Sygn. akt I ACa 1440/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Biedroń (spr.) Sędziowie: SSA Beata Wolfke-Kobzar SSO del. Agnieszka Terpiłowska Protokolant: Beata Grzybowska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2015 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa (...) R., L. - Niemcy przeciwko D. K. o wydanie rzeczy na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 9 lutego 2015 r. sygn. akt VI GC 387/13 1. oddala apelację; 2. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej 1.800 zł kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Strona powodowa (...) R. w L. (Niemcy) wniosła o nakazanie pozwanemu D. K., aby wydał jej pojazd marki A. (...) o numerze identyfikacyjnym (...) oraz zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Pozwany wskazał, iż żądanie wydania samochodu jest przedwczesne, bo umowa o dzieło należy do kategorii umów wzajemnych i na podstawie art. 488 k.c. ma on prawo powstrzymać się z oddaniem dzieła do czasu uiszczenia przez stronę powodową uzgodnionego wynagrodzenia w kwocie 20.000 euro. Ponadto zgłosił zarzut zatrzymania rzeczy (art. 461 § 1 k.c.) w związku z przysługującą mu wierzytelnością z tytułu nakładów koniecznych na rzecz, tj. kosztów przechowania samochodu w wynajętym magazynie w wysokości 99.200 zł. W dniu 23 października 2013 r. D. K. złożył pozew wzajemny, którym wniósł o zasądzenie od strony powodowej (pozwanej wzajemnie) (...) R. w L. (Niemcy) na swoją rzecz kwoty 84.604 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27.09.2013 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania według norm przepisanych. Wskazana kwota stanowiła wynagrodzenie za wykonanie całkowitej renowacji i naprawy pojazdu A. H. 3000. W odpowiedzi na pozew wzajemny, strona powodowa (pozwana wzajemnie) wniosła o oddalenie powództwa wzajemnego w całości. W uzasadnieniu wskazała, że zarzut zatrzymania nie może mieć zastosowania w sprawie, gdyż wynagrodzenie za naprawę samochodu nie jest nakładem w rozumieniu art. 461 § 1 k.c. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Legnicy nakazał pozwanemu (powodowi wzajemnemu) D. K. wydać stronie powodowie (...) R. w L. samochód marki A. (...) o numerze identyfikacyjnym (...) za jednoczesnym zwrotem przez stronę powodową (pozwaną wzajemnie) pozwanemu (powodowi wzajemnemu) nakładów poniesionych na przedmiotowy samochód w kwocie 19 600 zł, zasądził od pozwanego (powoda wzajemnego) na rzecz strony powodowej (pozwanej wzajemnie) kwotę 4 027,32 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, oddalił powództwo wzajemne, zasądził od pozwanego (powoda wzajemnego) na rzecz strony powodowej (pozwanej wzajemnie) kwotę 3 600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Powyższe orzeczenie zapadło przy następujących istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleniach faktycznych: Strony od 2008 roku prowadziły współpracę, w ramach której pozwany (powód wzajemny) m.in. wykonywał na zlecenie powodowej spółki (pozwanej wzajemnie) renowację zabytkowych samochodów. Zapłata wynagrodzenia należnego pozwanemu (powodowi wzajemnemu) z tytułu dokonanej renowacji samochodu następowała osobiście do rąk pozwanego (powoda wzajemnego) po dostarczeniu samochodu do Niemiec, do strony powodowej (pozwanej wzajemnie). W dniu 24 marca 2010r. powódka (pozwana wzajemnie) zleciła D. K. wykonanie prac renowacyjnych samochodu osobowego marki A. (...) o numerze identyfikacyjnym (...). Na początku stycznia 2011 r. pozwany (powód wzajemny) telefonicznie zgłosił stronie powodowej (pozwanej wzajemnie) odbiór samochodu A. H. 3000. Między stronami nie doszło ani do odbioru w/w auta, ani do zapłaty wynagrodzenia za wykonane prace renowacyjne. Pozwany (powód wzajemny) żądał zapłaty 20.000 euro, zaś strona powodowa (pozwana wzajemnie) uważała, że umówione wynagrodzenie wynosiło 9.000 euro. W dniu 3 stycznia 2011 r. pozwany (powód wzajemny) zawarł z B. I. (konkubiną) umowę najmu hali położonej przy ul. (...) w P., o łącznej powierzchni 100 m 2 i z tego tytułu zobowiązał się płacić czynsz w wysokości 3.200 zł miesięcznie. W wynajętej hali pozwany (powód wzajemny) od stycznia 2011 r. do chwili obecnej przechowuje samochód osobowy A. H. 3000. Przedmiotowa hala ma okratowane okna, duże drzwi antywłamaniowe, jest ogrzewana. Teren, na którym się znajduje jest ogrodzony. Z tytułu najmu w/w hali w okresie od stycznia 2011 r. do stycznia 2014 r. pozwany (powód wzajemny) zapłacił na rzecz B. I. czynsz w wysokości łącznej 156.800 zł. Pozwany (powód wzajemny) w dniu 19 września 2013 r. wystawił stronie powodowej (pozwanej wzajemnie) fakturę VAT nr (...) za renowację samochodu A. H. 3000 na kwotę 84.604 zł brutto. Natomiast pismem z dnia 8 października 2013 r., wezwał stronę powodową (pozwaną wzajemnie) do zapłaty tej kwoty, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Przedmiotowy samochód jest przechowywany w odpowiednich dla samochodów zabytkowych warunkach. Hala w jakiej pojazd jest przechowywany jest zbyt duża (powierzchnia powyżej 100 m 2), wystarczająca byłaby powierzchnia około 22 m 2. Cena miesięcznego wynajmowania garażu o powierzchni niezbędnej dla takiego samochodu może sięgać 300-400 zł. W firmie (...) w J. (W.) koszt przechowania samochodu zabytkowego to 400 zł brutto miesięcznie. W ramach tej ceny w/w firma zobowiązuje się: przetaczać samochód, aby opony się nie odkształcały, odpalać silnik, bieżąco kontrolować stan akumulatora, dodatkowo przykrywać samochód płachtą. Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że powództwo (...) R. w L. (Niemcy) zasługuje na uwzględnienie, niezasadne natomiast jest powództwo wzajemne. Sąd Okręgowy przyjął, że powód (pozwany wzajemnie) jest właścicielem samochodu (...) 3000 o numerze identyfikacyjnym (...) i jego roszczenie o wydanie rzeczy co do zasady nie było kwestionowane przez pozwanego (powoda wzajemnego). Istota rozstrzygnięcia o powództwie głównym sprowadzała się do oceny zgłoszonego przez D. K. zarzutu zatrzymania rzeczy. Pozwany (powód wzajemny) po dokonanej renowacji samochodu, na podstawie art. 488 § 2 k.c. powstrzymał się z jego wydaniem, do czasu zaoferowania zapłaty wynagrodzenia. Powód nie spełnił świadczenia wzajemnego, a później zaniechał kontaktów i nie odebrał samochodu. Pozwany z uwagi na zabytkowy charakter samochodu, zobowiązany był do przechowywania go w odpowiednich warunkach, wymagających nakładów finansowych. Sąd Okręgowy uznał za zasadny zarzut zatrzymania. W relacjach stron zapłata miała nastąpić przed wydaniem samochodu, albo jednocześnie z jego oddaniem. Strony były też zgodne, że w tym czasie powstał między nimi konflikt dotyczący rozliczeń za nowe samochody (inna płaszczyzna ich współpracy) oraz wysokości wynagrodzenia za sporny pojazd. Z dowodów przeprowadzonych w sprawie wynika, że wynagrodzenie należne powodowi było wyższe niż 5.000 euro, które zostało mu już zapłacone. Potwierdził to też ostatecznie w swych zeznaniach przedstawiciel powodowej spółki (...), który wskazał, że według niego umówiona została z tego tytułu kwota 9.000 euro. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu Okręgowego, pozwany (powód wzajemny) mógł powstrzymać się z wydaniem samochodu na zasadzie 488 § 2 k.c. Jest to inne uprawnienie niż zatrzymanie z 461 k.c. Umowa o dzieło jest umową wzajemną i świadczenia stron co do zasady powinny być spełnione jednocześnie. Pozwany zobowiązany był do renowacji samochodu i oddania go powodowi, natomiast świadczeniem wzajemnym powoda (pozwanego wzajemnie) było odebranie dzieła i zapłata wynagrodzenia. Powód (pozwany wzajemnie) po zgłoszeniu mu gotowości do oddania samochodu po renowacji nie dokonał zapłaty wynagrodzenia, co aktualizowało uprawnienie z art. 488 § 2 k.c., z którego D. K. mógł skorzystać do czasu przedawnienia jego roszczenia o wynagrodzenie. Gdyby nawet przyjąć, że prawa takiego D. K. nie miał, to powód zaniechał odbioru. Nie wzywał do wydania samochodu, ani nie podjął żadnych starań w celu jego odzyskania. Nie zapłacił kwoty, żądanej przez pozwanego, ani też tej, która jak twierdził była umówiona, czyli dodatkowych 4.000 euro. D. K. był w posiadaniu samochodu i zobowiązany był utrzymać go w należytym stanie, co w przypadku samochodów zabytkowych oznacza szczególny sposób przechowania i dbania o niego (konserwacja, uruchamianie i inne). Koszty poniesione na przechowanie samochodu we właściwych warunkach stanowią nakłady, w rozumieniu art. 461 § 1 k.c., mające na celu utrzymanie rzeczy w należytym stanie. Dlatego, zdaniem Sądu Okręgowego, D. K. po skierowaniu do niego w lipcu 2013 r. żądania wydania samochodu mógł skorzystać z prawa zatrzymania uregulowanego w art. 461 § 1 k.c. Sąd Okręgowy uznał jednak, że żądana przez D. K. kwota nakładów jest zawyżona. Z dowodów przeprowadzonych w sprawie wynikało bowiem, że samochód nie wymagał tak kosztownych nakładów. Według biegłego do utrzymania samochodu w należytym stanie wystarczające było oddanie go na przechowanie wyspecjalizowanej firmie (koszty takich usług to około 400 zł) albo wynajęcie mniejszej powierzchni. Powód (pozwany wzajemnie) zobowiązany jest do pokrycia nakładów jedynie w zakresie niezbędnym do zachowania samochodu w należytym stanie. Dlatego Sąd Okręgowy uznał, że koszt ten winien wynosić maksymalnie 19.600 zł (49 miesięcy x 400 zł). Sąd Okręgowy wskazał, że zarzut zatrzymania z art. 461 k.c. ma charakter procesowy obronny. Ma on ten skutek, że w razie jego zasadności wydanie rzeczy winno nastąpić za jednoczesnym zwrotem oznaczonych nakładów. Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 222 § 1 k.c. i art. 461 § 1 k.c. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach powództwa głównego wydane zostało na podstawie art. 98 k.p.c., przy przyjęciu, że pozwany D. K. przegrał sprawę. Apelację od powyższego wyroku w zakresie pozwu głównego wniósł pozwany, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa głównego w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego (powoda wzajemnego) kosztów sądowych wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie zmiany wyroku poprzez nakazanie pozwanemu wydania stronie powodowej samochodu marki A. (...) o numerze identyfikacyjnym (...) za jednoczesnym zwrotem przez stronę powodową na rzecz pozwanego nakładów poniesionych na przedmiotowy samochód w kwocie 156 800 zł. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 488 § 2 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż pozwany jest zobowiązany do wydania na rzecz strony powodowej samochodu marki A. (...) o numerze identyfikacyjnym (...) poprzez nieuwzględnienie, iż żądanie wydania pojazdu jest przedwczesne, albowiem do chwili obecnej strona powodowa nie zaoferowała pozwanemu (powodowi wzajemnemu) D. K. spełnienia świadczenia wzajemnego, w postaci zapłaty należnego wynagrodzenia za wykonaną usługę renowacji w/w samochodu; II. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 646 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż termin przedawnienia roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za renowację w/w pojazdu rozpoczął bieg, w chwili zgłoszenia przedstawicielowi strony powodowej R. G., iż usługa renowacji została zakończona, tj. w miesiącu styczniu 2011 r. poprzez nieuwzględnienie, iż w przypadku nie oddania dzieła, to treść umowy rozstrzyga o terminie oddania dzieła, a zgodnie z treścią umowy zawartej między stronami, samochód miał zostać wydany wtedy, kiedy strona powodowa zaoferowała pozwanemu (powodowi wzajemnemu) D. K. spełnienie świadczenia wzajemnego – zapłaty ustalonego wynagrodzenia za wykonaną usługę renowacji pojazdu; III. niezależnie od podniesionych wyżej zarzutów, na podstawie art. 461 § k.c. podtrzymał zarzut zatrzymania rzeczy – pojazdu marki A. (...) o nr identyfikacyjnym (...) przez pozwanego D. K. i w zakresie orzeczenia przez Sąd zwrotu przez stronę powodową na rzecz pozwanego nakładów poniesionych na przedmiotowy samochód w kwocie 19 600 zł jako zaniżonych, zarzucił: 1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.