k.p.c., czyli 5 zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie apelacji przez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 17 października 2011 r., I UZ 33/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 274; z 30 października 2012 r., II UZ 50/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 289; z 19 listopada 2013 r., I UZ 40/13, Legalis nr 1061612). Przy rozpoznawaniu zażalenia w trybie art. 3941 § 11 k.p.c. Sąd Najwyższy bada wyłącznie prawidłowość zastosowania art. 386 §
i nie rozpoznaje żadnych innych zarzutów (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 października 2012 r., I CZ 143/12, LEX nr 1265545; z 29 kwietnia 2015 r., IV CZ 3/15, LEX nr 1678970; z 20 maja 2015 r., I CZ 44/15, LEX nr 1747843; z 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15, LEX nr 1730602). W szczególności ocena Sądu Najwyższego nie dotyczy prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Na tym etapie nie podlega więc ocenie kwestia, kto w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy i według prawa materialnego jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne zainteresowanej. Zgodnie z art. 386 § 2 i 4 k.p.c., Sąd drugiej instancji może wydać w wyniku uwzględnienia wniesionej apelacji wyrok kasatoryjny w przypadku: 1) stwierdzenia nieważności postępowania; 2) nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Analiza pisemnych motywów zaskarżonego wyroku pozwala na ocenę, że Sąd Apelacyjny w ogóle nie powołał art. 386 §
47714a k.p.c. jako podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia. Nie jest to wystarczająca podstawa formalna uchylenia wyroku pierwszej instancji. Powołanie jako podstawy uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego art. 47714a k.p.c. wymaga dodatkowo przedstawienia argumentów pozwalających na uznanie, że nie doszło do rozpoznania przez ten sąd istoty sprawy albo wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 4 k.p.c. 6 „Nierozpoznanie istoty sprawy” w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. polega na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji istnienia przesłanki niweczącej lub hamującej roszczenie (przedawnienie, prekluzja, potrącenie, brak legitymacji materialnej, prawo zatrzymania itp.) albo na zaniechaniu zbadania (w ogóle) materialnej podstawy żądania, niezbadaniu podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia albo całkowitym pominięciu merytorycznych zarzutów pozwanego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22; z 6 grudnia 2001 r., I PKN 714/00, OSNP 2003 nr 22, poz. 544; z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z 12 września 2002 r., IV CKN 1298/00, LEX nr 80271; z 25 listopada 2003 r., II CK 293/02, LEX nr 151622; z 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635; z 17 kwietnia 2008 r., II PK 291/07, LEX nr 837059; z 11 sierpnia 2010 r., I CSK 661/09, LEX nr 737251). W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.) polega na nierozpoznaniu przez sąd pierwszej instancji sprawy w zakresie objętym decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2007 r., III UK 20/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 264). Należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy rozpoznał tak rozumianą istotę sprawy. W decyzji z 24 czerwca 2013 r., skierowanej do Izby Rzemieślniczej, stwierdzono między innymi, że zainteresowana podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu umów zlecenia u płatnika składek Izby Rzemieślniczej. Tak sformułowana treść decyzji wyznaczała przedmiot rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Dotyczył on charakteru umów zawartych z zainteresowaną, od którego zależało objęcie zainteresowanej obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi oraz zobowiązanie Izby Rzemieślniczej– jako płatnika – do obliczenia i zapłaty składek. W granicach tak określonego przedmiotu rozpoznania Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie Izby Rzemieślniczej, przesądzając nie tylko o charakterze spornych umów, ale także o podmiocie zobowiązanym do zapłaty składek z racji jego statusu strony stosunku ubezpieczenia społecznego. Co do przewidzianej w art. 386 § 4 in fine k.p.c. drugiej przesłanki uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji, to wiąże się ona wyłącznie z potrzebą 7 (wymaganiem) przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Kierując się wykładnią językową sformułowań użytych w powołanym przepisie, należy zatem uznać, że sąd odwoławczy nabywa uprawnienia kasatoryjne tylko wówczas, gdy w sprawie w ogóle nie przeprowadzono postępowania dowodowego albo gdy dotychczas zebrany w sprawie materiał dowodowy jest zupełnie nieprzydatny do wydania wyroku. Nie spełnia tego wymagania potrzeba (konieczność) nawet znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Sąd Apelacyjny nie określił zakresu postępowania dowodowego, które wymagałoby uzupełnienia celem ustalenia czy Izba Rzemieślnicza powinna być, zgodnie z prawem materialnym, płatnikiem składek dotyczących zainteresowanej z tytułu spornych umów. Z przedstawionej argumentacji wynika natomiast, że Sądowi nie tyle chodziło o brak odpowiednich ustaleń faktycznych, co o rozważenie przez organ rentowy wywodu prawnego, w ramach którego Sąd drugiej instancji przyjął, że Zasadnicza Szkoła Zawodowa jest jednostką organizacyjną, posiadającą – na podstawie art. 4 pkt 2 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 331 § 1 k.c. – zdolność prawną, dającą jej uprawnienie do zawierania spornych umów cywilnoprawnych, a w konsekwencji należy uznać ją za płatnika składek na ubezpieczenia społeczne. W związku z powyższą argumentacją nie można przyjąć, że podstawą uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji była konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Chodziło raczej o ocenę prawną zdolności Zasadniczej Szkoły Zawodowej Izby Rzemieślniczej do zawierania we własnym imieniu umów cywilnoprawnych z osobami fizycznymi, z konsekwencją prawną w postaci obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne tych osób. Nie sposób również uznać, że podstawą wydania przez Sąd Apelacyjny orzeczenia kasatoryjnego mogłaby być nieważność postępowania. Należy podkreślić, że z decyzji ustalającej podleganie zainteresowanej A. K. ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów łączących ją z Izbą Rzemieślniczą i ustalającej zobowiązanie Izby Rzemieślniczej (jako płatnika składek) z tego tytułu nie płynie żadne uprawnienie ani zobowiązanie Zasadniczej Szkoły Zawodowej. Pomijając zatem kwestię czy Zasadnicza Szkoła Zawodowa ma zdolność prawną oraz zdolność sądową i hipotetycznie zakładając poprawność oceny prawnej Sądu 8 drugiej instancji w tej kwestii, ze względu na treść decyzji organu rentowego Szkoła nie miałaby przymiotu zainteresowanego w niniejszym postępowaniu. Podsumowując ten wątek rozważań, Sąd Najwyższy jest zdania, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających wydanie przez Sąd drugiej instancji wyroku kasatoryjnego, określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Jeżeli Sąd Apelacyjny uznał, że Zasadnicza Szkoła Zawodowa stanowi jednostkę organizacyjną, która mogła zawierać i zawierała sporne umowy cywilnoprawne, to niezależnie od trafności tego stanowiska (które może budzić wątpliwości w świetle wywodów Sądu, że Szkoła w obrocie cywilnoprawnym może występować wyłącznie przez swoje organy prowadzące), powinien był w konsekwencji wydać orzeczenie reformatoryjne i stwierdzić, że Izba Rzemieślnicza nie jest zobowiązana do opłacenia wymierzonych w decyzji składek dotyczących zainteresowanej. Należy podkreślić, że „osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja” (art. 47711 § 2 k.p.c.), to adresat decyzji organu rentowego, osoba, względem której organ wydał decyzję, bez jej wniosku (z urzędu). W związku z tym w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych adresat decyzji ma legitymację procesową formalną do jej zaskarżenia i bycia stroną postępowania, której nie musi odpowiadać jego prawo lub obowiązek wynikający z przepisów prawa materialnego. Innymi słowy, jeżeli adresat decyzji nie jest w świetle przepisów prawa materialnego zobowiązany do wykonania obowiązku nałożonego nań decyzją administracyjną w aspekcie podmiotowym (nie jest stroną stosunku zobowiązaniowego), to stan taki nie pozbawia go statusu strony postępowania, a jedynie może prowadzić od uwzględnienia odwołania (art. 47714 § 2 k.p.c.) i stwierdzenia, że jego zobowiązanie nie istnieje (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 2011 r., I UZP 3/10, OSNP 2011 nr 17-18, poz. 233, w której stwierdzono, że chociaż bezpośrednim przedmiotem postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych jest decyzja organu rentowego, to nie sposób rozpoznać tego przedmiotu bez bezpośredniego wglądu w stosunek prawny ubezpieczenia społecznego, w jego treść oraz że z tego punktu widzenia zasada wyjaśnienia 9 przez sąd ubezpieczeń społecznych istoty sprawy dotyczącej prawa, zobowiązania albo roszczenia strony znajduje właściwe zwieńczenie w kompetencji tego sądu do oddalenia odwołania, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia - art. 47714 § 1 k.p.c. albo zmiany zaskarżonej decyzji w całości lub w części i orzeczenia co do istoty sprawy - art. 47714 § 2 k.p.c.). Tego rodzaju reformatoryjne rozstrzygnięcie co do istoty sprawy nie będzie wiążące – w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. – w zakresie charakteru prawnego spornych umów. Moc wiążąca orzeczenia na podstawie tego przepisu rozumiana jako skutek pozytywny (materialny) rzeczy osądzonej (prejudykat), ściśle związany z powagą rzeczy osądzonej (art. 366 § 1 k.p.c.), może być rozważana w nowej sprawie wyłącznie między tymi samymi stronami (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 2013 r., II PK 38/13, LEX nr 1408888 i przywołane w nim orzecznictwo). Zmiana decyzji organu rentowego uzasadniona w motywach rozstrzygnięcia tym, że dany podmiot nie jest stroną stosunku ubezpieczenia społecznego, nie stanowi prejudykatu w zakresie istnienia (w ogóle) tytułu ubezpieczenia wobec zainteresowanej i płynących z niego zobowiązań składkowych wobec innego podmiotu (płatnika składek). W świetle powyższej argumentacji, uznając zażalenie za zasadne, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnięto na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. kc
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.