III Ca 1956/15

Sygn. akt III Ca 1956/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Barbara Braziewicz Sędzia SO Roman Troll (spr.) SR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska Protokolant Aleksandra Sado-Stach po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa Województwa (...) Zarządu Dróg Wojewódzkich w O. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo R. i Zarząd Województwa (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt I C 1071/15 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1) zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Zarządu Województwa (...) na rzecz powoda kwotę 1069,20 zł (tysiąc sześćdziesiąt dziewięć złotych i dwadzieścia groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 24 maja 2016 r., 2) oddala powództwo w pozostałej części, 3) zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa R. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, II. oddala apelację w pozostałej części, III. oddala wniosek powoda o zasądzenie od Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa R. na jego rzecz kosztów postępowania odwoławczego, IV. oddala wniosek Skarbu Państwa – Zarządu Województwa (...) o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa R. kosztów postępowania odwoławczego. SSR (del.) Maryla Majewska-Lewandowska SSO Barbara Braziewicz SSO Roman Troll Sygn. akt III Ca 1956/15 UZASADNIENIE Województwo (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w O. wniosło o zasądzenie od Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych – Nadleśnictwa R. 1069,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 540 zł od 11 maja 2014 roku, od 270 zł od 12 września 2014 roku oraz od 259,20 zł od 27 grudnia 2014 roku tytułem pokrycia kosztów uprzątnięcia, transportu i utylizacji martwej dzikiej zwierzyny oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu powód wskazał, że jako zarządca dróg wojewódzkich zobowiązany jest do utrzymania dróg w należytym stanie technicznym oraz zapewnienia bezpieczeństwa drogowego, dlatego zlecił uprzątnięcie martwej zwierzyny leśnej i jej utylizację, a następnie zwrócił się do pozwanego o zwrot poniesionych kosztów w kwocie 1069,20 zł, gdyż to na pozwanym ciąży obowiązek „gospodarowania” zwierzyną leśną. Sąd Rejonowy w Gliwicach 18 maja 2015 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w sprawie I Nc 362/15, uwzględniający powództwo w całości. Pozwany zaskarżył powyższy nakaz sprzeciwem i wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Jego zdaniem na gruncie prawa łowieckiego naczelnym organem administracji rządowej w zakresie łowiectwa jest minister właściwy do spraw środowiska, zaś administrację w zakresie łowiectwa sprawuje samorząd województwa. Obowiązek uprzątnięcia zwłok zwierzyny wolno żyjącej winien być rozpatrywany w kontekście podmiotu, któremu przysługuje prawo własności zwierzyny oraz podmiotu zobowiązanego do utrzymania czystości. Zestawienie przepisów prawa o ochronie przyrody, prawa łowieckiego i wydanych na ich podstawie przepisów wykonawczych wynika, że ustawodawca ograniczył odpowiedzialność Skarbu Państwa oraz innych podmiotów za szkody wyrządzone przez dziko żyjące zwierzęta w dwojaki sposób: poprzez wskazanie gatunków zwierząt, za które ponosi odpowiedzialność oraz zakresu szkód przez nie wyrządzonych. W konsekwencji, brak jest podstaw faktycznych i prawnych uzasadniających ponoszenie przez pozwanego kosztów związanych z usunięciem zwłok martwej zwierzyny. W przypadku znalezienia martwego zwierzęcia istotnym jest na czyim gruncie znajduje się martwe zwierzę, dlatego obowiązek polegający na usunięciu z drogi wojewódzkiej martwej zwierzyny i jej likwidacji ciążył na zarządcy drogi, tj. powodzie. Wyrokiem z 15 września 2015 roku Sąd Rejonowy w Gliwicach oddalił powództwo (pkt 1) i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2). Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: 11 i 12 marca 2014 roku na drodze wojewódzkiej nr (...) w miejscowości odpowiednio S. i J. znaleziono martwe sarny. Powód zlecił usunięcie martwych zwierząt z drogi i ich utylizację. Koszt wykonanej usługi wyniósł 540 zł. Następnie 25 sierpnia 2014 roku i 9 grudnia 2014 roku ponownie zlecono utylizację martwych zwierząt (lisa i jelenia). Koszty obu utylizacji wyniosły 529,20 zł. Koszty te poniósł powód w całości, który skierował w stosunku do pozwanego wezwanie do zapłaty. Do dnia wytoczenia powództwa pozwany nie uregulował należności. Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych Sad Rejonowy doszedł do wniosku, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Oparł się w tym zakresie na opinii zawartej w piśmie z 26 marca 2013 roku Ministerstwa Środowiska Departamentu Prawnego (...), wskazując, że obowiązek utylizacji martwych zwierząt, w tym też zwierząt łownych wynika z ustawy z 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. 2013.1399), która zobowiązuje gminy do podejmowania w ramach zadań własnych gminy czynności mających na celu utrzymanie czystości i porządku na gminnym terenie, do obowiązków gminy należy m. in. zbieranie, transport i utylizacja zwłok bezdomnych zwierząt. Art. 3 ust. 2 pkt 15 tej ustawy odwołuje się do zwierząt bezdomnych, lecz użycie w tymże artykule wyrażenia „w szczególności” wskazuje, że wyszczególnione w tym przepisie czynności nie wyczerpują wszystkich do podejmowania których zobligowana jest gmina. Przepis ten zawiera otwarty katalog obowiązków podejmowanych dla utrzymania porządku i czystości, czyli gmina obowiązana jest do podejmowana także innych, niewymienionych w nim działań, o ile tylko są one konieczne dla osiągnięcia zasadniczego celu, tj. utrzymania porządku i czystości na terenie gminy w tym do usunięcia i utylizacji zwłok zwierząt łownych, jeżeli znajdują się na jej terenie. Ta ustawa wprowadza również pewne wyjątki i tak jej art. 5 ust. 4 do utrzymania porządku i czystości na drogach publicznych zobowiązuje zarząd drogi. Zastosowane przez ustawodawcę wyrażenie „należy także” wskazuje, że obowiązki zarządu drogi nie ograniczają się do ściśle wyliczonych i wyszczególnionych w tym artykule działań. Zarząd dróg powinien podejmować także wszelkie inne czynności, które pozwalają na realizację nałożonego na niego obowiązku jakim jest utrzymanie czystości porządku na drogach publicznych. Sąd rejonowy wskazał, że za taką interpretacją przemawia także art. 20 pkt 4 i art. 4 pkt 20 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. 2013.260 ze zm.), które to obligują rządcę drogi do usuwania i utylizacji zwłok padłych zwierząt jako czynności porządkowej zmierzającej do zwiększenia bezpieczeństwa ruchu. Dlatego, zdaniem Sądu Rejonowego, obowiązek usunięcia i utylizacji zwłok zwierzyny ciąży na zarządcy drogi, w przypadku gdy zwierzyna padła na drodze publicznej. Sąd Rejonowy wskazał również, że ustawa z 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2013.947 ) w art. 22 ust. 1 pkt 3 nakłada na właściciela, posiadacza lub zarządzającego nieruchomością obowiązek usuwania padłych zwierząt z nieruchomości. Dlatego zwłoki zwierząt są odpadem w rozumieniu ustawy z 14 grudnia 2012 roku o odpadach (Dz. U. 2013.21), a posiadaczem odpadu – padłego zwierzęcia jest właściciel gruntu. Tym samym jest on zobowiązany do postępowania z odpadem w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami, wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami. Obowiązek usunięcia i utylizacji zwłok martwych zwierząt obciąża więc stronę powodową, albowiem to na właścicielu (posiadaczu, zarządzającym) nieruchomości ciąży obowiązek usuwania i utylizacji zwłok zwierzyny. Obowiązek gminy w tym zakresie ogranicza się do nieruchomości gminnych, w tym dróg gminnych. Z kolei obowiązek usuwania i utylizacji zwłok zwierzyny z dróg publicznych innych niż gminne ciąży na ich zarządcach. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na art. 98 k.p.c., a koszty poniesione przez stronę pozwaną zamknęły się w kwocie 180 zł, albowiem złożyły się na nie jedynie koszty wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego. Apelację od tego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to: art. 2 i 15 ustawy z 13 października 1995 roku Prawo łowieckie w związku z art. 140 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sprawie polegające na uznaniu, że Skarb Państwa jako właściciel zwierząt żyjących w stanie wolnym nie jest obowiązany do ponoszenia kosztów usunięcia z pasa drogowego i utylizacji zwłok tych zwierząt; art. 4 ust. 3 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 września 1991 roku o lasach poprzez ich niezastosowanie w sprawie, polegające na uznaniu, że wykonując zadania i czynności gospodarki leśnej, w tym także gospodarowanie zwierzyną, Skarb Państwa reprezentowany przez pozwanego jest zwolniony z odpowiedzialności za zwierzęta łowne żyjące w stanie wolnym, w szczególności z obowiązku zwrotu powodowi kosztów usunięcia z pasa drogowego i utylizacji zwłok tych zwierząt; art. 405 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sprawie polegające na uznaniu, że Skarb Państwa reprezentowany przez pozwanego nie odniósł korzyści finansowej w kwocie 1069,20 zł, odmawiając jej zwrotu powodowi, który w tej kwocie poniósł koszty usunięcia z pasa drogowego i utylizacji zwłok tych zwierząt; art. 752 i 753 § 2 zd. 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sprawie. Jednocześnie powód zarzucił naruszenie prawa procesowego – art. 328 § 2 k.p.c. – polegające na zupełnym pominięciu argumentacji prawnej przedstawionej przez powoda. W oparciu o powyższe zarzuty powód wniósł i zmianę zaskarżonego wyroku i wydanie wyroku uwzględniającego powództwo w całości, zgodnie z żądaniem pozwu oraz zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa R. kosztów postępowania sądowego za obie instancje, w tym również kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: W toku postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z 28 kwietnia 2016 roku działając na podstawie art. 67 § 2 k.p.c. ustalił właściwą reprezentację Skarbu Państwa i uznał, że podmiotem uprawnionym do podejmowania czynności procesowych w jego imieniu jest Zarząd Województwa (...). Skarb Państwa – Zarząd Województwa (...) przychylił się do apelacji powoda i wniósł o jej uwzględnienie, a co za tym idzie zasądzenie od Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa R. na rzecz powoda żądanych kwot. Jednocześnie nie zgodził się z ustaleniem jego reprezentacji na rzecz Skarbu Państwa i wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa R. kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że usunięcie padłych zwierząt nie ma żadnego związku z gospodarką łowiecką, a właścicielem tej zwierzyny łownej jest Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwa R., które odpowiada za gospodarowanie zwierzyną. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne nie były kwestionowane, a jedynie ocena prawna. Sąd Rejonowy przyjął, że obowiązek usunięcia i utylizacji zwłok martwych zwierząt obciąża stronę powodową jako zarządcę drogi, natomiast strona powodowa uznaje, że obciąża ją obowiązek usunięcia martwych zwierząt z pasa drogi, ale nie ona powinna ponosić koszty ich utylizacji, które obciążają właściciela tych zwierząt. Właściciel zwierząt jest bowiem znany – Skarb Państwa. Zarządca drogi jest zobowiązany do usunięcia zwłok padłych zwierząt [art. 5 ust. 4 ustawy z 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 250) i art. 4 pkt 20 ustawy z 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (t.j. DZ. U. z 2015 r., poz 460 ze zm.) w związku z art. 20 pk 4 tej ustawy]. Jednocześnie z uwagi na regulację art. 2 ustawy z 13 października 1995 roku – Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2168 ze zm.) to Skarb Państwa jest właścicielem tych zwierząt, albowiem były to zwierzęta łowne żyjące w stanie wolnym. Gatunki zwierząt łownych wskazuje rozporządzenie Ministra Środowiska z 11 marca 2005 roku w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz. U. Nr 45, poz. 433). Jeleń, sarna i lis to gatunki zwierząt łownych (por. § 1 pkt 1 lit. b, c, e oraz pkt 2 lit. a tego rozporządzenia). Nie ma więc żadnej wątpliwości, że usunięte z drogi padłe zwierzęta wchodziły w skład zwierzyny łownej, a obowiązkiem ich usunięcia został obciążony zarządca drogi. Padłe zwierzęta nie są jednak odpadem w rozumieniu ustawy z 14 grudnia 2012 roku o odpadach (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 21 ze zm.) - por. art. 2 pkt 10 tej ustawy. Nie mamy do czynienia z sytuacją, że nieznany jest właściciel zwierząt, które zostały usunięte z drogi. Właścicielem tym jest Skarb Państwa, natomiast strona powodowa wytoczyła powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe Nadleśnictwo R. wskazując tą jednostką organizacyjną jako odpowiedzialną z ramienia Skarbu Państwa. To Skarb Państwa jako właściciel (art. 140 k.c.) powinien ponieść koszty związane z usunięciem jego padłego zwierzęcia z drogi. Jego własność ograniczają ustawy, zasady współżycia społecznego i społeczno – gospodarcze przeznaczenie prawa. Właściciel nie tylko bowiem osiąga korzyści z własności, ale także z tą własnością skorelowane są jego obowiązki (por. E. Skowrońska – Bocian: [w:] Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do artykułów 1 – 449