I BP 13/14

Sygn. akt I BP 13/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 grudnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący) SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca) SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa E. W. przeciwko Powiatowemu Zespołowi […] w T. o odszkodowanie i wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 grudnia 2015 r., skargi strony pozwanej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 24 października 2013 r., oddala skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. UZASADNIENIE Powódka E. W. w pozwie skierowanym przeciwko Powiatowemu Zespołowi […]domagała się zasądzenia na jej rzecz: odszkodowania za wypowiedzenie warunków pracy i płacy przez pracodawcę z naruszeniem przepisów prawa w 2 wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia, tj. 8.905,77 zł brutto, wynagrodzenia (wyrównania) w kwocie 3.893,49 zł brutto za okres od 27 grudnia 2009 r. do 12 kwietnia 2010 r., a ponadto kwoty, która przysługiwałaby jej z tytułu zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego, gdyby pracowała na stanowisku głównej księgowej za okres od 1 kwietnia do 26 grudnia 2009 r. w wysokości wyliczonej przez biegłego sądowego z zakresu rachunkowości oraz zasądzenia kosztów sądowych. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów sądowych z kosztami zastępstwa procesowego. Wyrokiem z 14 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo w całości i obciążył powódkę koszami postępowania sądowego. Sąd ustalił, że powódka pracowała jako główna księgowa w Zespole Szkół […]. 30 września 2008 r. Rada Powiatu podjęła uchwałę o utworzeniu 1 grudnia 2008 r. Powiatowego Zespołu […] (dalej: PZOFO lub „Zespół”) do obsługi ekonomiczno-finansowej szkół prowadzonych przez Powiat T. W praktyce prowadziło to do likwidacji stanowisk głównych księgowych w każdej szkole, przejęciu ich w trybie art. 231 k.p. przez PZOFO z zadaniami w zakresie obsługi ekonomiczno-finansowej. Większość księgowych zdecydowała się na zmianę pracy i przejście do nowoutworzonego Zespołu. Powódka nie zadeklarowała, że chce przejść do Zespołu. Dotychczasowy pracodawca powódki, naruszając przepisy prawa pracy, rozwiązał z nią umowę o pracę za 3- miesięcznym wypowiedzeniem. Powódka pozostała bez pracy i dowiedziała się, że nie ma możliwości jej zatrudnienia w PZOFO. W tej sytuacji wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. przeciwko PZOFO z powództwem o ustalenie, że od 1 stycznia 2009 r. została jako pracownik przejęta w trybie art. 231 k.p. przez Zespół i jest z nim związana stosunkiem pracy. Uwzględniając to powództwo, Sąd Rejonowy ustalił prawomocnym już wyrokiem, że powódka pozostaje w zatrudnieniu w PZOFO, poczynając od 1 stycznia 2009 r. PZOFO rozpoczęło działalność 1 stycznia 2009 r. Od 17 lipca 2010 r. w Zespole pracowało 6 osób na stanowisku specjalistów ds. księgowo-finansowych oraz jedna osoba na stanowisku głównej księgowej. Nowy pracodawca, rozstrzygając kto ma zostać główną księgową w Zespole, jako kryteria wyboru przyjął: wykształcenie, staż pracy na stanowisku głównego księgowego, 3 predyspozycje do zajmowania kierowniczego stanowiska i, jako kryterium decydujące - umiejętność obsługi komputera. Spośród wszystkich pracowników najwyższe kwalifikacje miała H. K. i pozytywnie wyróżniała się na tle innych. Pozostałe osoby zatrudniono na stanowiskach specjalistów ds. księgowo- finansowych. Wykonują one tożsamą pracę z dotychczasową praktycznie za te samo wynagrodzenie, tylko pod innym szyldem, każdej przydzielono szkoły, których finansami się zajmuje. Główna księgowa sprawuje nadzór nad specjalistami. 8 kwietnia 2010 r. uprawomocnił się wyrok w sprawie IV P ../09, na mocy którego ustalono, że powódka pozostaje w zatrudnieniu w PZOFO, poczynając od 1 stycznia 2009 r. 9 kwietnia 2010 r. powódka zgłosiła pozwanemu, że jest w gotowości do pracy. Pozwany wyznaczył jej dzień rozpoczęcia pracy na 12 kwietnia 2010 r. Pozwany z jednej strony musiał respektować wyrok sądowy, z drugiej jednak, stanowisko głównej księgowej w Zespole, który działał już od ponad roku, było obsadzone. Kwalifikacje H. K., która została zatrudniona na tym stanowisku były nieporównywalnie wyższe od kwalifikacji powódki. W dniu, w którym powódka stawiła się do pracy, pracodawca skierował do niej pismo w sprawie zawarcia porozumienia co do zmiany warunków pracy i płacy, na które powódka, podobnie jak na kolejne pismo z 20 maja 2010 r., nie odpowiedziała. Wobec tego 9 czerwca 2010 r. przygotowano wypowiedzenie zmieniające, które wręczono E. W. Warunki pracy zmieniono z 3-miesiecznym okresem wypowiedzenia, który upłynął 30 września 2010 r. Jako przyczynę wypowiedzenia zmieniającego wskazano likwidację stanowiska głównej księgowej Zespołu Szkół […] w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U z 2001 r. Nr 79, poz. 854 z późn. zm.) w związku z art. 23 ustawy o pracownikach samorządowych (Dz.U z 2008 r. Nr 223, poz. 1458 z późn. zm.), art. 5 ust. 5 oraz art. 10 ust. 3 ustawy art. 5 ust. 5 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracownika (Dz.U z 2003 r. Nr 90, poz. 844) - powoływanej dalej jako „ustawa z 2003 r. - oraz art. 231 k.p. Jednocześnie w wypowiedzeniu zmieniającym określono nowe stanowisko powódki - „specjalista ds. księgowo- finansowej” oraz wskazano jednostki, których obsługa księgowo- finansowa będzie w zakresie jej obowiązków służbowych oraz zawarto informację, że otrzymywane 4 wynagrodzenie na nowym stanowisku nie będzie niższe od dotychczasowego, tj. 3.003 zł. Powódka, jak to określił Sąd Rejonowy, była członkiem MOZ NSZZ […] i miała chroniony stosunek pracy. Zaliczenie powódki do kategorii pracowników chronionych w rozumieniu art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych nie było kwestionowane przez stronę przeciwną. Po zgłoszeniu przez nią 9 kwietnia 2010 r. gotowości do pracy pozwany, mając świadomość, że stanowisko głównej księgowej Zespołu Szkół […], które zajmowała zostało zlikwidowane oraz, że ma ona chroniony stosunek pracy, powołując się na w/w fakty, skierował 30 kwietnia 2010 r. do KM NSZZ […] pismo-informację o zamiarze wypowiedzenia powódce dotychczasowych warunków pracy w zakresie zmiany stanowiska, z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, po upływie którego E. W. będzie zatrudniona na stanowisku specjalisty ds. księgowo-finansowych, przy zachowaniu wynagrodzenia za pracę na dotychczasowym poziomie. Pismem z 12 maja 2010 r. związek zawodowy nie wyraził zgody na wypowiedzenie powódce warunków pracy. Jednocześnie w piśmie wskazano, że zakład przejmujący pracowników w trybie art. 231 k.p. (a takim był PZOFO) ma obowiązek zatrudnić powódkę na takim samym stanowisku lub innym równorzędnym pod względem rodzaju pracy i zaszeregowania. Pozwany w kolejnym piśmie z 7 czerwca 2010 r., skierowanym do KM NSZZ […], podniósł, że w wypadku powódki, mimo że ma chroniony stosunek pracy, nie ma obowiązku uzyskania zgody związków zawodowych, gdyż jak wynika z „art. 32 pkt. 2” ustawy o związkach zawodowych, ustawodawca dopuszcza możliwość jednostronnej zmiany przez pracodawcę warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika określonego w pkt. 1, w sytuacji, gdy dopuszczają to odrębne przepisy. W ocenie pozwanego, takimi przepisami szczególnymi, w wypadku powódki, są art. 5 ust. 5 oraz art. 10 ust. 3 ustawy art. 5 ust. 5 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z 2003 r. Sąd Rejonowy ponadto ustalił, że 31 marca 2009 r., po 3-miesięcznym okresie wypowiedzenia ustał stosunek pracy powódki z dotychczasowym pracodawcą - Zespołem Szkół […]. Od 1 kwietnia do 26 grudnia 2009 r., E. W. przebywała na zwolnieniu lekarskim i świadczeniu rehabilitacyjnym. W tym okresie otrzymywała zasiłek chorobowy, a następnie świadczenie rehabilitacyjne - wypłacał je ZUS. Równolegle przed Sądem Rejonowym prowadzone było postępowanie 5 sądowe o ustalenie pozostawania powódki w zatrudnieniu u pozwanego. Postępowanie to, ze względu na złożoną apelację, prawomocnie zakończyło się dopiero 8 kwietnia 2010 r. Sąd ustalił, że powódka, na skutek przejęcia w trybie art. 231 k.p., jest od 1 stycznia 2009 r. pracownikiem pozwanego. Do czasu zakończenia postępowania w sprawie IV P …/09 nie mogła wykonywać pracy. Dyrektor Zespołu w sprawie E. W. konsultował się z Państwową Inspekcją Pracy, na okoliczność zasad wypłacania powódce wynagrodzenia za okres od zakończenia pobierania świadczenia rehabilitacyjnego do dnia zgłoszenia się do pracy, tj. za okres od 27 grudnia 2009 r. do 12 kwietnia 2010 r. PIP zasugerowała zastosowanie art. 81 k.p. i takie stanowisko przyjął pozwany. Zgodnie z tym przepisem wypłacono powódce wynagrodzenie za sporny okres. Powódka nie zgadzała się z tym, twierdząc, że skoro została przywrócona do pracy u pozwanego przez sąd, to przysługuje jej 100% wynagrodzenia, a pracodawca wypłacił jej zaniżone pensje (tzw. „postojowe”). Wyliczona hipotetycznie różnica zarobków wynosiła 3.893,49 zł brutto. Powódka w okresie od 1 kwietnia do 26 grudnia 2009 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim oraz na świadczeniu rehabilitacyjnym. W związku z tym, że 31 marca 2009 r. ustało jej zatrudnienie w Zespole Szkół […], przebywając na zwolnieniu otrzymywała zasiłek chorobowy obliczany i wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wypłacany powódce zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne (od 28 września do 26 grudnia 2009 r.) naliczone były w sposób prawidłowy. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że powódka podlegała ochronie na podstawie art. 32 „pkt 1 ppkt 1” (powinno być „ust. 1 pkt 1”) i „ppkt. 2” (powinno być „pkt 2”) ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, z których wynika, że pracodawca bez zgody zarządu organizacji związkowej nie może wypowiedzieć, rozwiązać stosunku pracy lub zmienić jednostronnie na niekorzyść pracownika warunków pracy lub płacy imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, z wyjątkiem gdy dopuszczają to odrębne przepisy. Takimi odrębnymi przepisami nie 6 są w okolicznościach sprawy art. 10 i art. 5 ust. 3-7 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Przepisy te mają bowiem zastosowanie w razie konieczności rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników, a pozwany w momencie zgłoszenia się powódki do pracy w kwietniu 2010 r. zatrudniał 7 osób. W rezultacie Sąd Rejonowy uznał, że pozwany pracodawca nie uszanował faktu, że powódka ma chroniony stosunek pracy i mimo braku zgody związków zawodowych wręczył jej wypowiedzenie zmieniające. Pomimo to Sąd uznał, że ze względu na wyjątkowe okoliczności sprawy, a szczególnie brak kwalifikacji powódki do zajmowania stanowiska głównej księgowej Zespołu i niedopuszczalność pozbawienia tego stanowiska zajmującej je osoby, roszczenie powódki o zasądzenie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia warunków pracy należało oddalić jako nieuzasadnione. Za niezasadne Sąd pierwszej instancji uznał także żądanie wypłaty wynagrodzenia (wyrównania) za okres od 27 grudnia 2009 r. do 12 kwietnia 2010 r. Sąd wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w sprawie IV P …/09 ustalono, że powódka pozostaje w zatrudnieniu w Zespole od 1 stycznia 2009 r., gdyż została przejęta przez nowego pracodawcę w trybie art. 231 k.p. Nie została więc „przywrócona do pracy” w rozumieniu art. 45, 47 k.p. Dlatego nie mają uzasadnienia twierdzenia powódki, że pracodawca winien jej wypłacić za sporny okres na podstawie art. 47 k.p. 100% wynagrodzenia i jej żądania wypłaty różnicy w zarobkach w kwocie 3.893,49 zł. Właściwą podstawę wyliczenia wynagrodzenia powódce w spornym okresie stanowi natomiast art. 81 k.p., a takie, w prawidłowej wysokości zostało powódce wypłacone. Odnośnie do żądania wypłacenia należnych w prawidłowej wysokości kwot zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 kwietnia do 26 grudnia 2009 r., Sąd Rejonowy oparł się o ustalenia dokonane na podstawie opinii biegłego z zakresu rachunkowości, który jednoznacznie wypowiedział się, że w/w świadczenia zostały właściwie naliczone i wypłacone powódce w spornym okresie. Powódka nie kwestionowała tej opinii i przyjęła wnioski biegłego do wiadomości. Z tego względu Sąd Rejonowy również to żądanie oddalił. 7 Sąd Okręgowy wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą, wydanym wskutek apelacji powódki: w pkt I zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji częściowo w punkcie 1 w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powódki 9.543,60 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie warunków pracy i płacy i oddalił powództwo co do zapłaty wyrównania wynagrodzenia za okres od 27 grudnia 2009 r. do 12 kwietnia 2010 r. oraz w całości w punktach 2, 3 i 4 w ten sposób, że nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sąd Rejonowy 477,33 zł tytułem opłaty sądowej, od uiszczenia której powódka była zwolniona; w pkt II odstąpił od obciążenia powódki kosztami postępowania za obie instancje; w pkt III oddalił apelację w pozostałym zakresie. Sąd Okręgowy uznał za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, nie podzielając jednocześnie stanowiska tego Sądu w kwestii niezasadności roszczenia o odszkodowanie za wypowiedzenie warunków pracy i płacy z naruszeniem przepisów przez pozwanego. Sąd odwoławczy zaakceptował wywód Sądu Rejonowego uznający niezgodność z prawem wypowiedzenia powódce warunków pracy i płacy, jako dokonanego z naruszeniem art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych oraz art. 38 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p., wskazując, że w tej sytuacji powódka miała roszczenie wynikające z art. 45 § 1 k.p. Sąd Okręgowy nie zgodził się z poglądem Sądu pierwszej instancji, że wyjątkowe okoliczności sprawy mogły usprawiedliwić bezprawność działania pracodawcy. Gdyby bowiem zgodzić się z tym rozumowaniem, to art. 32 ustawy o związkach zawodowych byłby martwy, a ochrona z niego wynikająca iluzoryczna. W rezultacie Sąd Okręgowy uznał, że w opisanym zakresie apelacja jest uzasadniona i zasługuje na uwzględnienie. Natomiast w pozostałym zakresie Sąd Okręgowy, podzielając argumentację Sądu Rejonowego, uznał apelację za niezasadną. Przeciwko powyższemu wyrokowi pozwany pracodawca wniósł skargę o stwierdzenie jego niezgodności z prawem częściowo w punkcie 1 wyroku, tj. w zakresie zasądzenia od skarżącego na rzecz powódki 9 543,60 zł. Skarżący zarzucił wyrokowi Sądu Okręgowego naruszenie: