Sygn. akt II CSK 542/11 . POSTANOWIENIE Dnia 24 maja 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Marta Romańska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner w sprawie z wniosku E. I. - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przy uczestnictwie E. – V. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o wpis w dziale III prawa użytkowania, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 maja 2012 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 kwietnia 2011 r., oddala skargę kasacyjną. 2 Uzasadnienie Wnioskodawca – „E. I.” sp. z o.o. w S. wniósł o wpisanie w księdze wieczystej nr […] na jego rzecz ograniczonego prawa rzeczowego - użytkowania lokalu sklepowego o powierzchni 286 m2 na parterze budynku usługowo - handlowo - mieszkalnego w S. przy al. W. […], na działce nr 29 z obrębu Ś. […] ([…]). Podstawą wpisu miał być akt notarialny - umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z 12 września 1989 r., w § 6 pkt 5 której zadeklarowano, że Spółdzielnia Pracy Krawieckiej „E.” pokrywa udziały objęte w spółce „E. I.” poprzez wniesienie wkładu niepieniężnego w postaci prawa użytkowania lokalu sklepowego opisanego wyżej. Do wniosku dołączył także postanowienie Sądu Rejonowego w S. z 22 grudnia 2009 r. o wpisaniu spółki do Krajowego Rejestru Sądowego, odpis z Rejestru Handlowego, poświadczone za zgodność z oryginałem przez radcę prawnego i pełnomocnictwo. Sprawa toczyła się z udziałem „E.-V.” sp. z o.o. w S. Postanowieniem z 29 grudnia 2010 r., wydanym na skutek skargi „E.-V.” sp. z o.o. w S. na orzeczenie referendarza sądowego z 28 września 2010 r., Sąd Rejonowy w S. uchylił w całości wpis dokonany przez referendarza sądowego i wniosek oddalił. Sąd ustalił, że księga wieczysta nr […] prowadzona jest dla działki gruntu nr 29 oddanej w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość położonego w S. przy al. W. […]. W dziale II tej księgi jako właściciel nieruchomości gruntowej ujawniona jest Gmina Miasto S. oraz jako użytkownik wieczysty nieruchomości gruntowej i właściciel budynku – „E.-V.” Sp. z o.o. w organizacji w S. Z aktu notarialnego, który miał być podstawą żądanego wpisu wynika, że 12 września 1989 r. umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą „E. I." zawarli: C. G., G. C., G. Z., F. T. oraz J. K. i V. S. działający łącznie w imieniu Spółdzielni Pracy Krawieckiej „E." w S. Sąd stwierdził, że żadna z tych osób nie jest wymieniona w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, na której znajduje się lokal mający być przedmiotem użytkowania, 3 jako uprawniona do ustanowienia tego prawa. Z § 6 pkt 5 umowy spółki wynika, że Spółdzielnia Pracy Krawieckiej „E." objęła 540 udziałów w spółce pokrywając je wkładem w postaci użytkowania lokalu sklepowego o powierzchni 286 m2 w budynku położonym w S. przy al. W. nr […], którego wartość oszacowano na kwotę 54.000.000 zł. „E. I." sp. z o.o. została zarejestrowana na podstawie umowy spółki z 12 września 1989 r. Sąd stwierdził, że dokumenty dołączone do wniosku nie dają podstawy do dokonania żądanego wpisu prawa. Zgodnie z art. 244 § 1 k.c. użytkowanie jest ograniczonym prawem rzeczowym. Do wpisu takiego prawa na nieruchomości wystarcza dokument obejmujący oświadczenie właściciela o jego ustanowieniu (art. 32 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej – u.k.w.h.). Z dołączonego do wniosku aktu notarialnego nie wynika, żeby Spółdzielnia Pracy Krawieckiej „E." w S. była właścicielem bądź użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na której znajduje się lokal mający być przedmiotem ustanowionego prawa. Ograniczony zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego nie pozwala na prowadzenie postępowania dowodowego i badanie, czy prawo podlegające wpisowi do księgi nie powstało w innych okolicznościach. Sąd Rejonowy wskazał nadto, że zgodnie z art. 14 § 1 k.s.h., przedmiotem wkładu do spółki kapitałowej nie może być prawo niezbywalne ani też świadczenie pracy bądź usług. Przepisy rozporządzenia z 27 czerwca 1934 r. - kodeks handlowy (Dz.U. 1934 Nr 57 poz. 502; dalej k.h.), które miały zastosowanie do umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z 12 września 1989 r. nie przewidywały wprawdzie tożsamej regulacji, ale także wykluczały możliwość wniesienia do spółki prawa, którym rozporządzenie było zakazane na podstawie innych przepisów. W świetle art. 254 k.c. użytkowanie jest prawem niezbywalnym, co wyklucza jego przeniesione na inną osobę. Prawo to nie może być zatem wniesione jako wkład do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W uchwale z 26 kwietnia 1991 r., III CZP 32/91, OSNC 1992, nr 1, poz. 7, Sąd Najwyższy przyjął wprawdzie, że podmiotem wkładu niepieniężnego (aportu), którym wspólnik pokrywa swój udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zgodnie z art. 163 k.h., może być także ograniczone prawo rzeczowe w postaci użytkowania. Jest tak 4 jednak wtedy, gdy wniesienie prawa użytkowania jako aportu następuje przez jego pierwotne ustanowienie na rzecz spółki. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. W momencie zawierania umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółdzielnia Pracy Krawieckiej „E.” nie miała takich praw do nieruchomości, które pozwoliłyby jej na ustanowienie użytkowania lokalu na rzecz „E. I." sp. z o.o. Z wpisów do księgi wieczystej wynika, że dopiero w 1996 r. Spółdzielnia ta nabyła prawo własności budynku i związane z nim prawo wieczystego użytkowania gruntu, którymi mogła rozporządzać. Postanowieniem z 22 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy w S. oddalił apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego z 29 grudnia 2010 r. i orzekł, że uczestnicy ponoszą we własnym zakresie koszty postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy odniósł się do zarzutu nieważności postępowania zgłoszonego przez wnioskodawcę w piśmie procesowym z 7 lutego 2011 r. Niedoręczenie wnioskodawcy odpisu skargi na orzeczenie referendarza zakwalifikował jako uchybienie procesowe, lecz przyjął, że nie rodzi ono skutku w postaci nieważności postępowania. W razie wniesienia skargi na orzeczenie referendarza traci ono bowiem moc i sąd rozpoznaje sprawę raz jeszcze, jako sąd pierwszej instancji. Wnioskodawca mógł zatem bronić swoich praw w postępowaniu przed Sądem Rejonowym. Rozstrzygnięcie tego Sądu wydane w następstwie rozpoznania skargi zostało mu prawidłowo doręczone i miał możliwość jego zaskarżenia. Sąd Okręgowy zacytował brzmienie art. 6268 § 2 k.p.c. oraz wskazał, że wyznaczony nim zakres kognicji w postępowaniu wieczystoksięgowym odnosi się także do sądu drugiej instancji. Kognicja sądu wieczystoksięgowego obejmuje ocenę treści czynności prawnej mającej stanowić podstawę wpisu ograniczonego prawa rzeczowego, nie tylko pod względem formalnoprawnym, lecz także pod względem jej skuteczności materialnoprawnej. Badanie przez sąd wieczystoksięgowy, czy czynność prawna mająca stanowić podstawę wpisu spowodowała powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa podlegającego ujawnieniu, należy do istoty postępowania wieczystoksięgowego i nie jest zarezerwowana jedynie dla procesu toczącego się w trybie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Zdaniem Sądu 5 Okręgowego, wnioskodawca nie przedłożył dokumentu, który by mógł stanowić podstawę żądanego przez niego wpisu prawa. Umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością działającą pod firmą „E. I." nie można uznać za dokument obejmujący oświadczenie właściciela o ustanowieniu prawa użytkowania w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.k.w.h. W dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości gruntowej jako jej właściciel ujawniona jest Gmina Miasto S. oraz jako użytkownik wieczysty i właściciel budynku „E.-V.” Sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w S. Żadna z osób uczestniczących w czynności stwierdzonej aktem notarialnym z 12 września 1989 r. nie jest i nie była wcześniej wymieniona w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, na której znajduje się lokal mający być przedmiotem użytkowania, jako uprawniona do złożenia oświadczenia prowadzącego do powstania tego prawa. Także oświadczenie zawarte w akcie notarialnym - umowie sprzedaży z 31 sierpnia 1996 r., że część usytuowana na parterze budynku o powierzchni 263.39 m2 obciążona jest prawem użytkowania na rzecz „E. I.” sp. z o.o. w S., ustanowionym w umowie z 12 września 1989 r., nie jest oświadczeniem o ustanowieniu tego prawa. Zdaniem Sądu Okręgowego, brak dokumentu, który by mógł stanowić podstawę wpisu użytkowania w księdze wieczystej, czynił zbędne rozważania, czy prawo to mogło być skutecznie przeniesione na wnioskodawcę w umowie spółki. Orzeczenie Sądu Rejonowego, z częściowo inną motywacją, Sąd Okręgowy uznał zatem za prawidłowe. Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z 22 kwietnia 2011 r. złożył wnioskodawca i zarzucił, że orzeczenie to zapadło z naruszeniem prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), to jest: - art. 32 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt. 2 i art. 39 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, w brzmieniu obowiązującym 12 września 1989 r.) poprzez przyjęcie, że jedynym dokumentem uprawniającym do wpisu ograniczonego prawa rzeczowego jest oświadczenie woli właściciela w formie aktu notarialnego, podczas gdy wskazuje on na jedną z wielu podstaw dokonania wpisu („wystarczy"), dopuszczając inne niż oświadczenie właściciela dokumenty, jako źródło powstania prawa użytkowania stanowiące podstawę jego wpisu w księdze wieczystej oraz poprzez błędne 6 uznanie, że oświadczenie Spółdzielni Pracy Krawieckiej „E.”, jako użytkownika nieruchomości państwowej o wniesieniu aportem do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prawa użytkowania, nie jest dokumentem uprawniającym do uzyskania wpisu tego prawa w księdze wieczystej; - art. 32 ust. 1 u.k.w.h. w zw. art. 65 § 1 k.c. i art. 33 u.k.w.h. polegające na niewłaściwym zastosowaniu i wadliwym przyjęciu, że oświadczenie użytkownika wieczystego nieruchomości zawarte w akcie notarialnym umowie sprzedaży z 31 sierpnia 1996 r., stwierdzające istnienie ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania na rzecz wnioskodawcy nie jest równoważne z oświadczeniem właściciela o ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego i w konsekwencji uznanie, że nie uprawnia ono do uzyskania wpisu prawa użytkowania w księdze, podczas gdy z oświadczenia użytkownika wieczystego nieruchomości złożonego w umowie sprzedaży wynika, że jego zamiarem i celem było potwierdzenie istnienia wniesionego uprzednio tytułem aportu na rzecz wnioskodawcy prawa użytkowania i mogło ono stanowić samoistną podstawę wpisu prawa użytkowania do księgi wieczystej, jako złożone w przepisanej formie w sądzie wieczystoksięgowym. Wnioskodawca zarzucił nadto, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem prawa procesowego (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), to jest: - art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.