5 ust. 1 pkt 5 pr. spółdz., przewidującym jako konieczny element statutu, określenie zasad i trybu przyjmowania członków, wypowiadania członkostwa, wykreślania i wykluczania członków. Nie ma racji skarżąca, że wprowadzenie do statutu §
5 § 2 in fine pr. spółdz., dający możliwość zamieszczania w statucie innych postanowień. Zasada swobody kształtowania treści statutu przez spółdzielnię, wynikająca z samorządności spółdzielni, jest ograniczona przez przepisy bezwzględnie obowiązujące, zakładające trwałość stosunku członkostwa, ograniczające sposoby rozwiązania go oraz gwarantujące członkowi prawo poddania kontroli czynności organów spółdzielni w tej kwestii. Nie ma podstaw do uznania, że w tej istotnej materii ustawa pozostawiła spółdzielni swobodę decydowania o innym sposobie ustania członkostwa niż przewidziane ustawą. Do wykreślenia członka z rejestru członków może dojść z przyczyn przez niego niezawinionych, których statut pozwanej bliżej nie określił, skoro w § 63 została powtórzona treść art. 24 § 2 pr. spółdz. Nie mogą to być przyczyny leżące po stronie spółdzielni, poza spółdzielniami wymienionymi w tytule II. Pozwana utrzymywała, że nie traktowała §
jako przyczyny prowadzącej do wykreślenia członka z rejestru członków i dlatego nie doszło do wdrożenia trybu wskazanego w § 64 statutu. Zbędne było zatem prowadzenie szerszych rozważań dotyczących tego sposobu ustania członkostwa. Podzielić należy stanowisko Sądu Apelacyjnego, że inwestycyjny charakter pozwanej Spółdzielni nie miał znaczenia dla ustania stosunku członkostwa, zwłaszcza gdy prawo spółdzielcze nie przewidywało w tym względzie odmiennych regulacji. Nie doszło do ustania członkostwa powoda w kwietniu 2001 r., wobec niezgodnej z prawem decyzji pozwanej, podjętej na podstawie nieważnych postanowień statutu, z powodu sprzeczności z art. 24 § 2 i 4 pr. spółdz. Z uwagi na to, że pozwana kontestuje dążenie powoda do traktowania go jako członka Spółdzielni, wytworzył się stan obiektywnej niepewności co do jego statusu, stanowiący przesłankę żądania ustalenia istnienia stosunku członkostwa. Domaganie się ustalenia istnienia stosunku prawnego wymaga od powoda 9 wykazania, stosownie do art. 189 k.p.c., interesu prawnego w tym ustaleniu, który powinien dotyczyć stosunku prawnego lub prawa, a nie okoliczności faktycznej. Przyjęte zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że interes prawny występuje wtedy, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa, gdy określona sytuacja zagraża naruszeniem uprawnień powoda, bądź też stwarza wątpliwość co do ich istnienia, czy realnej możliwości realizacji. O prawnym charakterze interesu, czyli o potrzebie wszczęcia postępowania sądowego i uzyskania orzeczenia oznaczonej treści, decyduje potrzeba ochrony sfery prawnej powoda. Wynik tego postępowania powinien doprowadzić do usunięcia wątpliwości i zapewnienia powodowi ochrony albo definitywnego zakończenia istniejącego sporu, ewentualnie zapobiegnięcia niebezpieczeństwu zaistnienia takiego sporu w przyszłości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia1995 r., III CZP 179/94, OSNC 1995, nr 5, poz. 76; wyroki: z dnia 21 lutego 1997 r., II CKU 7/97; z dnia 15 października 2002 r., II CKN 833/00; z dnia 2 lutego 2006 r., II CK 395/05; z dnia 29 marca 2012 r., I CSK 325/11, niepublikowane). Ustalenie stosunku prawnego może nastąpić dopiero po wykazaniu, że on rzeczywiście istnieje oraz wykazaniu istnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia członkostwa w pozwanej Spółdzielni, polegającego na stwierdzeniu przysługującego mu statusu członka Spółdzielni. Norma art. 5 k.c. pozwala w niektórych przypadkach uznać działania lub zaniechania uprawnionego za nadużycie prawa i odmówić mu ochrony. Stanowi ona narzędzie służące rozwiązywaniu powstających w praktyce konfliktów interesów poszczególnych podmiotów prawa. Twierdzenie, że powód nadużywa prawa podmiotowego, wymagało ustalenia okoliczności pozwalających na skonkretyzowanie, które działania pozostają w sprzeczności z normami godnymi ochrony i przestrzegania w stosunkach społecznych. Brak takich okoliczności uniemożliwia prawidłowe zastosowanie art. 5 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1998 r., I CKN 459/97, niepubl.). Ze względu na brak przesłanki w postaci „czynienia użytku ze swego prawa” nie dojdzie do zastosowania art. 5 k.c. w sytuacji nieważności czynności prawnej uwzględnianej przez sąd z urzędu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2000 r., I CKN 1361/98; z dnia 10 października 2002 r., V CK 370/02, OSNC 2004 nr 2, poz. 21). Nieważność stanowi sankcję sprzeczności dokonanej 10 czynności z ustawą, która następuje z mocy prawa. Powoływanie przez pozwaną, w ramach obrony, zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, w sytuacji gdy nieważna czynność prawna pozbawiła powoda należnego mu uprawnienia, nie podlega uwzględnieniu w kontekście przesłanek z art. 5 k.c., zwłaszcza że taka czynność nie wywarła żadnych skutków prawnych. Dochodzenie przez powoda ustalenia istnienia członkostwa, w sytuacji nieważności czynności, z którą pozwana połączyła ustanie jego członkostwa bez możliwości uzyskania ochrony w innej drodze, nie może być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Znaczny upływ czasu od poinformowania powoda o wykreśleniu go z rejestru członków Spółdzielni nie stanowi przeszkody do realizowania należnego mu uprawnienia, zwłaszcza że nie ulega ono przedawnieniu i skutki nieważności utrzymywały się przez cały ten czas. Niezależnie od tego podkreślenia wymaga, że pozwana zarządzała nieruchomością, na której został wzniesiony budynek wraz ze znajdującymi się w nim lokalami, co mogło wpłynąć na inną ocenę przez powoda jego sytuacji, w odniesieniu do relacji z pozwaną. Podejmowanie przez powoda w przyszłości czynności mających na celu zaskarżanie wcześniej podjętych uchwał może być przedmiotem rozważań, co do oceny każdej z nich, w aspekcie przesłanek przewidzianych w art. 5 k.c. Nie zasługiwał na podzielenie zarzut pozwanej naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 386 § 1 k.p.c. Zastosowanie przez Sąd drugiej instancji art. 385 k.p.c., gdy w ocenie skarżącej należało zastosować art. 381 § 1 k.p.c., nie mogło być przedmiotem skutecznie podniesionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które istotnie wpływałoby na wynik sprawy. Przepisami tymi sąd drugiej instancji posługuje się już na etapie wyrokowania, czyli po dokonaniu subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod normę prawa materialnego, mającą zastosowanie w sprawie (por. wyroki Sądu najwyższego z dnia 5 października 2012 r., IV CSK 166/12; z dnia 27 czerwca 2012 r., IV CSK 385/11, niepublikowane). Nie mogą zatem stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej przepisy regulujące sposób orzekania przez sąd drugiej instancji, jak art. 385 albo 386 § 1 k.p.c., jeżeli są adekwatne do treści orzeczenia. 11 Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 39814 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z zasady przewidzianej w art. 98 § 1 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. kc
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.