w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, art. 24113 § 2 k.p. w zw. z art. 772 § 5 k.p.; art. 8 ust. 8 rozporządzenia WE nr 561/2006 oraz art. 14 ustawy o czasie pracy kierowców, a także naruszenie art. 233 k.p.c. Sąd Okręgowy z B. wyrokiem z 5 czerwca 2014 r. oddalił apelację powoda, zasądzając od powoda na rzecz pozwanej kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd pierwszej instancji ustalił stan faktyczny, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów i dokonał właściwej oceny prawnej dochodzonych roszczeń. Stwierdził, że niezależnie od zmiany stanu prawnego (do 3 kwietnia 2010 r. – dla oceny roszczeń powoda należy stosować regulacje prawa europejskiego rozporządzenia WE nr 561/2006, ustawy o czasie pracy kierowców i stosowane na zasadzie analogii przepisy rozporządzenia; po tej dacie – wprost rozporządzenie z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalenia należności przysługujących w państwowej lub samorządowej 5 jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju), pracodawca powinien zapewnić kierowcy bezpłatny nocleg lub zwrócić poniesione przez kierowcę koszty związane z zapewnieniem sobie noclegu. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że roszczenia były bezzasadne w świetle treści umowy o pracę jak i obowiązujących u pracodawcy regulacji wewnętrznych. Stwierdził, że zakres pojęciowy terminu „dieta”, którym strony posłużyły się w umowie o pracę, był tożsamy z zakresem pojęciowym „ekwiwalentu pieniężnego” wypłacanego kierowcom tytułem zwrotu kosztów podróży w rozumieniu regulaminu wynagradzania (w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2009 r.). Sąd wskazał, dalej, że nawet gdyby przyjąć, za stroną powodową, że wersja regulaminu wynagradzania, w której pojęciem ekwiwalentu objęto zwrot kosztów wyżywienia i ryczałt za nocleg nigdy nie weszła w życie, to okoliczność ta nie miałaby znaczenia dla oceny zasadności powództwa, ponieważ łącząca strony umowy o pracę w sposób jasny określała, że kwota 42 euro obejmuje zwrot wszystkich kosztów podróży (nie tylko wyżywienia ale i ryczałt za nocleg). Ponadto, wskazał, że zwyczajowo w gałęzi transportu międzynarodowego określenie „dieta” jest potocznie rozumiane jako całość wszystkich należności z tytułu wydatków (kosztów) związanych z podróżą służbową kierowcy. Sąd Okręgowy, przyjmując hipotetyczne założenie, że pozwana spółka nie wypłacała ryczałtu za nocleg, względnie strony nie doprecyzowały co składa się na świadczenie przewidziane w umowie o pracę, a powód pozostawał w błędnym usprawiedliwionym przekonaniu, że dieta obejmuje jedynie zwrot kosztów wyżywienia, zauważył, że M. B. przez cały okres zatrudnienia godził się na nocleg w pojeździe. Sąd dodał, że aprobata pracownika na spędzanie noclegów w kabinie samochodu uniemożliwia mu skuteczne dochodzenie ewentualnej rekompensaty za brak hotelu. Zdaniem Sądu pracodawca zapewnił pracownikowi bezpłatny nocleg w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia, umożliwiając spanie w samochodach o największych na rynku kabinach i wysokim standardzie. Pracownik natomiast nie ponosił żadnych kosztów w związku z spędzaniem noclegu w hotelu, nie mógł więc domagać się zwrotu wydatków, których w rzeczywistości nie poniósł spędzając noclegi w kabinie. Wobec braku zamiaru pracownika spędzania noclegów w warunkach hotelowych, w ocenie Sądu jego roszczenie (przy hipotetycznym 6 założeniu, że wypłacone mu „diety” nie obejmowały ryczałtu za nocleg – nie było podstaw) należałoby uznać za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa jakim jest prawo do ryczałtu za nocleg. W skardze kasacyjnej strona powodowa zaskarżyła w całości powyższy wyrok, zarzucając naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: (-) art. 18 § 1 k.p., przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że wypłacana pracownikowi kwota 42 euro za dobę podróży służbowej stanowiła ekwiwalent pieniężny na pokrycie kosztów pobytu za granicą określony w § 11 regulaminu wynagradzania obowiązującego u pozwanego, gdy tymczasem z łączącej strony umowy (pkt 2.4) oraz z dokumentacji płacowej wynika wprost, że pracodawca zobowiązał się i wypłacał pracownikowi wyłącznie dietę w wysokości 42 euro za każdy dzień pobytu za granicą i tym samym postanowienia umowy o pracę jako korzystniejsze dla pracownika należy traktować jako obowiązujące strony w pierwszej kolejności; pojęcie „dieta” użyte przez pracodawcę w sporządzonej umowie o pracę (pkt 2.4) obejmuje swoim zakresem także należne pracownikowi świadczenie tytułem ryczałtu za noclegi, gdy tymczasem pojęcie to zdefiniowane jest w sposób wiążący w dwóch rozporządzeniach MPiPS z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości i warunków ustalania należności przysługujących pracownikom zatrudnionym w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju i poza granicami kraju (ustawodawca wymienia osobno diety oraz zwrot kosztów przejazdów i dojazdów oraz noclegów), a zatem nie ma podstaw prawnych, aby w postanowieniach umowy podział ten nie został zachowany. Postanowienia umowy w tym zakresie, jako mniej korzystne dla pracownika nie są ważne z mocy art. 18 § 1 k.p.; (-) art. 18 § 3 k.p. przez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że w zakresie dotyczącym przyznawania należności z tytułu podróży służbowych obowiązujący u pozwanego regulamin wynagradzania obowiązywał pracownika, gdy tymczasem postanowienia regulaminu wynagradzania w § 11 ust. 1 naruszają zasadę równego traktowania w zatrudnieniu; (-) art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. i w związku z art. 18 § 1 k.p., przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zgodnym zamiarem stron stosunku pracy było przyjęcie, że użyte w umowie o pracę sformułowanie „dieta” 7 obejmuje również świadczenie z tytułu ryczałtu za nocleg, w sytuacji gdy taka interpretacja zapisów umowy jest bezsprzecznie mniej korzystna dla pracownika niż interpretacja, która ma podstawy w ogólnych przepisach prawa pracy; (-) art. 775 § 3 k.p., przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pracodawca mógł uregulować kwestię wypłaty należności z tytułu podróży służbowych częściowo w regulaminie wynagradzania, a częściowo w umowie o pracę, gdy tymczasem ustawodawca wyraźnie przewidział, że w przypadku pozwanej spółki możliwe to było wyłącznie w regulaminie wynagradzania i wykluczone jest regulowanie tych kwestii jednocześnie częściowo w regulaminie wynagradzania oraz częściowo w umowie o pracę; (-) art. 775 § 1, 3 i 5 k.p. oraz § 2 ust. 2 lit.
w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi (...) z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju w związku z § 11 ust. 1 regulaminu wynagradzania poprzez zastosowanie w miejsce ogólnych przepisów prawa pracy normy prawnej przewidzianej w § 11 ust. 1 regulaminu wynagradzania, w sytuacji gdy: - regulamin wynagradzania w ogóle nie został podany do wiadomości pracownika w sposób przyjęty u pracodawcy (brak potwierdzenia na piśmie przez pracownika wymaganego przez pracodawcę w § 14 ust. 2 regulaminu wynagradzania), a § 14 ust. 3 regulaminu wynagradzania wyraźnie stanowi, że odmowa potwierdzenia o zapoznaniu się z regulaminem będzie traktowana na równi z odmową przestrzegania postanowień regulaminu; - regulamin wynagradzania w § 11 nie zawiera określenia samej wysokości należnego pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego na pokrycie kosztów pobytu za granicą, a zatem Sąd Okręgowy z uwagi na znaczną ułomność regulaminu w tym zakresie winien ustalić i zasądzić należne pracownikowi wynagrodzenie, kierując się wskazaniami zawartymi w powszechnie obowiązujących przepisach kodeksu pracy; (-) § 9 ust. 2 rozporządzenia z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi (...) z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że ryczałt za nocleg nie przysługuje pracownikowi w sytuacji, gdy nie 8 poniósł on żadnych kosztów w związku z noclegiem spędzanym w zagranicznej podróży służbowej; (-) art. 24113 § 2 k.p. w zw. z art. 772 § 5 k.p. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że pozwany pracodawca dokonując zmiany regulaminu wynagradzania nie był obowiązany dokonać wobec pracownika zmiany w trybie określonym tymi przepisami, tj. w drodze wypowiedzenia dotychczasowych warunków zatrudnienia, ewentualnie w drodze zawarcia z pracownikiem porozumienia zmieniającego dotychczasowe warunki zatrudnienia oraz błędne przyjęcie, że regulamin wynagradzania w brzmieniu obowiązujących do dnia 1 września 2009 r. obowiązywał reprezentowanego pracownika; (-) art. 8 ust. 8 rozporządzenia nr 561/2006 oraz art. 14 ustawy o czasie pracy kierowców przez ich nieprawidłowe zastosowanie i błędną wykładnię polegające na zastosowaniu tych przepisów do zasad rekompensowania pracownikom kosztów podróży służbowych, podczas gdy przepisy te nie należą w ogóle do przepisów prawa pracy i nie regulują tych kwestii, a są wyłącznie przepisami prawa administracyjnego regulującego czas jazdy i odpoczynki kierowców. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz M. B. kwoty 47.500 zł tytułem należności za niewypłacone ryczałty za noclegi w spornym okresie, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w granicach podstaw kasacyjnych, a ponieważ skarżący nie zarzucił naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku przy ocenie naruszenia prawa materialnego (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.). 9 Zgodnie z ustalonym w sprawie stanem faktycznym, strony w umowie o pracę uzgodniły, że kwota 42 euro obejmuje nie tylko wyżywienie podczas podróży służbowej, ale również ryczałt za nocleg. Ustalenie treści oświadczenia woli stron umowy jest ustaleniem faktycznym, a uchybienia w tym zakresie – z ograniczeniami przewidzianymi w art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p. – mogą być podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Skarżący nie podniósł zarzutu naruszenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji nie wystarczy zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p., aby podważyć ustalenia faktyczne, na podstawie których wydano zaskarżone orzeczenie, w tym ustalenie dotyczące treści umowy o pracę w zakresie znaczenia, jakie strony przypisały sformułowaniu „dieta”. Zgodnie z art. 18 § 1 k.p., jak słusznie zauważa skarżący, postanowienia umowy o pracę nie mogą być mniej korzystne niż przepisy prawa pracy. Niemniej, w okolicznościach tej sprawy, zarzut naruszenia art. 18 § 1 k.p. byłby zasadny tylko wówczas, gdyby umowa o pracę określała prawo do kompensaty kosztów podróży służbowych w zakresie niższym niż przewidują to przepisy prawa pracy. Skarżący stwierdza wprawdzie, że ustalony w umowie o pracę ryczałt w wysokości 42 euro obejmował tylko wyżywienie. Niemniej twierdzenie to jest sprzeczne z ustaleniami faktycznymi, którymi Sąd Najwyższy jest związany, a z których wynika, że określony w umowie o pracę ryczałt obejmował również koszt noclegu. Wracając zatem do zarzutu naruszenia art. 18 § 1 k.p., uwzględniając ustalenia faktyczne tej sprawy, brak podstaw do uznania, że postanowienia umowy o pracę określające ryczałt za koszty podróży były mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. W toku postępowania przed sądami powszechnymi strona powodowa nie wykazała, że kwota 42 euro była niższa niż suma ryczałtów noclegowych wyliczonych według przepisów powszechnych, w tym § 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, oraz diety, której minimalna granica określona była w art. 775 § 4 k.p. 10 Odnośnie zarzutu naruszenia art. 18 § 3 k.p., zarzut ten nie pozostaje w związku z okolicznościami tej sprawy. Podstawą żądania w tej sprawie nie była sytuacja, w której reprezentowany pracownik w czasie podróży korzystał z noclegu w hotelu, a pracodawca nie pokrył kosztów takiego noclegu. Co do zarzutu naruszenia art. 775 § 3 k.p., Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie podziela stanowisko Sądu Najwyższego rozpoznającego podobne sprawy między tymi samymi stronami wyrażone w wyrokach z: 13 sierpnia 2015 r., II PK 241/14 (niepubl.); 15 września 2015 r., II PK 248/14 (niepubl.); 7 października 2015 r., II PK 252/14 (niepubl), a mianowicie, że przepis ten nie został naruszony w sytuacji, gdy pracodawca, zobowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania, nie określa w regulaminie kwotowo należności z tytułu podróży służbowej i kwestię tę – to jest konkretyzacji wysokości tych należności - pozostawia do określenia stronom w umowach o pracę. W okolicznościach tej sprawy, odesłanie w regulaminie wynagradzania do postanowień umowy o pracę w zakresie określenia kwoty ryczałtu z tytułu kosztów podróży służbowej należy interpretować w świetle przepisów prawa powszechnie obowiązującego (art. 775 § 4-5 k.p.) oraz hierarchii źródeł prawa pracy (art. 9 § 2 i 3 k.p.). Z czego wynika, że w okolicznościach tej sprawy, punkt odniesienia dla oceny korzystności postanowień umowy o pracę określających wysokość ryczałtu (art. 18 § 1 k.p.), a w konsekwencji ich ważności (art. 18 § 2 k.p.), stanowiły przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Zarzut naruszenia art. 775 § 3 k.p. nie prowadzi i nie uzasadnia zatem stwierdzenia nieważności postanowień umowy o pracę określających wysokość „diety” rozumianej jako wszelkie należności z tytułu podróży służbowej. Skarżący powołując się na treść art. 775 § 1, 3 i 5 k.p. oraz § 2 ust. 2 lit.
twierdzi, że skoro regulamin wynagradzania nie zawierał określenia samej wysokości należnego pracownikowi ekwiwalentu na pokrycie kosztów pobytu za granicą, to pracownikowi przysługuje wynagrodzenie zgodnie ze wskazaniami zawartymi w powszechnie obowiązujących przepisach. Odnosząc się do tego twierdzenia, należy zauważyć, że skarżący pomija postanowienia umowne i fakt uregulowania wysokości ekwiwalentu na pokrycie kosztów pobytu za granicą całościowo, a nie fragmentarycznie w umowie o pracę. Odwoływanie się do art. 775 § 5 k.p. byłoby 11 natomiast uprawnione wówczas, gdy regulamin wynagradzania lub umowa o pracę nie zawierały postanowień, o których mowa w art. 775 § 3 k.p., czyli nie regulowały kwot należności dotyczących podróży służbowych. Kolejny zarzut, tym razem naruszenia § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2002 r., również nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut ten byłby zasadny, gdyby Sąd oddalił powództwo wyłącznie w oparciu o uznanie, że kierowcy nie mają prawa do ryczałtu za noclegi z uwagi na spanie w kabinie samochodu. Taka wykładnia jest sprzeczna ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zaprezentowanym w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14 (OSNP 2014 nr 12, poz. 164). W chwale tej przyjęto, że zapewnienie pracownikowi - kierowcy samochodu ciężarowego - odpowiedniego miejsca do spania w kabinie tego pojazdu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, co powoduje, że pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu na warunkach i w wysokości określonych w § 9 ust. 1-3 tego rozporządzenia albo na korzystniejszych warunkach i wysokości, określonych w umowie o pracę, układzie zbiorowym pracy lub innych przepisach prawa pracy. W uchwale wyjaśniono, że zwrot kosztów noclegu kierowca powinien otrzymać według reguł takich jak w podróży służbowej, mimo że ustawa o czasie pracy kierowców dopiero od 3 kwietnia 2010 r. kwalifikuje pracę kierowców jako podróż służbową. Orzecznictwo potwierdza, że wymagany standard noclegu dla kierowcy międzynarodowego jest czymś innym niż nocleg w kabinie samochodu (wyrok SN z: 18 listopada 2014 r., II PK 36/14, LEX nr 1567473; 8 stycznia 2013 r., II PK 144/12, LEX nr 1375389; 1 kwietnia 2011 r., II PK 234/10, OSNP 2012 nr 9-10, poz. 119, oraz uchwała SN z 7 października 2014 r., l PZP 3/14, OSNP 2015 nr 4, poz. 47). Wracając do oceny zarzutu naruszenia § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2002 r., nawiązuję on do rozważań Sądu Okręgowego przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które ostatecznie nie miały wpływu na rozstrzygnięcie. Sąd 12 bowiem oddalił powództwo, ponieważ uznał, że ryczałt za nocleg był uregulowany w umowie o pracę i postanowienia te gwarantowały kierowcom rekompensatę za nocleg nie niższą niż kwota za nocleg wynikająca z przepisów powszechnie obowiązujących. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 24113 § 2 k.p. w związku z art. 772 § 5 k.p., zgodnie z tymi przepisami postanowienia regulaminu mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia pracownikom dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy. W rozpoznawanej sprawie przepisy te nie miały jednak zastosowania, ponieważ z ustalonego stanu faktycznego wynika, że postanowienia umowy o pracę były korzystniejsze w zakresie należności przysługujących z tytułu podróży służbowych niż określone w regulaminie wynagradzania i dlatego pracodawca nie był zobligowany dokonać wypowiedzenia zmieniającego. Brak również podstaw do uwzględnienia ostatniego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego nieprawidłowego zastosowania i błędnej wykładni art. 8 ust. 8 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.U. UE. L. 2006.102.1) oraz art. 14 ustawy dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, które dotyczą gwarantowanych okresów odpoczynku dobowego i tygodniowego i nie obejmują kwestii kompensaty kosztów podróży służbowej. Na powyższe zwracał uwagę Sąd Najwyższy już w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały z 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c.; o kosztach postępowania kasacyjnego – na podstawie art. 98 § 1 i 99 k.p.c. oraz § 6 pkt 5, § 11 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). 13 eb
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.