Sygnatura akt XIII Ga 854/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy w Skierniewicach zasądził od pozwanego (...) z siedzibą w A. (H. na rzecz M. Z. kwotę 300 euro z ustawowymi odsetkami od dnia 29 lipca 2015 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 227 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (wyrok k. 97, uzasadnienie k. 97-105) Apelację od powyższego orzeczenia wniósł pozwany (...) z siedzibą w A. (H., zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu pozwany zarzucił: I. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 k.c. poprzez jego niezastosowanie i całkowite pominięcie tego, że powód oraz pozwany objęli kwotę objętą żądaniem - -zawartą umową kompensacyjną, która została przez strony wykonana, a która wyrażała się w tym, że powód po zgłoszeniu zastrzeżenia dot. opóźnienia i wskazaniu wysokości szkody - pomniejszył należne mu przewoźne o wartość dochodzonego roszczenia tj. o 300,00 EUR, którą to umową stron Sąd był związany rozpoznając niniejszą sprawę i którą mógł pominąć, tylko po uprzednim uznaniu, że umowa ta jest nieważna, czego nie uczynił, a ku czemu brak jest przesłanek w realiach niniejszej sprawy; II. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 Konwencji CRM w zw. z art. 30 ust. 3 poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w uznaniu, że brak jest możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu opóźnienia wobec (bezpodstawnego) uznania przez Sąd, że w sprawie nie zostało złożone zastrzeżenie o opóźnieniu w terminie wymaganym prawem, w sytuacji, gdy: • zachowaniu przewoźnika, który opóźnił się z dostawą o ponad 24 godziny - można przypisać niedbalstwo w zakresie wykonania zlecenia - co pozwala na analogiczne stosowanie przepisu art. 29 Konwencji CMR, a co w konsekwencji wyłącza przepisy ograniczające odpowiedzialność przewoźnika, tj. również zastrzeżenia z art. 30 ust. 3 Konwencji CMR. III. rażące naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 233 § 1 w zw. z art. 231 k.p.c. poprzez: 1. błędne uznanie, że adnotacja umieszczona w punkcie 19 obu listów przewozowych CMR, zawierająca tzw. postanowienia specjalne w postaci informacji o żądanej dacie dostawy towaru, tj. 8 maja 2014 roku skonfrontowana z treścią punktu 24 obu listów przewozowych CMR, tj. informacją, że towar został otrzymany w dniu 9 maja 2014 roku, nie stanowi wystarczającej przesłanki do uznania skuteczności wskazania przewoźnikowi faktu opóźnienia, które może rodzić konsekwencje odszkodowawcze, w sytuacji gdy Konwencja CMR dopuszcza, aby zastrzeżenie o opóźnieniu złożył odbiorca, co zostało uczynione poprzez pisemną adnotację w liście CMR; 2. niczym nieuprawnione uznanie, że wystawienie faktury VAT nr (...) z dnia 13 maja 2014 roku na kwotę uwzględniającą kwotę kar umownych nie stanowiło dowodu uprzedniego złożenia przez pozwanego skutecznego zastrzeżenia w postaci wpisów do listów przewozowych, co do opóźnienia w terminie przewidzianym przez art. 30 ust. 3 Konwencji CMR (21 dni od dnia postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy), za które pozwanemu należy się kara umowna, podczas gdy, zastrzeżenie takie zostało złożone przez podmiot uprawniony, tj. odbiorcę już w liście, w terminie i formie wymaganej prawem, zaś pomniejszenie należności przez pozwanego było wynikiem uznania zastrzeżenia i kary za zasadną - co w konsekwencji bezpodstawnie doprowadziło do błędnego uznania przez Sąd, że prawo do skutecznego dochodzenia przez pozwanego roszczenia z tytułu opóźnienia dostawy - wygasło; IV. rażące naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niczym nieuprawnione uznanie, że wystawienie faktury VAT nr (...) na kwotę obejmującą kwotę kar umownych nie stanowiło dowodu uznania przez powoda długu, na skutek wcześniejszego skutecznego zastrzeżenia - choćby niewłaściwego (zawarcia umowy kompensacyjnej), które to uznanie prowadziło do jednoznacznego wniosku, że powodowi nie przysługuje już względem pozwanego dochodzone pozwem roszczenie; V. rażące naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 217 k.p.c. w zw. z 227 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczności wskazane w treści pisma z dnia 25 stycznia 2016 roku, pomimo że przedmiotem wnioskowanego dowodu był fakt mający dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie; VI. rażące naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez uznanie za nieudowodniony fakt poniesienia szkody przez pozwanego za pomocą twierdzeń pozwanego, jak również przedstawionych przez pozwanego dokumentów, których to wniosków dowodowych Sąd nie oddalił w postępowaniu pierwszo instancyjnym - mimo obowiązującego w polskim systemie prawa obowiązku wykazania przez pozwanego powyższego faktu, jako faktu stanowiącego negatywną przesłankę powództwa za pomocą jakichkolwiek środków dowodowych; VII. rażące naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 233 § 1 w zw. z art. 245 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, prowadzące do konstruowania wniosków dowolnych, nieposiadających oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz niweczących doniosłość prawną dokumentu prywatnego, poprzez pominięcie stwierdzonego tymże dokumentem faktu poniesienia szkody przez pozwanego wyrażającej się w konieczności zaangażowania pracowników pozwanej w organizację transportu wywołanego opóźnieniem i tym samym wygenerowaniu dodatkowych kosztów wzmożonej pracy pracowników; VIII. rażące naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 231 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie polegające na braku uznania za ustalone faktów mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. poniesienia przez pozwanego szkody w postaci utraty ważnego klienta na skutek nieosiągnięcia wskaźników KPI, w sytuacji gdy wniosek taki można było wyprowadzić z innych ustalonych faktów, tj. zapisu w ogólnych warunkach umowy do umowy transportowej i spełnienia warunku w niej zastrzeżonego w postaci opóźnienia zawinionego przez powoda. Podnosząc powyższe zarzuty pozwany wniósł o: 1/ zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa w całości; 2/ zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z normami przepisanymi oraz ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję na rzecz powodów; ewentualnie, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., w przypadku uznania, że Sąd nie rozpoznał istoty sprawy o: 3/ uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. (apelacja k. 109-117) Powód M. Z. wniósł o oddalenie apelacji pozwanego i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych z uwzględnieniem nakładu pracy pełnomocnika powoda. (odpowiedź na apelację k. 124-125) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Przedmiotowa sprawa podlega rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym uregulowanym w art. 505 1 k.p.c. - art. 505 14 k.p.c. W postępowaniu uproszczonym apelację można oprzeć na dwóch wskazanych w przepisie art. 505 9 § 1 1 k.p.c. podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. W świetle stanowiska Sądu Najwyższego apelacja w postępowaniu uproszczonym ma charakter apelacji ograniczonej (por. stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55, mającej moc zasady prawnej). Oznacza to, że jej celem jest kontrola wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji (z punktu widzenia jego zgodności z materiałem procesowym pozostającym w dyspozycji sądu orzekającego) w granicach wyznaczonych przez treść zarzutów apelacji. W postępowaniu uproszczonym jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505 13 § 2 k.p.c.). Apelacja pozwanego (...) z siedzibą w A. jest bezzasadna i podlega oddaleniu. W ocenie Sądu Okręgowego, zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji pozostaje w zgodzie z poczynionymi ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy i koresponduje ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, jak również zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. W tym zakresie Sąd Okręgowy w pełni podziela argumentację faktyczną i prawną Sądu Rejonowego, a poczynione ustalenia faktyczne przyjmuje za własne. Z podniesionych w apelacjach zarzutów, w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów kodeksu postępowania cywilnego, gdyż poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego może być oceniana jedynie w odniesieniu do stanu faktycznego ustalonego zgodnie z zasadami procedury cywilnej (vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 2 lipca 2004 roku, w sprawie II CK 409/03, opubl. Lex nr 148384). Pozwany kwestionuje prawidłowość prowadzonego przez Sąd I instancji postępowania dowodowego poddając w wątpliwość zasadność oddalenia przez ten Sąd części złożonych przezeń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wniosków dowodowych w odpowiedzi na złożony pozew w spóźnionym, jak sam przyznał, piśmie procesowym z dnia 25 stycznia 2016 r. (k. 45-52), jak też nie odniesienie się do pozostałych jego wniosków w ogóle. Za chybiony należało uznać zarzut dotyczący postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy, to jest zarzut naruszenia art. 217 k.p.c. w zw. z 227 k.p.c. (zarzut nr V). Treść regulacji zawartych w art. 227 k.p.c. i art. 217 k.p.c. nie może być stosowana w oderwaniu od pozostałych przepisów procesowych określających zakres i tok postępowania dowodowego, w tym przewidujących koncentrację materiału dowodowego i terminy dla stron do zgłaszania dowodów i twierdzeń. Zatem choć przepis art. 227 k.p.c. stanowi, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, a według art. 217 § 1 k.p.c. strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, nie oznacza to, że sąd jest obowiązany przeprowadzić każdy dowód zgłoszony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym na okoliczność dotyczącą istoty sporu. Zgodnie z art. 217 § 2 k.p.c. sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, za wyjątkiem przypadków enumeratywnie wymienionych w tym przepisie, a mianowicie jeśli strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Jeśli zatem wskazane wyjątki nie występują, to obowiązkiem sądu jest pominięcie spóźnionych twierdzeń i dowodów, co wprost wynika z użycia przez ustawodawcę zwrotu „sąd pomija” nie zaś „może pominąć” lub innego pozwalającego na pozostawienie kwestii dopuszczenia spóźnionych dowodów swobodnej ocenie sądu. O tym, czy dane twierdzenie lub dowód zostały zgłoszone w terminie rozstrzyga przede wszystkim treść art. 207 k.p.c., w tym § 6 tego artykułu, w świetle którego spóźnione są twierdzenia i dowody, których strona nie zgłosiła w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie przygotowawczym. Zaznaczyć przy ty należy, że złożenie dalszego pisma przygotowawczego może nastąpić tylko w warunkach przewidzianych w art. 207 § 3 k.p.c., a zatem na zarządzenie przewodniczącego przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę lub na podstawie postanowienia sądu. Wskazane przepisy wprowadzają regulacje mające na celu zapewnienie sprawności postępowania cywilnego poprzez nałożenie na strony obowiązku możliwie najszybszego przedstawiania dowodów i twierdzeń, koncentrację materiału dowodowego i ograniczenie możliwości nadużywania przez strony uprawnień procesowych, w tym polegających na składaniu pism przygotowawczych. Przepis art. 217 § 1 i § 2 k.p.c. utrzymuje zasadę, że strony mogą prezentować materiał procesowy do zamknięcia rozprawy, ale jednocześnie przewiduje, że sąd pomijać będzie spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swej winy lub uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznawaniu sprawy albo wystąpią inne wyjątkowe okoliczności. W ten sposób ustanowiony został tzw. system dyskrecjonalnej władzy sędziego jako zasadnicza metoda koncentracji materiału procesowego prezentowanego przez strony. Od oceny sądu zależeć będzie, czy strona powołała twierdzenia lub dowód we właściwym czasie, czy też uczyniła to zbyt późno. Ocena ta powinna być uwarunkowana tym, czy strona mogła i z uwagi na naturalny przebieg procesu powinna była powołać twierdzenie lub dowód wcześniej ze względu na jego łączność z materiałem poprzednio zaprezentowanym. Ustalenie, że doszło do późnienia w prezentacji twierdzenia lub dowodu, obliguje sąd do jego pominięcia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy nie można podzielić stanowiska skarżącego, że do oddalenia jego wniosków dowodowych złożonych w piśmie z dnia 25 stycznia 2016 r. doszło z naruszeniem art. 217 § 2 k.p.c. (§1 tego przepisu nie może być przedmiotem naruszenia przez Sąd, skoro wskazuje prawa i powinności stron). W rozpoznawanej sprawie pozwany pomimo doręczenia mu odpisu pozwu z załącznikami, pouczeniu o treści powyższego przepisu, a nadto o art. 206, 207 § 6, 162, 229 oraz 230 k.p.c. i zobowiązaniu do złożenia w terminie 14 dni odpowiedzi na pozew i złożenia wszelkich twierdzeń i dowodów na okoliczności podniesione w pozwie pod rygorem ich pominięcia (zarządzenie k. 30), takiej odpowiedzi nie złożył i nie zgłosił wniosków dowodowych w zakreślonym terminie. Odpis pozwu wraz z powyższym pouczeniem został stronie pozwanej doręczony w dniu 28 września 2015 r. (potwierdzenie odbioru k. 31). Natomiast dopiero w dniu 28 stycznia 2016 r. działający w imieniu pozwanego profesjonalny pełnomocnik wniósł pismo procesowe, w którym ustosunkował się merytorycznie do żądań pozwu, złożył własne zarzuty i wnioski dowodowe wraz z załączoną doń dokumentacją w języku niderlandzkim, wskazując, że złożenie tego pisma w terminie wcześniejszym nie było możliwe z uwagi na fakt, że składający to pismo pełnomocnik pozwanego dowiedział się o toczącym się postępowaniu dopiero w dniu 13 stycznia 2016 r., na dowód czego załączył maila z dnia 13 stycznia 2016 r. w języku angielskim (pismo procesowe k. 45-52, załączniki k. 54-59 i k. 61-66). W piśmie tym pełnomocnik pozwanego domagał się wydania przez Sąd zarządzenia w trybie art. 207 § 3 k.p.c. zobowiązującego stronę pozwaną do złożenia właśnie wniesionego pisma przygotowawczego, pomijając fakt, że takie zarządzenie zostało już wydane w dniu 18 września 2015 r., w którym to pozwany został wezwany do złożenia w zakreślonym terminie odpowiedzi na pozew i zgłoszenia twierdzeń i dowodów pod rygorem ich pominięcia. Wniosek pełnomocnika niewątpliwie stanowił próbę usankcjonowania twierdzeń i wniosków dowodowych wniesionych przez stronę pozwaną po terminie zakreślonym w zarządzeniu. Zaznaczyć również należy, że nie zaistniała żadna z przewidzianych w art. 217 § 2 k.p.c okoliczności, uzasadniających dopuszczenie przez sąd spóźnionych twierdzeń i dowodów. W sprawie nie występuje przypadek braku zgłoszenia twierdzeń i dowodów bez winy pozwanego albowiem – jak to zostało wyżej wskazane – winien on w odpowiedzi na pozew poruszyć wszystkie kwestie, które zgodnie z przepisami prawa materialnego, decydują o bezzasadności dochodzonego żądania. Przewodniczący zakreślił termin do złożenia twierdzeń i wniosków dowodowych w odpowiedzi na pozew, a pozwany został pouczony o negatywnych dlań konsekwencjach uchybienia temu terminowi. Pełnomocnik pozwanego złożył pierwsze pismo procesowe w sprawie, w którym zawarł wnioski dowodowe, dopiero cztery miesiące po doręczeniu odpisu pozwu pozwanemu. Nadto sam uzyskawszy informację o sprawie z niewyjaśnionych względów złożył pismo procesowe dopiero 28 stycznia 2016 r., a więc ponad dwa tygodnie później. Nie przedstawił żadnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby powstałą z jego strony zwłokę w procesie. Niewątpliwie też uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów spowodowałoby zwłokę w rozpoznaniu sprawy, chociażby ze względu na rodzaj złożonych wniosków dowodowych, a to przesłuchania świadków, czy przeprowadzenia dowodu z dokumentów, które zostały złożone w języku obcym bez tłumaczenia. Co do dowodu z przesłuchań świadków dodatkowo wskazać należy, że na rozprawie w dniu 3 czerwca 2016 r., na której wnioski w powyższym zakresie zostały przez Sąd I instancji oddalone, jako spóźnione (k. 91), pełnomocnik pozwanego, który je złożył, pomimo żądania ich przeprowadzenia, nie stawił się. Wprawdzie wnosił o odroczenie tej rozprawy (k. 88), a Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia tego wniosku (postanowienie k. 90), to jednak zasadności tej decyzji Sądu pozwany nie kwestionował. Taka postawa pozwanego niewątpliwie spowodowałaby wydłużenie postępowania w zakresie realizacji zgłoszonych wniosków. Zdaniem Sądu Okręgowego, w sprawie nie zachodzą również inne wyjątkowe okoliczności. Do takich nie należy potrzeba wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Omawiany wyjątek nie może być interpretowany jako przyzwolenie do późniejszego zgłaszania twierdzeń i dowodów w myśl zasady prawdy obiektywnej, albowiem wypaczyłoby to sens wprowadzonych zasad koncentracji materiału dowodowego. Żaden przepis nie nakłada na sąd w postępowaniu cywilnym obowiązku dążenia do ustalenia prawny obiektywnej. Uchylenie art. 3 § 2 k.p.c. ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) (Dz. U. nr 43 z 1996 r., poz. 189) jednoznacznie wskazuje, iż wolą ustawodawcy było zwolnienie sądu z obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wskazana nowela istotnie wzmocniła system kontradyktoryjnego procesu zwiększając odpowiedzialność strony za wynik procesu. Pozbawiony racji jest też zarzut rażącego naruszenia art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez uznanie za nieudowodniony fakt poniesienia szkody przez pozwanego za pomocą twierdzeń pozwanego, jak również przedstawionych przez pozwanego dokumentów, których to wniosków dowodowych Sąd nie oddalił w postępowaniu pierwszo instancyjnym - mimo obowiązującego w polskim systemie prawa obowiązku wykazania przez pozwanego powyższego faktu, jako faktu stanowiącego negatywną przesłankę powództwa za pomocą jakichkolwiek środków dowodowych. Artykuł 232 k.p.c., określając reguły rozkładu ciężaru dowodu, stanowi niejako procesowy „odpowiednik” przepisu art. 6 k.c. Wyraża zasadę kontradyktoryjności, zgodnie z którą ciężar dowodu spoczywa na stronach postępowania cywilnego i to strony, a nie sąd, pozostają dysponentem toczącego się postępowania i one ponoszą odpowiedzialność za jego wynik (wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 2008 roku, II PK 307/07, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 1998 roku, II UKN 244/98, OSNAPiUS 1999, nr 20, poz. 662). Oznacza to, że to strona ma obowiązek wyraźnego powołania konkretnego środka dowodowego dla wykazania podnoszonych przez siebie twierdzeń, uzasadniających żądanie. Przepis art. 232 zd. 1 k.p.c. wskazuje jedynie na obowiązek przedstawienia faktów i dowodów przez strony. Przepis ten nie stanowi podstawy wyrokowania sądu i z tego względu nie może mieć wpływu na poprawność wydanego przez sąd rozstrzygnięcia (wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2008 roku, I CSK 426/07, Legalis). Adresatem omawianej normy są strony, a nie sąd, co oznacza, że to strony obowiązane są przedstawiać dowody, a sąd nie jest władny tego obowiązku wymuszać. Nie może również co do zasady zastępować stron w jego wypełnieniu (wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2007 roku, II CSK 293/07, Legalis). Artykuł 6 k.c. ustanawia podstawową regułę dowodową, zgodnie z którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Konsekwencją niewykazania przez stronę prawdziwości jej twierdzeń o istotnych faktach jest to, że fakty te nie będą stanowiły podstawy rozstrzygnięcia sądowego, przez co strona nie osiągnie korzystnego dla siebie orzeczenia. Działanie reguły ogólnej z art. 6 k.c. wymaga wskazania, że na gruncie prawa cywilnego materialnego fakty (okoliczności), z którymi prawo łączy powstanie, zmianę lub ustanie stosunków cywilnoprawnych, są zdarzeniami cywilnoprawnymi. Stanowi to podstawę do podziału, na tle omawianego artykułu, faktów dowodzonych w procesie cywilnym na trzy rodzaje:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.