2 umowy poręczenia, art. 65 k.c.
65 k.c.
2 umowy poręczenia, § 2 ust. 2 umowy o współpracy oraz § 4 ust. 3 regulaminu funduszu poręczeń kredytowych, a ponadto art. 359 § 1, art. 481 § 1
art. 353 1 oraz art. 5 k.c. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania albo uchylenia go i oddalenia apelacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Dla skuteczności zarzutów podniesionych w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), poza wykazaniem uchybienia konkretnie wskazanym uregulowaniom, nieodzowne jest wykazanie, że uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej przepisy art. 385 i art. 386 k.p.c., jeżeli nie zostały jednocześnie podniesione zarzuty naruszenia innych przepisów prawa materialnego lub postępowania, prowadzące do wniosku, że sąd drugiej instancji błędnie ocenił zasadność apelacji. Kwestię naruszenia można by było rozważać wówczas, gdyby Sąd drugiej instancji stwierdził, że apelacja jest bezzasadna, a mimo tego nie oddalił jej, jak też odwrotnie, gdyby stwierdził, że apelacja jest uzasadniona, ale nie uchylił zaskarżonego wyroku. Nie ma znaczenia ocena strony dotycząca zasadności apelacji. W rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca żadna z opisanych sytuacji. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów. Niedopuszczalne są zatem zarzuty dotyczące przepisów regulujących bezdowodowe ustalanie faktów (art. 228 - art. 231 k.p.c.) oraz ustalanie ich na podstawie przeprowadzonych dowodów (art. 233 k.p.c.), na co trafnie wskazują przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05; z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06; z dnia 26 maja 2006 r., V CSK 97/06; z dnia 13 sierpnia 2008 r., I CSK 83/08; z dnia 13 maja 2011 r., V CSK 312/10 i z dnia 5 lutego 2014 r., V CSK 140/13, niepublikowane). Możliwość zakwestionowania 7 ustalonego stanu faktycznego może nastąpić przez powołanie się na naruszenie takich przepisów postępowania, których ostateczną konsekwencją jest błędne ustalenie faktów, ale nie należących do kategorii oceny dowodów lub zasad rozumowania, jak art. 286, czy art. 382 k.p.c. Oznacza to, że nie może być objęty kontrolą kasacyjną, odnoszący się do ustaleń faktycznych art. 230 k.p.c., należący do pierwszej kategorii wymienionych wyłączeń. Podkreślenia wymaga, że ograniczenie zarzutów naruszenia przepisów postępowania podyktowane było charakterem skargi kasacyjnej oraz zakresem kognicji Sądu Najwyższego uwidocznionym w art. 39813 § 2 k.p.c., przewidującym związanie podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07(OSNC 2008, nr 6, poz. 55) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sąd drugiej instancji, rozpoznając sprawę na skutek apelacji powinien odnieść się do wszystkich zarzutów naruszenia prawa procesowego podniesionych w apelacji lub dalszych pismach procesowych. W ramach materialnoprawnej oceny zasadności roszczenia sąd ten władny jest stwierdzić, że ustalenia sądu pierwszej instancji są niewystarczające do zastosowania prawa materialnego i w takim przypadku powinien te ustalenia uzupełnić albo zmienić, odpowiednio do wyników postępowania dowodowego. Uprawnienie sądu drugiej instancji do zmiany ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, nawet bez przeprowadzania postępowania dowodowego, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia postępowania dowodowego, wynika z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. uchwałę z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124). Z tak ukształtowanego zakresu postępowania apelacyjnego (art. 378 § 1 k.p.c.) wynika, że Sąd Apelacyjny mógł dokonać własnych ustaleń faktycznych dotyczących terminu awizowania przesyłki skierowanej do pozwanej; nie był związany podstawą faktyczną wyroku Sądu Okręgowego. Powołanie przez powoda podstawy faktycznej (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.), która może być kwalifikowana według różnych podstaw prawnych, uzasadnia rozważenie przez sąd przy rozpoznaniu sprawy każdej z nich, choćby odmiennej od tej, którą podał powód, co nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2014 r., I CSK 274/13; z dnia 28 marca 2014 r., 8 III CSK 156/13, niepublikowane). Omówiony obszernie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji obejmuje rozpatrzenie sprawy ponownie, samodzielne dokonanie jurydycznej oceny dochodzonego roszczenia i skonfrontowanie jej z zaskarżonym orzeczeniem, orzekanie co do istoty sprawy, stosownie do wyników postępowania, ustalanie podstawy prawnej orzeczenia niezależnie od zarzutów apelacji. Przemawia to za bezzasadnością zarzutu naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 383 k.p.c. niezależnie bezzasadnego założenia, że zaskarżony wyrok obejmuje inne roszczenie niż zgłoszone przez powoda. Naruszenie przez sąd drugiej instancji obowiązku sporządzenia uzasadnienia wyroku zgodnie z wymaganiami wymienionymi w art. 328 § 2
art. 391 § 1 k.p.c. może wyjątkowo jedynie wypełniać podstawę kasacyjną objętą art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nastąpi to wówczas, gdy uzasadnienie sądu drugiej instancji zawiera tak kardynalne braki, że nie jest możliwym dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia. Tyko tego rodzaju wady mogą mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10; z dnia 9 maja 2013 r., II UK 301/12, niepublikowane). Konieczne elementy uzasadnienia orzeczenia wskazane zostały w art. 328 § 2 k.p.c., który ma odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do uzasadnienia sądu drugiej instancji, co oznacza że nie wszystkie składniki objęte tym przepisem znajdą zastosowanie, a niektóre z nich podlegać będą wymaganej modyfikacji. Obowiązek wskazania ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia może polegać na stwierdzeniu, że sąd drugiej instancji podziela ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, uznając je za prawidłowe. Nie ma również przeszkód do oparcia orzeczenia apelacyjnego na częściowo podzielonych ustaleniach faktycznych sądu pierwszej instancji, które wymagają skorygowania lub uzupełnienia w niewielkim zakresie, właściwie oznaczonym i omówionym. Istotne jest żeby podstawa faktyczna orzeczenia sądu drugiej instancji była dobitnie i właściwie określona. Taka sytuacja miała miejsce w odniesieniu do zaskarżonego wyroku. Zarzuty skarżącej w tym względzie były bezzasadne, pozostawały w opozycji do utrwalonej w doktrynie 9 i orzecznictwie istoty i roli postępowania apelacyjnego. Obowiązek wyjaśnienia przez sąd drugiej instancji podstawy prawnej orzeczenia z podaniem przepisów prawa, dotyczy sfery kwalifikacji prawnej dokonanych ustaleń faktycznych. W tym względzie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, pomimo właściwego określenia charakteru prawnego należnego powodowi świadczenia jako poręczenia, objaśnienia jego treści co do ograniczenia kwotowego i terminowego oraz warunków zapłaty, z uwzględnieniem łączących strony umów i powołaniu ich postanowień oraz niezakwestionowanie wywodów w tym względzie Sądu Okręgowego, nie przywołano przepisów art. 876 i art. 481 § 1 k.c. Niedostatek uzasadnienia w tym fragmencie, w okolicznościach sprawy, nie stanowi jednak przeszkody do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej rozstrzygnięcia. Niewątpliwie wynika z tych motywów, że zobowiązanie pozwanej dotyczy zapłaty sumy poręczenia objętej umową numer 282, z którego spełnieniem opóźniła się od przyjętego jako najpóźniejszego terminu doręczenia wezwania. Rozważania pozwanej dotyczące możliwości dokonania przez Sąd Apelacyjny oceny roszczenia jako odszkodowania przewidzianego w art. 471 k.c., odbiegają od jednoznacznie wyrażonego stanowiska, które odnosi się do omówionego poręczenia. Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 382 § 2
art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c. nie mógł mieć wpływu na treść orzeczenia. Zgodnie z art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Ustawodawca przyjął kwalifikowaną teorię doręczenia, odnoszącą się do konieczności ustalenia możliwości zapoznania się przez adresata z oświadczeniem. Nie ma zatem znaczenia, czy podjął on działania w tym kierunku i czy wiedzę dotyczącą treści oświadczenia uzyskał. Sąd Apelacyjny dokonał prawidłowej wykładni art. 61 § 1 k.c.
2 umowy poręczenia, uznając, że pozwana miała możliwość zapoznania się z oświadczeniem powoda z dnia 15 maja 2009 r. przed upływem terminu związania umową. Ustalenia faktyczne Sądu Apelacyjnego wskazują, że w okresie od 18 do 25 maja 2009 r. pozwana czyniła starania o doręczenie pozwanej wezwania i załączników wymaganych postanowieniami umowy do skutecznego żądania wykonania zobowiązania zapłaty sumy objętej poręczeniem. W początkowym okresie, 10 w dniach 18, 19 i 20 maja 2009 r., za pośrednictwem pracownika powoda, w dniach 21 i 22 maja doręczenia usiłował dokonać pracownik kancelarii notarialnej, a w dniu 25 maja doręczyciel pocztowy. W każdym z tych dni w siedzibie pozwanej nie było żadnego pracownika, chociaż w odniesieniu do pierwszego dnia przybycie pracownika powoda było uprzedzone telefonicznie. Odbiór przesyłki pocztowej dokonany został w dniu 1 czerwca 2009 r. i w tym samym dniu w kancelarii notarialnej odebrane zostały kopie dokumentów będących załącznikami do wniosku. Następnego dnia pozwana odmówiła zapłaty. Opisany brak możliwości doręczenia pozwanej korespondencji w okresie poprzedzającym końcowy termin związania umową, prawidłowo ocenił Sąd Apelacyjny jako uchylenie się od odebrania oświadczenia powoda. Teoria doręczenia będąca założeniem regulacji art. 61 § 1 k.c. zakłada, że w normalnym toku rzeczy doręczenie pisma zawierającego oświadczenie woli nastąpi niezwłocznie. Nie ma podstaw do takiej interpretacji tego przepisu, że przyznaje ono adresatowi oświadczenia uprawnienie do odebrania pisma zawierającego je w dowolnym, dogodnym dla niego terminie. Możliwości skutecznego dokonania tego obejmują wiele sytuacji dotyczących osobistego doręczenia, pozostawienia przesyłki w miejscu pracy, czy przesłania za pośrednictwem poczty. Uzyskanie dowodu podjęcia starań o doręczenie powinno być połączone z wykazaniem, że umożliwiało ono adresatowi dotarcie do treści przesyłki, jest zatem kwestią ustaleń faktycznych. Przyjmowane jest w doktrynie i orzecznictwie, że realna możliwość zapoznania się adresata oświadczenia woli z jego treścią zachodzi również wówczas, gdy z własnej woli nie podejmuje on przesyłki pocztowej zawierającej to oświadczenie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1996 r., I PKN 36/96, OSNAPiUS 1997 nr 14, poz. 251; wyrok z dnia 13 grudnia 1996 r., I PKN 41/96, OSNAPiUS 1997 nr 13, poz. 268 oraz wyrok z dnia 23 stycznia 1998 r., I PKN 501/97, OSNAPiUS 1999 nr 1, poz. 15; z dnia 20 stycznia 2004 r., II CK 358/02, niepubl.; z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 53/09, niepubl.). Nie jest wyłączone stosowanie doręczeń zastępczych, przewidzianych w art. 138 k.p.c., w takim jednak przypadku przedstawienie dowodu nadania listu poleconego stwarza domniemanie doręczenia, 11 które adresat powinien obalić przez przedstawienie okoliczności wskazujących na to, że nie miał możliwości odebrania przesyłki. Należy to odnieść także do stworzenia sytuacji, w której osoba prawna zaprzestała faktycznie funkcjonowania przez okres ponad tygodnia, a jej przejawem była nieobecność w jej siedzibie wszystkich pracowników, uniemożliwiająca doręczenie korespondencji. Negatywne skutki, które mogą wyniknąć z takiego działania nie mogą obciążać osób trzecich. Kolejno ponawiane przez powoda próby doręczenia nie odniosły skutku, a przesyłka pocztowa odebrana została po upływie okresu związania stron umową. Niewykazanie przez pozwaną rzeczywistych przyczyn, uniemożliwiających odebranie przesyłki awizowanej w dniu 25 maja 2009 r. oznacza, że możliwość zapoznania się z jej treścią zaistniała w tym dniu. Nie ma podstaw do uznania za niekonsekwentne stanowiska Sądu Apelacyjnego, przyjmującego, że pozwana miała możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia już w dniu 18 maja 2009 r., a następnie - że w dniu 25 czerwca 2009 r. Okoliczności dotyczące doręczenia oświadczenia w dniu 18 maja 2009 r. prowadziły do wniosku, że z przyczyn leżących po stronie pozwanej do doręczenia nie doszło, co potraktowane zostało jako zaniechanie odbioru przesyłki, pozwalające na domniemanie doręczenia. Natomiast przyjęcie, że skutek doręczenia łączyć należy z dostarczeniem przesyłki przez doręczyciela pocztowego rozpraszało wątpliwości pozwanej, uwzględniało wcześniejsze działania w tej kwestii oraz było najkorzystniejsze dla pozwanej. W obu przypadkach właściwie przedstawiona argumentacja uzasadnia konstatację, że pozwana nie miała zamiaru odebrania oświadczenia przed upływem okresu na jaki poręczenie zostało udzielone. Powołana przez skarżącą uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1967 r., III CZP 88/66 (OSNC 1968, nr 8-9, poz. 132) i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2000 r., IV CKN 898/00 (OSNC 2000, nr 12, poz. 1224) zawierają stanowiska nieadekwatne w okolicznościach sprawy. Faktyczne zapoznanie się przez pozwaną z treścią oświadczenia powoda (odebranie przesyłki pocztowej i kopii załączników zdeponowanych w kancelarii notarialnej) po dniu 26 maja 2009 r. nie doprowadziło do wygaśnięcia jej zobowiązania z tytułu udzielonego poręczenia. 12 Pozbawiony uzasadnionych racji był zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 65 k.c.
umowy poręczenia przez nieuwzględnienie jednoznacznych postanowień umowy, które uzależniały skuteczność zobowiązania do zapłaty od podjęcia czynności windykacyjnych w stosunku do kredytobiorcy i innych ustanowionych zabezpieczeń kredytu i błędne uznanie, że strony nie uzależniły zapłaty sumy poręczenia od uprzedniego wykorzystania przez powoda możliwości odzyskania długu od kredytobiorcy oraz ustanowionych innych zabezpieczeń kredytu. Dokonana przez Sąd wykładnia umowy poręczenia uwzględniała wskazania zawarte w art. 65 § 1 k.c., dotyczące tłumaczenia oświadczeń woli oraz szczególnych wymagań przewidzianych dla badania umów (art. 65 § 2 k.c.), w kontekście zarówno oświadczeń woli jej stron, jak i zgodnego ich zamiaru oraz celu umowy. Konsekwencją tego unormowania jest konieczność dokonania wykładni umów na trzech poziomach - ustalenia literalnego brzmienia umowy, ustalenia treści oświadczeń woli przy zastosowaniu reguł określonych w art. 65 § 1 k.c. oraz ustalenie sensu złożonych oświadczeń woli poprzez odwołanie się do zgodnego zamiaru stron i celu umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., V CSK 204/10; z dnia 5 listopada 2014 r., III CSK 320/13, niepublikowane). Zasady dokonywania wykładni oświadczeń woli Sąd Najwyższy szczegółowo wyjaśnił w wyroku z 8 października 2004 r., V CK 670/03 (OSNC 2005, Nr 9, poz. 162), a wywody i argumenty zawarte w uzasadnieniu tego wyroku, uwzględniające również wypowiedź Sądu Najwyższego dotyczącą oświadczeń woli składanych innej osobie, objętą uchwałą z dnia 11 września 1997 r., III CZP 39/97 (OSNC 1997, Nr 12, poz. 191), w całości podziela Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę. Udzielone przez pozwaną poręczenie miało charakter akcesoryjny, stosownie do jego istoty określonej w art. 876 nast. k.c., a nadto zgodnie z umową z dnia 29 lutego 2008 r. nr 282, ograniczony kwotowo i terminowo oraz subsydiarny, czyli gwarantujący zapłatę umówionej kwoty, na wypadek niedokonania tego przez dłużnika i nieuzyskania zaspokojenia w drodze egzekucji lub realizacji innych form zabezpieczenia spłaty. Tej ostatniej cechy dotyczą postanowienia § 4 umowy, wskazujące, że wierzyciel powinien podjąć działania prowadzące do odzyskania należności, a w szczególności doprowadzić 13 do wszczęcia postępowania lub do realizacji innych form zabezpieczenia kredytu. Obowiązkiem powoda było przedstawienie pozwanej wyciągu z ksiąg Banku potwierdzającego stan zadłużenia, kopii dokumentów lub oświadczenia Banku stwierdzającego utratę zdolności kredytowej przez kredytobiorcę, jeżeli to było przyczyną wypowiedzenia umowy kredytowej oraz kopii dokumentów potwierdzających rozpoczęcie czynności podjętych dla odzyskania należności. W protokole notarialnym sporządzonym w dniu 1 czerwca 2009 r. opisane zostały kopie dokumentów dołączonych do wezwania do zapłaty, które przekazane zostały pozwanej. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że dołączone do wezwania do zapłaty załączniki spełniały wymagania wyszczególnione w § 4 umowy poręczenia. Zakwestionowanie przez pozwaną, w sprzeciwie od nakazu zapłaty, braku dokumentu wykazującego efekty czynności podjętych przez powoda dla odzyskania zadłużenia trafnie potraktował Sąd Apelacyjny za nieuzasadnione, z uwagi na wczesne stadium postępowania egzekucyjnego. Specyficzny charakter poręczenia udzielonego przez pozwaną oraz krótki okres jego trwania nie daje podstaw do uznania, że konkretnie wyspecyfikowane obowiązki powoda powinny obejmować także jednoczesny obowiązek skorzystania z wszystkich zabezpieczeń, zwłaszcza że chodzi jedynie o wszczęcie postępowania w celu odzyskania zadłużenia. Uzyskanie chociażby części zadłużenia miało wpływ na wysokość poręczenia, gdyby do tego doszło. Brak jednak podstaw do takiej interpretacji § 4 umowy, że przed uzyskaniem efektu ściągania należności, powód nie mógł domagać się zapłaty umówionego poręczenia, ponieważ prowadziłoby to do bezprzedmiotowości jego udzielenia. Na podkreślenie wymaga również to, że zgodnie z postanowieniami umowy o współpracy z dnia 13 grudnia 2005 r. pozwana miała wszelkie możliwości oceny kondycji majątkowej kredytobiorcy, a tym samym oceny ryzyka udzielenia poręczenia przed podjęciem decyzji w tym względzie. Nieuzasadniony był również zarzut naruszenia art. 65 k.c.
2 umowy poręczenia § 2 ust. 2 umowy o współprac oraz § 4 ust. 2 Regulaminu Poręczeń Kredytowych stanowiącego załącznik do umowy współpracy, a nadto art. 359 § 1 , art. 481 § 1
art. 3531 oraz art. 5 k.c. przez uwzględnienie roszczenia powoda o zasądzenie odsetek od zasądzonej 14 należności głównej, mimo ograniczenia odpowiedzialności pozwanego, jedynie do tej należności, pochodzącej ze środków o charakterze publicznym. Umowa poręczenia jest stosunkiem cywilnoprawnym. Odpowiedzialność poręczyciela w umowie poręczenia, umowie o współpracy i dołączonego do niej regulaminu nie obejmowała odsetek, prowizji, opłat ani kosztów dochodzenia należności przez instytucję finansującą, czyli Bank (§ 4 ust. 2 umowy o współpracy). Taki zakres poręczenia był bezsporny. Uregulowanie to dotyczy jednak zobowiązań ponoszonych przez Bank
udzieleniem kredytu kredytobiorcy i dochodzenia zwrotu jego całości lub niespłaconej części. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że treść zawartych przez strony umów i regulaminu wyłączyła uprawnienie Banku do dochodzenia odsetek za opóźnienie pozwanej w zapłacie sumy poręczenia. Nie wskazuje na to również umowa stron. Ze zgodnego zamiaru stron i celu umowy nie można wywnioskować, że postanowiły one wyłączyć uprawnienie do dochodzenia odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia. Brak podstaw do uznania, że przepisy dotyczące opóźnienia dłużnika, a taki status ma pozwana w sporze z powodem, nie mają zastosowania do dochodzonego przez powoda świadczenia. Podstawa prawna żądania odsetek za opóźnienie objęta została art. 481 § 1 k.c., i do takiej podstawy odnoszone jest uregulowanie art. 359 § 1 k.c. Nie zostały wykazane przez skarżącą okoliczności, które miałyby przemawiać za nadużyciem prawa przez powoda (art. 5 k.c.), nie należy do tej kategorii dochodzenie odsetek za niewywiązanie się z uregulowanego ustawą zobowiązania. Z powyższych względów pozbawiona uzasadnionych podstaw skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 398 14 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego podyktowane było spóźnionym złożeniem przez powoda odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz znaczeniem dla pozwanej jej rozstrzygnięcia (art. 102
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.