V ACa 800/15

Sygn. akt V ACa 800/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Maryla Domel-Jasińska (spr.) Sędziowie: SA Roman Kowalkowski SA Katarzyna Przybylska Protokolant: sekretarz sądowy Małgorzata Naróg po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Budowlano -Usługowego (...) Spółki Akcyjnej w B. w upadłości likwidacyjnej przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 29 czerwca 2015 r. sygn. akt VIII GC 160/14 I. prostuje w zaskarżonym wyroku oznaczenie strony powodowej w ten sposób, że słowo B. ujmuje w cudzysłów; II. oddala apelację; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. Uzasadnienie V ACa 800/15 Powód – Przedsiębiorstwo Budowlano-Usługowe (...) SA w B. pozwem z dnia 27 lutego 2012r. domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego – (...) spółka z.o.o. w Ł. kwoty 169.416 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy oraz zwrotu kosztów procesu. Po ogłoszeniu upadłości powoda, ostatecznie obejmującej likwidację majątku dłużnika, postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 6 maja 2014r. sygn. akt XV (...) (k. 361) powodem w sprawie jest syndyk masy upadłości powodowej spółki. Z uzasadnienia pozwu wynikało, że strony łączyła umowa nr (...) z dnia 20 września 2010r., w której pozwany zobowiązał się wykonać elewację systemową wentylowaną, ocieploną wełną mineralną gr. 15 cm i 12 cm, obłożoną płytami włókno-cementowymi S. w systemie niewidocznym S. (...) oraz logo na zasadach określonych w umowie w budynku (...) w B.. Pozwany przystąpił do realizacji umowy w sposób niezgodny z jej postanowieniami, a po zwróceniu mu na to uwagi przez powoda próbował zaoferować różne inne rozwiązania niewidocznego mocowania płyt, oprócz systemu S. (...). Na takie rozwiązania inwestor nie wyraził zgody. Powód pismem z dnia 9 marca 2011r. odstąpił od umowy na podstawie art. 635 k.c. w zw. z art. 656 k.c. Powód wywodził, iż domaga się odszkodowania stosownie do treści art. 494 k.c., zgodnie z którą strona, która odstępuje od umowy może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również na zasadach ogólnych naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. Nadto w § 10 ust. 2 umowy strony zastrzegły, że jeżeli kara umowna nie pokrywa poniesionej szkody, zamawiający (powód) może dochodzić odszkodowania uzupełniającego. W celu wykonania swoich zobowiązań wobec inwestora powód zmuszony był zlecić roboty elewacyjne innemu wykonawcy, ponosząc znacznie wyższe koszty, niż gdyby zlecił te same prace innemu wykonawcy, spośród tych, którzy złożyli oferty równolegle z pozwanym w przetargu z 2010r. Powód otrzymał pięć ofert, z których kolejną, najkorzystniejszą po ofercie pozwanego, była oferta J. O., na kwotę 216.684 zł. Oferty uzyskane w lutym 2011r. były znacznie mniej korzystne dla powoda z uwagi na podwyżkę cen usług na rynku w tym okresie. Najkorzystniejszą ofertą była wówczas oferta złożona przez Z. G. na kwotę 386.100 zł netto. Ostatecznie Z. G. wykonał elewację w systemie S. (...). Różnica wartości ofert Z. G. (386.100 zł) i J. O. (216.684 zł) stanowi kwotę dochodzoną pozwem. Od wydanego w dniu 5 marca 2012r. przez Sąd Okręgowy w B. nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniającego w całości żądanie pozwu, pozwany złożył sprzeciw, domagając się oddalenia powództwa. Pozwany potwierdził zawarcie umowy z powodem, jednak wskazał, że w złożonej powodowi ofercie nie zaoferował montażu elewacji systemem S. (...), lecz systemem klejonym. Również większość pozostałych przedsiębiorców, uczestniczących w przetargu, nie oferowało wykonania elewacji z zastosowaniem metody montażu płyt w systemie S. (...). Problem dotyczący sposobu montażu płyt elewacyjnych pojawił się w trakcie realizacji robót, gdy wykonana była prawie pełna podkonstrukcja elewacji. Pozwany wówczas podjął szereg działań zmierzających do realizacji umowy zgodnie z żądaniem inwestora, gdyż dopiero po zwróceniu uwagi przez inwestora na niewłaściwą metodę montażu płyt elewacyjnych, powód zgłosił w tym zakresie zastrzeżenia. Powód mimo znacznie korzystniejszej oferty pozwanego, polegającej na wykonaniu montażu płyt metodą S. (...) i dopłaceniu przez powoda odpowiednio wyższej kwoty tytułem wynagrodzenia, tj. kwoty 130.000 zł odstąpił od umowy i zdecydował się na zawarcie umowy z nowym podwykonawcą, za wynagrodzeniem znacznie wyższym od wynagrodzenia sugerowanego przez pozwanego. Nadto pozwany zwrócił uwagę, że powód w dokumencie z dnia 11 sierpnia 2010r. podał kosztorysową wartość robót elewacyjnych na kwotę ok. 187.000 zł, co jednoznacznie wskazuje, że strony w swoich ustaleniach nie uwzględniały montażu elewacji w systemie S. (...) lecz w systemie klejonym, gdyż za wskazaną kwotę wykonanie elewacji systemem S. (...) nie było możliwe. Zarzucił, że powód chce pokryć koszem pozwanego swoją szkodę, wynikającą z niedoszacowania inwestycji. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2015r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu czyniąc następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Strony w dniu 20 września 2010 r. zawarły umowę nr (...). W § 1 pkt. 1 umowy wskazano, że wykonawca przyjął do wykonania elewację systemową wentylowaną, ocieploną wełną mineralną gr. 15 cm i 12 cm, obłożoną płytami włókno-cementowymi S. w systemie niewidocznym S. (...), ruszt nośny na podkładach termicznych, płyty (...) B. (...), (...) G. N. 201, P. R. (...), P. Y. (...), zgodnie z rysunkami elewacji nr 7 i 8, stanowiącymi załącznik nr 1 do umowy oraz logo na zasadach określonych w tej umowie. Dokumentacja dotycząca budowy, dostarczona powodowi przez inwestora, została przesłana oferentom w formie mailowej. Dokumentacja ta była też dostępna na stronie internetowej inwestora. Powód wybrał ofertę na wykonanie elewacji, przedstawioną przez pozwanego, jako ofertę najkorzystniejszą spośród pięciu ofert zgłoszonych w przetargu, ze względu na najniższe wynagrodzenie podwykonawcy. Pozwany złożył ofertę na wykonanie elewacji metodą niewidoczną klejoną. Wykonanie elewacji wentylowanej za pomocą płyt S. montowanych w systemie S. (...) jest znacznie droższe aniżeli wykonanie elewacji metodą klejoną. Na podstawie opinii biegłego sądowego J. G. Sąd Okręgowy ustalił, że niemożliwe było wykonanie elewacji systemem S. (...) za cenę podaną w umowie stron. Pozwany przystąpił do realizacji umowy przez wykonanie elewacji metodą zaoferowaną powodowi, tj. metodą klejoną. Inwestor zakwestionował wykonywanie elewacji metodą klejoną. Powód odstąpił od umowy zawartej z pozwanym pismem z dnia 9 marca 2011r. Sąd Rejonowy w B. wydał w sprawie o sygn. akt VIII GNc (...) nakaz zapłaty nakazując pozwanemu zapłatę na rzecz powoda kwoty 84.643,20 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania, obejmującej zaliczkę i karę umowną za odstąpienie od umowy z winy pozwanego. W § 10 ust. 2 umowy strony zawarły postanowienie, że jeżeli kara umowna nie pokrywa wartości poniesionej szkody, zamawiający (powód) może dochodzić odszkodowania uzupełniającego. Powód w lutym 2011r. dokonał ponownego wyboru ofert wykonawców elewacji w systemie mocowania płyt elewacyjnych metodą S. (...) i wyłonił oferenta Z. G., który zaoferował wykonanie elewacji za cenę 386.100 zł. Powód za wykonanie elewacji metodą S. (...) zapłacił Z. G. łącznie, na podstawie wystawionych faktur, kwotę 451.139 zł. Oferta złożona powodowi przez J. O. na kwotę 216.684 zł. zakładała wykonanie elewacji w systemie własnym tego wykonawcy, tj. w systemie klejonym na płytach E.. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że do odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 494 k.c. ma zastosowanie art. 471 k.c., według którego dłużnik może zwolnić się od odpowiedzialności wykazując, że wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności. Między stronami nie było sporne, że pozwany nie wykonał przedmiotu umowy nr (...) z dnia 20 września 2010r. i że powód odstąpił od umowy. Przedmiotem sporu było natomiast to, na co strony umowy faktycznie umówiły się. Czy zakres zobowiązania pozwanego obejmował opisany w § 1 umowy sposób wykonania elewacji, czy też negocjacje poprzedzające sformułowany w tekście ostateczny kształt umowy miały za przedmiot wykonanie elewacji według oferty pozwanego, tj. w technologii klejonej. Dla wykładni spornej treści umowy istotne znaczenie ma art. 65 § 2 k.c., zgodnie z którym w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. O treści umowy decyduje rzeczywista wola stron, którą trzeba oceniać na podstawie kontekstu sytuacyjnego, z uwzględnieniem oświadczeń woli stron składowych przed i w trakcie zawarcia umowy, według ich rozumienia przez każdą ze stron, a także z uwzględnieniem zachowania się stron po zawarciu umowy oraz w trakcie jej wykonywania. Przez „zgodny zamiar stron” należy rozumieć wspólne uzgodnienie istotnych dla danego typu czynności prawnej postanowień bądź w samej umowie, bądź poza nią, np. w rokowaniach. W tym zakresie powód powołał się na dokumentację techniczną, przygotowaną przez inwestora, z której wynikał wyraźny wymóg zastosowania do wykonania elewacji systemu S. (...). Jednakże z zeznań inspektora nadzoru B. S. wynikało, że kwestia zastosowanej metody mocowania płyt elewacyjnych nie mogła być narzucona w ofercie w ramach zamówienia publicznego. Alternatywne rozwiązania mogły być proponowane, o ile były równoważne z systemem wybranym przez inwestora. Z faktu, iż z dokumentacji technicznej wysłanej pozwanemu w formie mailowej wynikał system montażu S. (...) nie można było wywodzić wniosku, że powód (generalny wykonawca) wymagał tego systemu od podwykonawcy w rokowaniach prowadzących do podpisania spornej umowy. Zestawienie ofert złożonych powodowi wskazywało, że pozostali oferenci w podobny sposób, jak pozwany, rozumieli zakres planowanego zobowiązania i również złożyli oferty na montaż elewacji sposobem klejonym. Zaproponowanie klejonego systemu montażu potwierdził świadek J. O.. Powód nie przedstawił oferentom wymagań dotyczących zastosowania drożnego systemu montażu, tj. sposobem S. (...), odsyłając w tym zakresie do zamówienia inwestora, określonego w dokumentacji technicznej dostępnej na stronie internetowej inwestora, z którą mógł zapoznać się każdy z oferentów. Powód po złożeniu ofert nie zweryfikował ich, choć wiedział, że przeważająca większość oferentów, poza Z. G., nie zaoferowała wykonania elewacji systemem S. (...), lecz systemem klejonym i nie przeprowadził drugiego etapu postępowania przetargowego w celu wyłonienia oferty spełniającej warunki inwestora. Prezes zarządu pozwanej spółki, M. N., która sprawdzała tekst umowy przed jej podpisaniem, przeoczyła zbadanie metody położenia płyt elewacyjnych, gdyż jak twierdziła, skupiła się na przedmiocie i zakresie umowy, wynikającej z treści złożonej przez pozwanego oferty. Uznała bowiem, że skoro powód wybrał ofertę pozwanego, to zaakceptował proponowany w niej sposób wykonania elewacji, tj. sposób klejony, któremu odpowiadała cena ofertowa. Nawet w tracie realizacji robót elewacyjnych przez pozwanego, systemem klejonym, powód zwlekał z odstąpieniem od umowy, licząc na zaakceptowanie wykonywanych robót przez inwestora, do czego jednak nie doszło. W ocenie Sądu Okręgowego powód zdawał sobie sprawę z tego, że wykonanie przedmiotu umowy systemem S. (...) za cenę zaoferowaną przez pozwanego było nierealne z ekonomicznego punktu widzenia. Sam jednak złożył inwestorowi ofertę określającą zaniżoną cenę tych prac i w efekcie próbował szukać rekompensaty grożącej mu straty kosztem podwykonawcy. Wprawdzie świadek K. B. (k. 487) zeznał, że oferta złożona przez powoda inwestorowi na kwotę 187.000 zł musiała zakładać wykonanie elewacji w systemie S. (...), to jednak nie były te zeznania wiarygodne w świetle ustaleń dokonanych przez biegłego sądowego J. G. co do kosztów wykonania elewacji metodą S. (...). Według Sądu Okręgowego gdyby nawet przyjąć, że do odstąpienia od umowy doszło z winy pozwanego, odszkodowanie powodowi nie należałoby się z uwagi na wadliwe określenie wysokości roszczenia. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że oferta J. O. na kwotę 216.684 zł. której wartość powód odniósł do oferty Z. G. z lutego 2011r., w ogóle nie była miarodajna do określenia wysokości ewentualnie poniesionej szkody. Oferta ta dotyczyła bowiem wykonania elewacji systemem klejonym, podobnie jak oferta powoda, co potwierdził w swoich zeznaniach świadek J. O.. Nadto kwota zaoferowana przez J. O. za wykonanie elewacji również nie stanowiła sumy, za którą możliwe byłoby wykonanie elewacji w systemie S. (...). Sąd Okręgowy wskazał, że prawdopodobnie jedyną ofertą wśród złożonych pierwotnie powodowi, przewidującą wykonanie elewacji w systemie S. (...), była oferta Z. G. i kwotę z tej oferty, tj. 305.100 zł można było ewentualnie przyjąć do wyliczenia odszkodowania, jako różnica cen z tamtej oferty i oferty tego samego wykonawcy z lutego 2011r. (386.100 zł). Zatem kwota 81.100 zł mogłaby stanowić o wysokości ewentualnej szkody powoda. Także górna granica kwoty 386.100 zł netto z oferty Z. G. nie mogła w ocenie Sądu I instancji stanowić wskaźnika do wyliczenia odszkodowania. Poszkodowany ma obowiązek minimalizowania szkody. Tymczasem, jak wskazał pozwany, był on gotów wykonać elewację zgodnie z wymaganiami inwestora za dopłatą przez powoda kwoty 130.000 zł, na co powód nie wyraził zgody. Nadto od odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 494 k.c. trzeba odliczyć wartość tego, co strona powodowa uzyskała wskutek wykonania części robót, które nie zostały zdemontowane. Powód nie wskazał, jaka część robót wykonywanych przez pozwanego przed odstąpieniem od umowy została zachowana. Ostatecznie Sąd Okręgowy podzielił stanowisko pozwanego, który zarzucił powodowi, że chce on pokryć jego kosztem swoją szkodę, wynikającą z niedoszacowania inwestycji. W związku z powyższym Sąd Okręgowy oddalił powództwo w oparciu o art. 494 k.c. a contrario i orzekł o kosztach procesu na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Powód złożył apelację od powyższego wyroku, skierowaną przeciwko całości rozstrzygnięcia, zarzucając: 1. naruszenie art. 365 k.p.c. w zw. z art. 353