I C 2123/13

Pozwem wniesionym w dniu 29 listopada 2013 roku powód R. K. na podstawie przepisów artykułu 907 paragraf 2 kc w związku z artykułem 444 paragraf 2 kc i artykułem 822 paragraf 4 kc wystąpił o: 1) podwyższenie ustalonej decyzją strony pozwanej (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. z dnia 4 stycznia 2012 roku renty wyrównawczej (uzupełniającej) z kwoty 752 złote 18 groszy miesięcznie do kwoty 1.181 złotych 38 groszy miesięcznie, płatnej do jego rąk do dziesiątego każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia którejkolwiek z rat, poczynając od dnia 1 grudnia 2013 roku. 2) zasądzenie od strony pozwanej na jego rzecz kwoty 12.659 złotych 46 groszy wraz ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie od strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego w podwójnej wysokości. Uzasadniając swoje żądanie wskazał, że strona pozwana jest odpowiedzialna za jego wypadek z dnia 2 maja 1992 roku z racji udzielania sprawcy w dacie zdarzenia ochrony ubezpieczeniowej posiadaczy pojazdów mechanicznych od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. Dodał, że w wyniku przedmiotowego wypadku doznał poważnych obrażeń ciała w postaci wielopoziomowego złamania otwartego kości podudzia i uda lewego, przy czym w dniu 1 grudnia 1992 roku wykonano u niego amputację uda lewego na wysokości odłamu niższego. Wskazał również, że w dacie wypadku miał 16 lat i początkowo został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, a obecnie zgodnie z decyzją ZUS jest częściowo niezdolny do pracy. Podał nadto, że w dniu 15 kwietnia 1994 roku strony niniejszego procesu zawarły ugodę sądową, na mocy której strona pozwana zobowiązała się między innymi do wypłacania na jego rzecz renty na zwiększone potrzeby w kwocie 2 miliony 500 tysięcy starych złotych i jednocześnie zobowiązała się przyjąć odpowiedzialność za mogące powstać w przyszłości następstwa wypadku, w tym również z tytułu renty uzupełniającej. Następnie kolejną ugodą strona pozwana zobowiązała się wypłacać na jego rzecz rentę uzupełniającą w kwocie 279 złotych 69 groszy miesięcznie, z tym, że płatność tej renty miała być ustalona do dnia 31 grudnia 1997 roku. Po upływie wskazanego w ugodzie okresu strona pozwana wydała decyzję w przedmiocie przyznania na jego rzecz renty uzupełniającej w tej samej kwocie, to jest po 279 złotych 69 groszy miesięcznie, która następnie podwyższona została do kwoty 394 złote 30 groszy miesięcznie. Tak ustaloną rentę strona pozwana wypłacała do dnia 4 stycznia 2012 roku, kiedy to na skutek wniosku poprzedniego pełnomocnika powoda dokonała częściowej waloryzacji renty wyrównawczej (uzupełniającej), podwyższając ją do kwoty 752 złote. Zdaniem powoda dokonana przez pozwane (...) w trybie artykułu 907 paragraf 2 kc waloryzacja renty wyrównawczej uzupełniającej jedynie częściowo zmierza do wyrównania poniesionej przez niego szkody, będącej następstwem utraty zdolności do pracy zarobkowej. Jest on bowiem wprawdzie osobą częściowo niezdolną do pracy zarobkowej, jednak stan jego zdrowia oraz miejscowość, w której stale zamieszkuje, brak wykształcenia i wyuczonego zawodu powodują, że nie ma on realnych możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, przede wszystkim w warunkach pracy chronionej. Wskazał, że porusza się przy pomocy dwóch kul pachowych, a tym samym przy jego ewentualnym zatrudnieniu można byłoby powierzyć mu jedynie pracę siedzącą, która nie tylko nie wymagałaby pełnej sprawności ruchowej, ale przede wszystkim nie wymagałaby jakiegokolwiek przygotowania zawodowego. Podniósł nadto, że gdyby nie wypadek z dnia 2 maja 1992 roku i utrata kończyny dolnej z całą pewnością podjąłby pracę zarobkową, fizyczną, niewymagającą specjalnych kwalifikacji, a jego minimalne wynagrodzenie z tego tytułu wynosiłoby nie mniej niż zagwarantowane przepisami ustawy z dnia 18 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, które w 2013 roku wynosiło 1.181 złotych 38 groszy netto. Podniósł również, że od czasu ustalenia przez stronę pozwaną renty uzupełniającej w wysokości 394 złote 30 groszy miesięcznie w 1999 roku nie tylko nastąpiła istotna zmiana stosunków, ale również istotna zmiana siły nabywczej pieniądza. Tym samym dokonana przez stronę pozwaną waloryzacja renty decyzją z dnia 4 stycznia 2012 roku nastąpiła z rażącym naruszeniem prawidłowej wykładni artykułu 907 paragraf 2 kc w związku z artykułem 444 paragraf 2 kc. Mając na uwadze powyższe domaga się również zasądzenia różnicy pomiędzy kwotą minimalnego wynagrodzenia, jakie obowiązywało w poszczególnych latach, poczynając od 1 grudnia 2010 roku do 30 listopada 2013 roku, a kwotą wypłaconej faktycznie przez stronę pozwaną renty uzupełniającej w łącznej wysokości 12.659 złotych 46 groszy. W odpowiedzi na pozew z dnia 15 stycznia 2014 roku strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych. Motywując swoje stanowisko podała, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające podwyższenie powodowi wysokości otrzymywanej renty uzupełniającej. Podniosła, że prawomocną ugodą sądową z dnia 1 kwietnia 1996 roku zawartą przed Sądem Rejonowym w Strzelinie w sprawie o sygnaturze akt I C 99/95 strony postanowiły, że pozwane (...) będzie wypłacało powodowi rentę uzupełniającą do dnia 31 grudnia 1997 roku, której wysokość ulegać będzie wzrostowi w przypadku zmiany najniższej renty inwalidzkiej grupy pierwszej i drugiej. Powód natomiast zobowiązał się wskazaną ugodą do podjęcia działań celem przyuczenia do zawodu odpowiadającego jego możliwościom zdrowotnym. Dodała przy tym, że wypłacała powodowi rentę także po zakończeniu okresu wynikającego z ugody sądowej, a decyzją z dnia 4 stycznia 2012 roku dokonała przeliczenia należnej powodowi renty uzupełniającej, zgodnie z zasadą wynikającą z prawomocnej ugody z dnia 1 kwietnia 1996 roku, to jest przyjmując jako podstawę wysokość najniższej renty inwalidzkiej pierwszej grupy, czyli w wysokości 752 złote miesięcznie. Odnosząc się do żądania pozwu zarzuciła, że powód opierając żądanie podwyższenia renty o zmianę wysokości płacy minimalnej narusza powagę rzeczy ugodzonej, skoro w treści ugody sądowej z dnia 1 kwietnia 1996 roku strony ustaliły, że wielkość należnej powodowi renty uzupełniającej będzie odnoszona do wysokości renty inwalidzkiej grupy pierwszej i drugiej. Podniosła nadto, że z uwagi na fakt, iż zgłoszone pozwem w niniejszej sprawie żądanie renty uzupełniającej odnosi się do innych stosunków niż stanowiące podstawę renty prawomocnie ugodzonej, to stanowi ono nowe żądanie odszkodowawcze. Takie żądanie renty jest tymczasem przedawnione na skutek upływu terminu 10 lat. Dodatkowo podała, że nie jest wystarczające powołanie się przez powoda na sam fakt zmiany okoliczności stosunku bez równoczesnego wykazania, że zmiana stosunków jest istotna. Wskazany w pozwie wzrost minimalnego wynagrodzenia nie może być natomiast uznany za zmianę stosunków uzasadniającą określenie jej mianem istotnej, skoro wielkość płacy minimalnej netto była podwyższana zaledwie o kilkadziesiąt złotych rocznie. Stopień tego wzrostu nie uzasadniałby zwiększenia renty powodowi nawet gdyby to wysokość wynagrodzenia minimalnego, a nie renty inwalidzkiej była miernikiem świadczeń powypadkowej renty uzupełniającej powoda. Bezzasadne jest także zdaniem strony pozwanej żądanie powoda o przyznanie na jego rzecz pełnej wysokości renty uzupełniającej, pomimo jedynie częściowej niezdolności do pracy oraz żądanie odsetek ustawowych renty comiesięcznej na przyszłość, jak i skapitalizowanej wielkości za okres poprzedzający doręczenie pozwu. Sąd ustalił i zważył co następuje. W ocenie Sądu powództwo jest częściowo zasadne. W rozstrzyganej sprawie poza sporem pozostawała okoliczność, że w dniu 2 maja 1992 roku w U. doszło do wypadku komunikacyjnego, w którym poszkodowany został 16-letni wówczas powód R. K., a pojazd sprawcy przedmiotowego zdarzenia posiadał ubezpieczenie OC u strony pozwanej (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.. Bezsporne było również to, że pozwana Spółka w ramach postępowania likwidacyjnego wypłaciła na rzecz powoda między innymi stosowne zadośćuczynienie. Niekwestionowaną okolicznością było również to, że w wyniku przedmiotowego wypadku powód doznał poważnych obrażeń ciała w postaci wielopoziomowego złamania otwartego kości podudzia i uda lewego, a w związku z pourazowym zapaleniem kości podudzia i uda lewego oraz obfitym procesem infekcyjnym w dniu 1 grudnia 1992 roku wykonano u niego amputację uda na wysokości odłamu niższego. W następstwie odniesionych obrażeń R. K. uznany został natomiast przez ZUS początkowo za całkowicie niezdolnego do pracy, a następnie za częściowo niezdolnego do pracy. Fakty te wynikały przy tym z dowodów w postaci: akt szkody strony pozwanej numer PL (...) zawierających także akta rentowe numer (...), karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 21 stycznia 1993 roku, opinii sądowo-lekarskiej z dnia 4 grudnia 1995 roku, wypisu z treści orzeczenia z dnia 14 maja 1997 roku, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 27 czerwca 2007 roku, opinii sądowo-lekarskiej z dnia 5 października 2009 roku, opinii psychiatryczno-psychologicznej z dnia 19 stycznia 2010 roku i opinii medycznej z dnia 27 lutego dwa tysiące, 27 maja 2012 roku oraz akt rentowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. Inspektoratu w D. numer (...). Bezsporne było również to, że w dniu 15 kwietnia 1994 roku strony niniejszego procesu zawarły ugodę sądową, na mocy której strona pozwana zobowiązała się między innymi do wypłacania na rzecz powoda renty czasowej na zwiększone potrzeby powoda w kwocie 2 miliony 500 tysięcy starych złotych, płatnej poczynając od dnia 1 sierpnia 1993 roku do dnia 31 grudnia 1994 roku oraz zobowiązała się przyjąć odpowiedzialność za mogące powstać w przyszłości następstwa wypadku, w tym również z tytułu renty uzupełniającej. Następnie na mocy kolejnej ugody sądowej z dnia 1 kwietnia 1996 roku strona pozwana zobowiązała się wypłacać na rzecz powoda rentę czasową uzupełniającą w kwocie po 279 złotych 69 groszy miesięcznie, począwszy od dnia 1 stycznia 1996 roku do dnia 31 grudnia 1997 roku, przy czym ustalona renta miała podlegać wzrostowi w przypadku zmiany wysokości najniższej renty inwalidzkiej pierwszej i drugiej grupy. W ugodzie tej powód zobowiązał się natomiast, że w okresie płatności renty podejmie działania celem przyuczenia się do zawodu odpowiadającego jego możliwościom zdrowotnym. Wynikało to przy tym z dokumentów, w tym protokołów ugód z dnia 15 kwietnia 1994 roku i 1 kwietnia 1996 roku, znajdujących się w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Świdnicy I Wydziału Cywilnego o sygnaturze I C 1221/93 i Sądu Rejonowego w Oławie VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w S. o sygnaturze I C 99/95. Z kolei na podstawie dowodów w postaci akt szkody strony pozwanej numer PL (...) zawierających także akta rentowe numer (...), zawiadomienia o wypłacie kolejnej raty renty z dnia 26 września 2007 roku, 31 grudnia 2007 roku, 29 grudnia 2008 roku i 30 września 2009 roku oraz wniosku powoda z dnia 17 listopada 2011 roku, decyzji strony pozwanej z dnia 4 stycznia 2012 roku i zawiadomienia o kolejnej wypłacie, o wypłacie kolejnej raty renty z dnia 5 stycznia 2012 roku Sąd ustalił, że po upływie wskazanego okresu strona pozwana wydała decyzję w przedmiocie przyznania na rzecz powoda renty uzupełniającej w tej samej kwocie, to jest po 279 złotych 69 groszy miesięcznie, która następnie podwyższona została do kwoty 394 złote 30 groszy miesięcznie. Tak ustaloną rentę strona pozwana wypłacała przy tym na rzecz powoda do dnia 4 stycznia 2012 roku, kiedy to na skutek wniosku powoda dokonała waloryzacji renty wyrównawczej, podwyższając ją do kwoty 752 złote. Zdaniem powoda dokonana przez pozwana Spółkę waloryzacja renty wyrównawczej jedynie częściowo zmierzała do wyrównania poniesionej przez niego szkody, będącej następstwem utraty przez niego zdolności do pracy zarobkowej. W opisanym stanie rzeczy należyte rozpoznanie niniejszej sprawy wymagało zatem ustalenia, czy po dniu 1 grudnia 2013 roku, gdyż od tego dnia powód żądał podwyższenia renty, doszło do zmiany stosunku w rozumieniu artykułu 907 paragraf 2 k.c. oraz, czy, o ile do takiej zmiany doszło, powód ponosi w tym okresie większą szkodę w dochodach, niż rekompensowana mu w chwili obecnej przez pozwane (...) poprzez wypłacenie renty wyrównawczej w ustalonej decyzji z dnia 4 stycznia 2012 roku wysokości, a także, czy uzasadnionym jest, przy obliczaniu renty wyrównawczej, doliczenie możliwości zarobkowych powoda. Podstawę prawną roszczenia o podwyższenie renty wynikającej z ugody jest artykuł 444, paragraf 2 k.c., w związku z artykułem 907,paragraf 2 k.c. W myśl artykułu 444, paragraf 2 k.c. poszkodowany może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty, jeżeli utracił możliwość, jeżeli utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość. Przewidziana przez prawodawcę w treści artykułu 444, paragraf 2 k.c. renta z tytułu utraty zdolności do pracy (renta wyrównawcza) stanowi formę odszkodowania w granicach wyrządzonej poszkodowanemu szkody. Świadczenie to jest jednym z elementów systemu zabezpieczenia osób przed skutkami utraty zdolności do pracy. Co istotne przy tym, renta z artykułu 444, paragraf 2 k.c ma charakter kompensacyjny, nie jest to renta o charakterze socjalnym, a jej dochodzenie jest związane z ustaleniem szkody pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem sprawczym. Renta ta nazywana jest wyrównawczą, ponieważ podstawowym celem tego świadczenia periodycznego jest rzeczywiście wyrównanie powtarzającego się uszczerbku, jakiego doznaje poszkodowany w swych okresowych dochodach wskutek naruszenia jego zdrowia. Renta powinna więc zrekompensować poszkodowanemu uszczerbek, który wskutek uszkodzenia ciała albo stanu zdrowia powstał w jego dochodach z tytułu pracy zarobkowej lub prowadzonej działalności gospodarczej. Wyraża się on natomiast w różnicy między hipotetycznymi, potencjalnymi dochodami, jakie poszkodowany przypuszczalnie osiągnąłby w okresie objętym rentą, gdyby nie doznał uszkodzenia ciała, a wszelkimi dochodami, jakie faktycznie może w tym okresie osiągnąć bez zagrożenia stanu zdrowia, czyli dochodami, które uzyskuje będąc poszkodowanym, uwzględniając także świadczenia otrzymywane z tytułu ubezpieczenia społecznego. Renta stanowi więc formę odszkodowania, które przysługuje o tyle, o ile jej żądający poniósł szkodę. Z kolei powstanie szkody w postaci utraty zarobku zależy od tego, czy poszkodowany pracę mógł wykonywać i czy przypuszczalnie by ją wykonywał. Wysokość renty jest zatem uzależniona od ustalenia, jakie poszkodowany mógłby realnie osiągnąć dochody, stosownie do swych kwalifikacji oraz warunków na rynku pracy. Zgodnie natomiast z treścią artykułu 907 paragraf 2 k.c., jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, chociażby wysokość renty i czas jej trwania był ustalony w orzeczeniu sądowym lub umowie. Użyte w treści artykułu 907 paragraf 2 k.c. sformułowanie ,,zmiana stosunków” oznacza zmianę zarówno sytuacji majątkowej jak i osobistej. Na gruncie artykułu 907 paragraf 2 k.c., rozpatrując kwestię ewentualnej zmiany stosunków, należy mieć na uwadze zmiany w zakresie wymienionych w cytowanym wyżej przepisie, artykule 444, paragraf 2 k.c., okoliczności mających znaczenie przy przyznawaniu świadczenia. Wyrok wydany na podstawie artykułu 907 paragraf 2 k.c. ma przy tym charakter konstytutywny, jednakże zdaniem Sądu zmiana wysokości renty wyrównawczej dopuszczalna jest za okres od chwili zmiany stosunku w rozumieniu artykułu 907 paragraf 2 k.c. (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2012 roku, I PK 105/11, Lex numer 1165836). Stosownie do artykułu 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Zgodnie zaś z artykułem 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. W niniejszej sprawie zatem to powód, jako twierdzący i powołujący się na przesłankę ,,zmiany stosunków” z artykułu 907 paragraf 2 k.c., winien był wykazać, że zmiana taka uzasadniająca podwyższenie renty wyrównawczej nastąpiła. W tym aspekcie powód twierdził, że od czasu ustalenia przez stronę pozwaną renty uzupełniającej w wysokości 394 złote 30 groszy miesięcznie w 1999 roku nie tylko nastąpiła istotna zmiana stosunków, ale również istotna zmiana siły nabywczej pieniądza. Tym samym dokonana przez stronę pozwaną waloryzacja renty decyzją z dnia 4 stycznia 2012 roku nastąpiła z rażącym naruszeniem prawidłowej wykładni artykułu 907 paragraf 2 k.c. w związku z artykułem 444, paragraf 2 k.c. Powyższe powód uzasadnił przy tym w sposób następujący: 1) w roku 1999 minimalne wynagrodzenie za pracę wynosiło 528 złotych brutto, w roku 2011 z kolei 1.386 złotych, dzisiaj zaś jest to kwota 1.680 złotych brutto. 2) w roku 1999 średnie miesięczne wynagrodzenie za pracę wynosiło 1.706 złotych 74 grosze brutto, w roku zaś 2011 - 3.399 złotych 52 grosze, dzisiaj zaś jest to kwota 3.975 złotych brutto za I kwartał 2013 roku, 3) w roku 1999 ( I kwartał), cena metra kwadratowego mieszkania wynosiła 1.960 złotych, w roku 2011 (IV kwartał) - 3.829 złotych, dzisiaj zaś jest to kwota 3.975 złotych ( dane z III kwartału), 4) w roku 1999 cena jednego litra benzyny wynosiła około 2 złote, w roku 2011- około 5 złotych, dzisiaj zaś jest to kwota około 5 złotych 50 groszy, 5) w roku 1999 cena jednej tony węgla wynosiła 353 złotych 84 grosze, w roku 2011 - 777 złotych 61 groszy, natomiast w 2012 roku jest to kwota 818 złotych 16 groszy (brak danych GUS za rok 2013). Porównując dane wskazane wyżej oraz wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1999-2013, gdzie średnio wystąpił ponad 70 procentowy wzrost cen wszystkich produktów powód podniósł, że od daty ustalenia renty uzupełniającej nastąpiła istotna zmiana stosunków, która powoduje, że jest on upoważniony do żądania podwyższenia należnej mu renty z tytułu niezdolności do pracy, jaka jest następstwem doznanych przez niego w wypadku z dnia 2 maja 1992 roku urazu. W ocenie powoda nadto nie można przyjąć, iż przysługuje mu renta uzupełniająca, stanowiąca równowartość najniższej renty inwalidzkiej I grupy. Przyjęcie takiego modelu stanowiącego średnią renty uzupełniającej pozostaje, jego zdaniem, w sprzeczności z prawidłową wykładnią przepisu artykułu 444 paragraf 2 k.c., albowiem zakłada on, że gdyby nie wypadek z dnia 2 maja 1992 roku, osiągnąłby dochód wynoszący jedynie równowartość minimalnej renty z tytułu inwalidztw (I grupa). Tymczasem przed wypadkiem był on pełnosprawnym nastolatkiem, który nawet, gdyby nie zdobył kierunkowego wykształceni, na przykład zawodowego, to byłby w stanie podjąć każdą pracę fizyczną, niewymagającą specjalistycznych uprawniań. Z tego tytułu osiągałby dochód nie wyższy, nie niższy niż minimalne wynagrodzenie, wynikające z ustawy z dnia 10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Takie stanowisko powoda, zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy przypomnieć, że renta z artykułu 444, paragraf 2 k.c. ma charakter kompensacyjny. Celem tego świadczenia jest wyrównanie powtarzającego się uszczerbku, jakiego doznaje poszkodowany w swych okresowych dochodach wskutek naruszenia jego zdrowia. Wyraża się on w różnicy pomiędzy hipotetycznymi, potencjalnymi dochodami, jakie poszkodowany przypuszczalnie osiągnąłby w okresie objętym rentą, gdyby nie doznał uszkodzenia ciała, a wszelkimi dochodami, jakie może faktycznie w tym okresie osiągnąć bez zagrożenia stanu zdrowia, czy też dochodami, które uzyskuje będąc poszkodowanym, uwzględniając także świadczenia otrzymywane z tytułu ubezpieczenia społecznego. Biorąc zaś pod uwagę zgromadzone w aktach sprawy dowody w postaci: zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia z dnia 23 września 2011 roku, 12 października 2011 roku i 22 kwietnia 2013 roku oraz opinii psychologicznej z dnia 26 lutego 2009 roku, akt szkody strony pozwanej numer (...), zawierających także akta rentowe numer (...), a nadto odpisy historii choroby z leczenia powoda, a także biorąc pod uwagę pisemną opinię uzupełniającą biegłej sądowej A. D. z dnia 27 lutego 2015 roku, pisemną opinię uzupełniająca biegłej sądowej K. K. z dnia 10 maja 2014 roku i pisemną opinię biegłego sądowego M. J. z dnia 1 lutego 2016 roku, jak również zeznania świadka L. O.