217 § 2 w związku z art. 227, 391 § 1, 380 i 382 k.p.c., art. 252 w związku z art. 244 i 391 § 1 k.p.c. oraz art. 496 w związku z art. 485 § 2 k.p.c. zmierzają do zakwestionowania stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii prawidłowości uzupełnienia weksla in blanco, a co za tym idzie - powstania zobowiązania wekslowego. Dla uzasadnienia tych zarzutów skarżący przytoczyli obszerne wywody, uszły jednak ich uwagi niektóre istotne kwestie dotyczące utrwalonych w orzecznictwie Sądu Najwyższego wymagań co do sposobu formułowania podstawy kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Trzeba zatem przypomnieć, że strona powołująca się na tę podstawę powinna wskazać przepisy postępowania, które zostały przez sąd drugiej instancji naruszone, wyjaśnić na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć 16 wpływ na wynik sprawy. Ze względu na to, że samo naruszenie przepisów postępowania nie jest wystarczającą podstawą skargi kasacyjnej, skarżący powinien - poza wskazaniem na naruszenie konkretnych przepisów - wykazać, iż następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1996 r., III CKN 14/96, OSP 1997, nr 3, poz. 65 i z dnia 20 grudnia 1996 r., III CKN 21/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 45 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1997 r., II CKN 21/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 61, z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 57/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 82 i z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 114). Skarżący nie podjęli próby wykazania, że następstwa wszystkich kolejno zarzucanych uchybień procesowych kształtowały lub współkształtowały treść zaskarżonego wyroku. Ograniczyli się jedynie do wyrażenia subiektywnej opinii, według której prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów postępowania powinno skutkować uchyleniem nakazu zapłaty i oddaleniem powództwa, co nie może być oczywiście uznane za równoznaczne z wykazaniem istotnego wpływu zarzucanych wadliwości postępowania na wynik sprawy. Uszło również uwagi skarżących przewidziane w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaganie istotności naruszonych przepisów postępowania. Sąd powinien wydawać postanowienia o przeprowadzeniu dowodu o treści wskazanej w art. 236 k.p.c., jednak uchybienie temu wymaganiu, polegające na przeprowadzeniu bez wydania odnośnego postanowienia dowodów z dokumentów złożonych przez strony do akt sprawy, znanych notabene obu stronom procesu, nie jest uchybieniem, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można też podzielić poglądu skarżących, że naruszenie art. 236 k.p.c. pozbawiło ich możności obrony swych praw. Skarżący nie mają również racji zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 495 § 3 k.p.c. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 54 ustawy nowelizującej z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U. Nr 48, poz. 554) w związku z art.
przez dopuszczenie dowodów z dokumentów złożonych przez powoda do akt sprawy dopiero po wniesieniu pozwu. Zarzut ten był przez 17 skarżących podnoszony w apelacji, ponieważ dowody, o których mowa zostały dopuszczone przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny ustosunkował się do tego zarzutu, natomiast skarżący - stawiając Sądowi Apelacyjnemu zarzut obrazy art. 495 § 3 w związku z art.
- nie przytoczyli argumentów świadczących o wadliwości stanowiska tego Sądu. Poza tym wyszli z błędnego założenia, że dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zachodzi podejrzenie, że strony prowadzą proces fikcyjny albo zmierzają do obejścia prawa. Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że po zmianach art. 3, art. 213 i art. 232 k.p.c., dokonanych ustawą nowelizującą z dnia 1 marca 1996 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.), obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa wprawdzie przede wszystkim na stronach, lecz Sąd nie jest pozbawiony inicjatywy dowodowej, która oparta jest na jego uznaniu, a nie obowiązku ustawowym. Dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu zasadniczo nie może być uznane za działanie naruszające art. 232 k.p.c., nie można bowiem sądowi zarzucić, że działając w ramach przysługującego mu uprawnienia, realizuje cel wydania wyroku zgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy. Dopuszczenie dowodu z urzędu jest obowiązkiem sądu, jeżeli wymaga tego interes publiczny. Wyczerpujące wskazanie konkretnych sytuacji procesowych, w których - ze względu na interes publiczny - uprawnienie do dopuszczenia dowodu z urzędu przeradza się w obowiązek sądu, nie jest możliwe. Można tylko przykładowo wskazać na potrzebę działania ex officio, jeżeli zachodzi podejrzenie, że strony prowadzą proces fikcyjny albo zmierzają do obejścia prawa, w razie nieporadności strony oraz w sprawach, w których przeprowadzenie dowodu z urzędu jest jedynym sposobem przeciwdziałania niebezpieczeństwu oczywiście nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, podważającego funkcję procesu (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2000 r., III CZP 4/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 195, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 października 1996 r., III CKN 6/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 29, z dnia 5 listopada 1997 r., III CKN 244/97, OSNC 1998, nr 3, poz. 52, z dnia 25 czerwca 1998 r., III CKN 384/98, Biuletyn SN 1998, nr 11, s. 14, z dnia 21 czerwca 2002 r., V CKN 1242/00, nie publ., z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 24/03, OSNC 2005, nr 3, poz. 45, z dnia 15 grudnia 2005 r., V CK 400/05, OSP 2006, nr 11, poz. 127, z dnia 20 grudnia 2005 r., III CK 18 121/05, nie publ., z dnia 22 lutego 2006 r., III CK 341/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 174, z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 377/06, nie publ., z dnia 14 marca 2007 r., I CSK 465/06, OSP 2008, nr 11, poz. 123, z dnia 24 kwietnia 2008 r., IV CSK 41/08, nie publ., z dnia 30 stycznia 2009 r., II CSK 440/08, nie publ., z dnia 29 października 2010 r., I CSK 646/09, nie publ., z dnia 15 czerwca 2011 r., V CSK 382/10, nie publ., z dnia 22 marca 2012 r., IV CSK 330/01, nie publ., z dnia 14 grudnia 2012 r., I CSK 248/12, nie publ., z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 422/12, nie publ., z dnia 5 lipca 2013 r., IV CSK 738/12, nie publ., z dnia 16 lipca 2014 r., II PK 266/13, M. P. Pr. 2014, nr 11, s. 590 – 593 oraz z dnia 11 grudnia 2014 r., IV CA 1/14, Biuletyn SN 2015, nr 2, s. 12). Za nieuzasadniony trzeba również uznać zarzut naruszenia art. 217 § 2 w związku z art. 227, 391 § 1, 380 i 383 k.p.c. przez pominięcie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy na kartach 364, 914, 917, 1400, 1510, 1519, 1522 - 1524, 1525, 1533 i 1576. Zarzut ten był podnoszony przez skarżących w apelacji i został przez Sąd Apelacyjny uznany za pozbawiony racji z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Skarżący nie przytoczyli argumentów świadczących o wadliwości stanowiska zajętego przez Sąd Apelacyjny. Poza tym nie podjęli nawet próby wykazania, jaki wpływ na wynik sprawy mogłoby mieć przeprowadzenie dowodów z wymienionych dokumentów. Samo stwierdzenie, że dopuszczenie odnośnych dowodów skutkowałoby uwzględnieniem skargi kasacyjnej i oddaleniem powództwa jest - rzecz jasna - niewystarczające. Z kolei zarzuty naruszenia art. 252 w związku z art. 244, 391 § 1 k.p.c. i art. 6 k.c. oraz art. 496 w związku z art. 485 § 2 k.p.c. zmierzają w istocie do zakwestionowania dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny dowodów i podważenia poczynionych w jej wyniku ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku. Skarżący przeciwstawiają im własną wersję ustaleń wynikającą z dokonanej przez nich oceny dowodów i twierdzą, że powód uzupełnił i dołączył do pozwu weksel, który został mu wręczony jako zabezpieczenie wykonania umowy przeniesienia patentu, o czym ma świadczyć protokół zajęcia sporządzony przez komornika w dniu 28 stycznia 2011 r. Tak skonstruowany zarzut trzeba uznać za niedopuszczalny, zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą 19 skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Poza tym skarżący całkowicie abstrahują od argumentacji Sądu Apelacyjnego, który podkreślił, że powód – co pozostawało poza sporem – otrzymał od skarżącej ogółem trzy weksle in blanco, w tym jeden w celu zabezpieczenia wykonania umowy sprzedaży 592 udziałów, drugi w celu zabezpieczenia umowy przeniesienia patentu, a trzeci przeznaczony dla spółki A., której był prezesem oraz że wszystkie te weksle zostały uzupełnione na różne wskazane w nich kwoty i dołączone do pozwów skierowanych do sądów. Nie budziło przy tym wątpliwości, że weksel dołączony do pozwu jest oryginałem weksla, a nie jego kserokopią. Z faktów tych Sąd Apelacyjny wyprowadził wniosek o braku jakichkolwiek logicznych podstaw do przyjęcia, że komornik odebrał powodowi weksel wypełniony na kwotę 694 000 zł oraz że powód wypełnił następnie na tę samą kwotę weksel in blanco wręczony mu jako zabezpieczenie wykonania umowy przeniesienia patentu. Skarżący w ogóle nie ustosunkowali się to tej argumentacji. Konkludując ten wątek rozważań, trzeba stwierdzić, że omawiane zarzuty nie podważają trafności stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii ważności zobowiązania wekslowego, wynikającego z weksla dołączonego do pozwu w niniejszej sprawie. O uzupełnieniu tego weksla na kwotę 694 000 zł powód zawiadomił skarżącą pismem z dnia 17 stycznia 2011 r., a zatem uzupełnienie weksla in blanco nastąpiło w czasie, kiedy roszczenie o zapłatę ceny wynikające z umowy sprzedaży 592 udziałów, zawartej w dniu 11 sierpnia 2009 r., nie było jeszcze w świetle art. 554 k.c. przedawnione. W tej sytuacji za bezprzedmiotowe trzeba uznać powoływanie się na naruszenie art. 554 k.c., powód wywodził bowiem swoje roszczenie z ważnego zobowiązania wekslowego. Roszczenie wekslowe przeciwko wystawcy weksla własnego - o czym była już mowa - przedawnia się z upływem trzech lat od dnia płatności weksla. Skoro pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 11 lutego 2011 r., a termin płatności weksla był oznaczony na dzień 28 stycznia 2011 r., to o przedawnieniu dochodzonego roszczenia wekslowego nie może być mowy. Ostatni z zarzutów wymagających rozważenia dotyczy obrazy art. 321 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez zasądzenie kwoty 694 000 zł wraz „…z odsetkami umownymi w wysokości 12% w skali roku od dnia 11 lutego 2011 r. 20 do dnia 22 grudnia 2014 r. i w wysokości 8% w skali roku od dnia 23 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty, podczas gdy powód żądał w pozwie zasądzenia odsetek ustawowych od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia zapłaty…”. Zdaniem skarżących, Sąd Apelacyjny orzekł co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ponieważ powód nie domagał się zasądzenia odsetek umownych. W uzasadnieniu zarzutu skarżący przytoczyli rozległe wywody na temat pojęcia, funkcji, rodzajów i źródeł obowiązku płacenia odsetek. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zasądził odsetki od kwoty 694 000 zł w wysokości 12% w stosunku rocznym od dnia 11 lutego 2011 r. i 8% w stosunku rocznym od dnia 23 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty. Podkreślił, że powód domagał się w pozwie odsetek ustawowych od kwoty 694 000 zł od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia zapłaty oraz że w okresie od dnia 15 grudnia 2008 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. odsetki ustawowe wynosiły 13% w stosunku rocznym (zob. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych, Dz.U. Nr 220, poz. 1434), a w okresie od dnia 23 grudnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. - 8% w stosunku rocznym (zob. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2014 r. w sprawie odsetek ustawowych, Dz.U. z 2014 r., poz. 1858). Zaskarżony wyrok został wydany przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 1830) nowelizującej art. 481 k.c. Zasądzenie od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. odsetek według stopy 12% w stosunku rocznym, a więc o 1% niższej od przewidzianej dla odsetek ustawowych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 220, poz. 1434), nastąpiło z tej przyczyny, że w deklaracji wekslowej przewidziano odsetki w wysokości 12% w stosunku rocznym. Nie oznacza to, że Sąd Apelacyjny zasądził odsetki umowne zamiast żądanych ustawowych, tym bardziej że – obniżając stopę odsetek do 8% w stosunku rocznym - w uzasadnieniu wyroku odwołał się do zakazu orzekania ponad żądanie wynikającego z art. 321 § 1 k.p.c. Zarówno odsetki żądane przez powoda, jak i zasądzone zaskarżonym wyrokiem były odsetkami za opóźnienie, a samo obniżenie ich wysokości w okresie od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. do wysokości odsetek umownych, a w okresie od dnia 23 grudnia 2014 r. do wysokości odsetek 21 ustawowych - wbrew odmiennej ocenie skarżących - nie narusza zasady ne eat iudex ultra petita partium. Z tych względów Sąd Najwyższy na zasadzie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 391 § 1 i 39821 k.p.c. oraz w związku z § 6 pkt 7 i § 13 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). eb
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.