego winno uwzględniać maksymalny limit tego obniżenia, wynoszący 50% w przypadku prawomocnego ukarania funkcjonariusza karą dyscyplinarną wydalenia ze służby. Przede wszystkim bowiem § 5 ust. 1 rozporządzenia odnoszący się do przypadków fakultatywnego obniżenia dodatku służbowego jest regulacją samodzielną i nie nawiązuje w żaden sposób do regulacji § 5 ust.
2. Nie przewiduje też żadnego „limitu” obniżenia dodatku, uzależniając decyzje w tym zakresie tylko od „zmiany lub ustania przesłanek,

§ 4ust.

2”. Jest to zrozumiałe, jeśli zważyć, że (jak w ustalonym w niniejszej sprawie stanie faktycznym) nie tylko ustanie, ale nawet zmiana przesłanek ustalania wysokości dodatku może mieć bardzo istotny charakter. Ponadto, nie można zapominać, iż wspomniany § 5 ust. 2, zawierający obligatoryjną i ścisłe określoną procentowo sankcję będącą konsekwencją nieprzydatności do służby, nieprzydatności na zajmowanym stanowisku albo niewywiązywania się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych, stwierdzonych w opiniach służbowych, a także prawomocnego ukarania funkcjonariusza karami dyscyplinarnymi, w ogóle nie nawiązuje do przesłanek ustalania wysokości dodatku wymienionych w § 4 ust. 2, co oznacza, że przesłanki obniżenia dodatku mają w tym przypadku wyłącznie „dyscyplinarny” charakter, natomiast w ogóle nie są oceniane przymioty funkcjonariusza decydujące o dotychczasowej wysokości przysługującego mu dodatku. Innymi słowy, taki funkcjonariusz traci prawo do określonej procentowo konkretnej części dodatku 15 służbowego nie dlatego, że doszło w odniesieniu do niego do zmiany lub ustania przesłanek,

§ 4ust.

2, lecz że wystąpiła jedna z przesłanek enumeratywnie wymienionych w § 5 ust. 2 rozporządzenia, choćby przesłanki,

§ 4ust.

2, nie ustały lub nie uległy jakiejkolwiek zmianie. Całkowicie nietrafny jest zaś zarzut naruszenia § 4 ust. 2 rozporządzenia, które skarżąca wiąże z przyjęciem przez Sąd Okręgowy, że obniżenie dodatku służbowego przysługującego powódce było uzasadnione przeniesieniem jej do jednostki organizacyjnej niższego rzędu oraz zmianą w zakresie stopnia odpowiedzialności wykonywanej pracy i stopnia jej samodzielności. Wbrew temu zarzutowi, Sąd Okręgowy w żadnym razie nie przyjął bowiem, że obniżenie należnego powódce dodatku służbowego nastąpiło w efekcie przeniesienia jej do jednostki organizacyjnej niższego stopnia. Skonstatował jedynie, że do takiego przeniesienia doszło. Nie przyjął także, iż w okresie pełnienia służby w Okręgowym Inspektoracie zajmowała ona stanowisko kierownicze. Sąd ten ustalił natomiast, o czym była już mowa, a ustalenie to, z przyczyn wcześniej podniesionych, ma wiążący charakter dla Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym, że powódka, pełniąc służbę w Okręgowym Inspektoracie, zajmowała stanowisko samodzielne (rzecznika prasowego), a nadto wykonywała czynności mające z reguły charakter nadzorczy i kontrolny. Z kolei, w czasie pełnienia służby w areszcie śledczym zostały jej powierzone obowiązki jedynie o charakterze pomocniczym, o niskim stopniu odpowiedzialności i małej samodzielności. Skarżąca błędnie przyjmuje również, że uznany za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd drugiej instancji § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia nie zawiera takich przesłanek, które uzależniałyby wysokość dodatku służbowego od „stopnia odpowiedzialności wykonywanej pracy i stopnia jej samodzielności”. Czym innym są bowiem wymienione w tym przepisie „posiadane kwalifikacje i umiejętności wykorzystywane na zajmowanym stanowisku, a także powierzenie dodatkowych obowiązków służbowych lub wystąpienie innej istotnej zmiany warunków służby wymagającej zwiększenia zaangażowania funkcjonariusza w wykonywanie zadań służbowych”, jeśli nie przesłankami, które wystąpią wtedy, gdy z wykonywaniem obowiązków wiązać się będzie określony (wyższy) stopień odpowiedzialności i samodzielności, wynikający właśnie z powierzenia funkcjonariuszowi dodatkowych 16 obowiązków służbowych powodujących zmianę warunków służby wymagających od niego zwiększenia zaangażowania. Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 39814 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 99 k.p.c. w związku z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych …, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. eb