Sygn. akt IV U 1903/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2015r. Sąd Okręgowy/Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie Wydział IV w składzie: Przewodniczący SSO Rafał Łatanik Protokolant Karina Zbroińska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015r. w Częstochowie sprawy T. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o prawo do emerytury na skutek odwołania T. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z dnia 27 sierpnia 2014r. Nr (...) oddala odwołanie Sygn. akt IV U 1903/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 27 sierpnia 2014 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił ubezpieczonemu T. K. przyznania emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że ubezpieczony nie wykazał wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Nie uznano zatrudnienia w szczególnych warunkach od 16.08.1972 r. do 24.10.1973 r., od 27.10.1975 r. do 17.12.1984 r., od 21.12.1984 r. do 14.09.1986 r. od 01.11.1987 r. do 31.
- 1998 r. na stanowisku elektromontera pod ziemia i elektromontera instalacji i urządzeń elektroenergetycznych, ponieważ na podstawie przedłożonych przez ubezpieczonego dokumentów nie można było ustalić czasokresu pracy na poszczególnych stanowiskach oraz okresu od 15.09.1986r. do 31.10.1987r, gdyż w świadectwie wykonywania pracy górniczej nie podano stosownego wykazu resortowego. W odwołaniu wniesionym do Sądu ubezpieczony zarzucił, że organ rentowy błędnie uznał, że pierwsze z w/w okresów nie stanowią pracy górniczej, gdyż zgodnie z art. 50 c ust 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za pracę górniczą uważa się zatrudnienie pod ziemią w przedsiębiorstwach montażowych, przedsiębiorstwach maszyn górniczych, zakładach naprawczych i innych podmiotach wykonujących dla kopalń określonych w pkt 1 podziemne roboty budowlano – montażowe, roboty przy naprawie maszyn i wdrażaniu nowych urządzeń; pracownikom zatrudnionym w tych przedsiębiorstwach, zakładach i innych podmiotach uznaje się za pracę górniczą te miesiące zatrudnienia, w których co najmniej połowa dniówek roboczych przepracowali pod ziemia. Niezrozumiałe jest również stanowisko organu rentowego o nie uznaniu pracy w szczególnych warunkach w okresie od 15.09.1986 r. do 31.10.1987 r., gdyż świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach powołuje stosowne wykazy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w C. wniósł o oddalenie odwołania wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Podniósł ponadto, że w powołanym przez zakład wykazie stanowisk wskazano stanowisko elektromontera pod ziemią i w szybie oraz elektromontera instalacji i urządzeń elektroenergetycznych, wykonującego prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Natomiast w ocenie organu rentowego brak jest podstaw do uznania pracy na stanowisku elektromontera, bowiem za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych, zgodnie z dyspozycją powołanego zarządzenia można zaliczyć prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, a zajmowane przez ubezpieczonego stanowisko nie spełnia tych wymogów. Ubezpieczony nie wykonywał prac związanych bezpośrednio z wytwarzaniem i przesyłaniem energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt I UK 24/09 ( LEX nr 518067)” uprawnione jest stwierdzenie, że energetyka to gałąź przemysłu, zajmująca się wytwarzaniem ( przetwarzaniem) energii elektrycznej oraz cieplnej i dostarczaniem jej odbiorcom. Nie jest zatem uzasadnione zaliczenie do prac w szkodliwych w energetyce wszystkich prac związanych z montowaniem oraz eksploatacją wszelkich instalacji i urządzeń elektrycznych (…). Wszak w samej energetyce nie chodzi o wszelkie roboty elektryczne, lecz tylko wskazane w dziale II ( literalnie) prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych”. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że skoro z energetyką wiąże się z wytwarzaniem energii elektrycznej i cieplnej i dostarczanie jej odbiorcom, to praca w tej dziedzinie przemysłu wiąże się z pracą przy urządzeniach i instalacjach pracujących pod napięciem, w związku z tym wytwarzających pole elektromagnetyczne, oddziałujące na osoby znajdujące się w jego zasięgu. To właśnie zbieg tych czynników, zdaniem organu rentowego, powoduje, że ustawodawca zdecydował się wymienione wyżej prace zamieścić w wykazach prac wykonywanych w szczególnych warunkach. Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w K. w wyroku z dnia 19.10.2011 r. pod sygn. akt III AUa 447/11 S ą d u s t a l i ł i z w a ż y ł, c o n a s t ę p u j e: Ubezpieczony ur. (...), w dniu 04.04.2011 r. złożył wniosek o przyznanie emerytury. Decyzją z dnia 16.06.2011r. ZUS Odział w C. odmówił przyznania emerytury w dochodzonej w trybie art. 184 w zw. z art. 39 ustawy z dnia 17grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia 2 lipca 2012 r. sygn. akt (...) odwołanie od powyższej decyzji zostało oddalone. W dniu 14.08.2014 r. roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie emerytury w trybie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wykazując na dzień 1 stycznia 1999r. staż emerytalny w wymiarze ponad 25 okresów składkowych i nieskładkowych. W okresie od 16.08.1972 r. do 31.01.2003 r. ubezpieczony zatrudniony był w Przedsiębiorstwie (...) SA w K. na stanowisku elektromontera. Od 25.10.1973 r. do 15.10.1975 r. odbywał służbę wojskową. Od 15.09.1986 r. do 31.10.1987 r. pracowała na stanowisku elektromontera w Kopalni (...) w(...). Jako elektromonter zajmował się wykonywaniem instalacji oraz urządzeń energetycznych w kopalniach. Część pracy wykonywana była pod ziemia, część na powierzchni. Prace polegały zasadniczo na wykonywaniu rozdzielni, rozbudowie rozdzielni oraz wykonywaniu instalacji energetycznych. (dowód: akta rentowe, akta (...) zeznania świadka K. K. oraz ubezpieczonego k.14,20.) Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2009 roku Dz. U. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
- Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2). Jak stanowi art. 27 powyższej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki: 1)osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn; 2)mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. W myśl zaś art. 32 ust. 1 powołanej wyżej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt
- Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 32 ust. 2). Wiek emerytalny, o którym mowa wyżej, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wykonującym pracę w warunkach szczególnych przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych z uwzględnieniem art. 32 ust. 4a (art. 32 ust. 4). Art. 32 ust. 4a utracił moc z dniem 24 czerwca 2004 roku na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku (Dz. U. Nr 144, poz. 1530), z powodu niezgodności z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Co należy rozumieć przez przepisy dotychczasowe zostało wyjaśnione w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku III ZP 30/01 (OSNP 2002/10, poz. 243). Według Sądu Najwyższego przez „przepisy dotychczasowe” należy rozumieć niektóre normy rozporządzenia , jednakże nie całość przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 1 ust. 1 wyżej wskazanego aktu prawnego rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalali w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B (§ 1 ust. 2). Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy te, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (§ 2 wyżej powołanego rozporządzenia). Przepisy § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia, zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem Sądu Najwyższego nie należą do „przepisów dotychczasowych”, bowiem nie normują materii wskazanej w art. 32 ust. 4 powołanej ustawy, czyli nie określają ani wieku emerytalnego, ani rodzajów i stanowisk pracy, ani warunków przechodzenia na emeryturę. Stanowisko Sądu Najwyższego znalazło również potwierdzenie w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku. Za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§3 rozporządzenia). Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1)osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach (§4 powołanego wyżej rozporządzenia). W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż na dzień 1 stycznia 1999 roku ubezpieczony wykazał wymagany okres zatrudnienia, natomiast spornym jest, czy przepracował na ten dzień 15 lat w warunkach szczególnych. Ubezpieczony w celu wykazania pracy w szczególnych warunkach przedstawił dwa świadectwa. W pierwszym świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 31.01.2003 r. pracodawca wskazał, że ubezpieczony od 16.08.1972r. do 24.10.1973 r. oraz od 27.10.1975 r. do 31.01.2003r. wykonywał pracę szczególnych warunkach na stanowisku elektromontera pod ziemia oraz elektromontera instalacji i urządzeń energetycznych. Powołał się na wykaz stanowiący załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12.08.1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, wskazując, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze wykonywał prace elektromontażowe związane z instalacjami i urządzeniami elektrycznymi na powierzchni i dole kopalni - Dział I poz. 1 i II wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r., jako elektromonter pod ziemią ( Dział I poz. 1) oraz elektromonter instalacji i urządzeń elektroenergetycznych ( Dział II poz. 1 pkt 9 ) wykazu resortowego. W świadectwie pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą z dnia 31.01.2003 r. pracodawca wskazał, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze wykonywał pracę górniczą na stanowisku elektromontera na odkrywce w Kopalni (...) w (...) w okresie od 15.09.1986 r. do 31.10.1987 r. – tj. pracę określoną w art. 36.
- pkt 4 i art. 36.
- ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W świadectwie nie powołano ani rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach ani na wykazu resortowego. Istotnie zatem świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 31.03.2003 r. nie wskazuje okresów, w jakich ubezpieczony wykonywał pracę elektromontera pod ziemia, a w jakich okresach stanowisko elektromontera instalacji i urządzeń elektroenergetycznych. Nie ma to jednak istotnego znaczenia skoro ubezpieczony dowodził, że jedno i drugie stanowisko powinno być traktowane jako zatrudnienie w szczególnych warunkach. Pozostało zatem rozstrzygnąć, czy było to słuszne stanowisko. Bezspornie ubezpieczony pracował w różnych kopalniach. Była to praca wykonywana na dole jak i na powierzchni kopalni. W sprawie o emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach ( art. 32 ustawy emerytalnej) nie chodzi o kwalifikację stanowiska pracy w kategoriach art. 50 c ust 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, jak wskazuje odwołanie, tylko ustalenie czy dane stanowisko pracy zostało wymienione w wykazie prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego stanowiącym załącznik cyt. rozporządzenia RM z dn. 7.02.1983r. Tą część prac, którą ubezpieczony wykonywał pod ziemią można kwalifikować jako pracę w szczególnych warunkach zgodnie z wykazem A dział I poz. 1 cyt. rozporządzenia. W pozostałym zakresie, w ocenie Sądu, prace elektromontażowe wykonywane przez ubezpieczonego na powierzchni, takiego charakteru nie miały. W dziale II powołanego rozporządzenia wymienia się prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Roboty wykonywane przez zakład pracy ubezpieczonego nie były jednak pracami przy wytwarzaniu i przesyłaniu ( koniunkcja) energii elektrycznej i roboty montażowe, remontowe urządzeń i instalacji elektrycznych, które wykonywał ubezpieczony, nie były wykonywane w związku z tymi pracami. Jak wynika zeznań ubezpieczonego i przesłuchanego w sprawie świadka prace w zakładzie polegały na budowie nowych rozdzielni, rozbudowie już istniejących rozdzielni oraz wykonywaniu instalacji elektrycznych. Niewątpliwie zatem część prac, w szczególności przy wykonywaniu nowych instalacji i urządzeń, wykonywana była bez narażenia na oddziaływanie pola elektromagnetycznego. W tym kontekście nie było też stałego narażenia pracownika na szkodliwe warunki pracy, co tym bardziej utwierdza w przekonaniu, że prace elektromontażowe wykonywane na powierzchni kopalni nie mogą być kwalifikowane jako zatrudnienie w szczególnych warunkach zgodnie z działem II roz. RM z dn. 7.02.1983r. W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko organu rentowego i powołane w odpowiedzi na odwołanie orzecznictwo Sądu Najwyższego i Sądu Apelacyjnego w K. Na marginesie wskazać należy , że wyrok Sądu Okręgowym w K. dotyczący świadka K. K. sygn. akt (...) nie jest wiążący w sprawie dotyczącej ubezpieczonego i nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Powyższe rozważania odnieść można także do pozostałego okresu pracy na stanowisku elektromontera na odkrywce w Kopalni (...) w (...) od 15.09.1986 r. do 31.10.1987 r., chociaż uwzględniając czasokres tego zatrudnienia nie ma on istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c.