1 umowach oraz załączniki nr (...) do zawartych umów winne zostać uznane za nieważne jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, ewentualnie w przypadku niepodzielenia powyższego zarzutu zarzucili naruszenie: - art. 385' § 1 k.c. z zw. z art. 385 3 pkt 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pomięciu w ustalonym w sprawie stanie faktycznym,
1 umowach oraz załączniki nr(...) do zawartych umów winne zostać uznane za niewiążące dla powodów, jako konsumentów; - art. 415 k.c. w zw. z art. 429 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich pominięciu w ustalonym stanie faktycznym,
szkodę wynikłą z przeprowadzenia robót na nieruchomościach powodów, które to roboty spowodowały degradację gruntów można rozpatrywać w kategorii odpowiedzialności deliktowej pozwanego ad.l; - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to: art. 278 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku powodów o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych z zakresu geodezji, rekultywacji gruntów, rachunkowości i finansów na okoliczności wskazane w piśmie powodów z dnia 3 listopada 2015 r.
, w niniejszej sprawie zaszła konieczność uzyskania wiadomości specjalnych, którymi Sąd z urzędu nie dysponuje, mającymi bezpośredni wpływ na wykazanie wysokości wyrządzonej w majątku powodów szkody w związku z nienależytym wykonaniem przez pozwanego ad. 1 umów, a także na wykazanie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy wyrządzoną szkodą a nienależytym wykonaniem przez pozwanego ad. 1 umowy, co tym samym spowodowało, iż Sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie niepełnego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnego wyroku; art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. polegające na błędnym przyjęciu, że powodowie nie przedstawili dowodów na istnienie: adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem przez powodów kosztów kredytu wraz z odsetkami na rzecz O.- K. Banku (...) z siedzibą w K. a nienależytym wykonaniem umowy przez pozwanego ad. 1; adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem przez powodów kosztów utraconych korzyści w związku ze zmniejszoną produkcją mleka w roku kwotowym w wysokości 80.000,00 zł a nienależytym wykonaniem umowy przez pozwanego ad. 1; wysokości szkody związanej z kosztem zakupu paliwa zużytego na dojazd do pól i łąk okrężną drogą -
te okoliczności miały zostać udowodnione dowodami z opinii biegłych wskazanymi we wniosku dowodowym powodów z dnia 3 listopada 2015 r.; adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy utratą bydła o wartości 86.000 zł a nienależytym wykonaniem umowy przez pozwanego ad. 1; związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem przez powodów kosztu zakupu pokarmu dla krów w wysokości 30.000 zł a nienależytym wykonaniem umowy przez pozwanego ad. 1 -
na fakt redukcji bydła wskazywali powodowie oraz świadek D. S. a na fakt konieczności zakupu dodatkowego pokarmu dla bydła: powodowie oraz m.in. świadkowie J. M. czy D. S.; - błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, polegające na przyjęciu: że powodowie w maju 2010 r. posiadali takie zapasy pokarmu dla krów, dzięki którym nie musieli nabywać trawy, pszenicy, kukurydzy
posiadane w tym okresie czasu zapasy trawy były zmagazynowane w silosach i belach, a co nie było wystarczające z uwagi na konieczność zapewnienia zwierzętom zróżnicowanego pokarmu; że pastwiska położone przed nitką gazociągu winny wystarczyć powodom na wypasanie na nich krów do czasu zakończenia robót,
obszar tych pastwisk to 2h, co przy uwzględnieniu ilości bydła powodów w żadnym wypadku nie mogło wystarczyć na wykarmienie bydła; że powódź w 2010 r. na terenach (...) objęła gospodarstwo powodów i tym samym miała wpływ na zmniejszone plony,
gospodarstwo powodów, z uwagi na jego położenie i ukształtowanie, nie zostało zagrożone powodzią; że powodowie nie ponieśli dodatkowych kosztów związanych z dojazdem okrężną drogą do pół i pastwisk z uwagi na niewielkie różnice w wysokości zwrotu podatku akcyzowego w związku z zakupem paliwa w latach 2009- 2012r.,
wysokość zwrotu podatku akcyzowego nie jest miarodajnym wskaźnikiem obrazującym ilość zakupionego oleju napędowego z uwagi na istniejący limit zwrotu podatku akcyzowego dla danego producenta rolnego w roku kalendarzowym, który to limit jest uzależniony od powierzchni użytków rolnych; W oparciu o te zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo poprzez zasądzenie od pozwanego ad. 1 na rzecz powodów kwoty 500.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wytoczenia powództwa i zasądzenie od tego pozwanego kosztów postępowania, w tym z tytułu zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Apelacja zasługuje na częściowe uwzględnienie. Na uwzględnienie w części zasługują bowiem te zarzuty apelacji, które w świetle obszernych i szczegółowych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji wskazują na to, że powodowie wykazali, chociaż, co należy od razu podkreślić, w niewielkim zakresie, okoliczności stanowiące źródło ich szkody oraz związek przyczynowy pomiędzy tymi okolicznościami a szkodą. Na wstępie stwierdzić należy, że ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji w tej części w której polegają na przedstawieniu okoliczności faktycznych wynikających ze złożonych dokumentów (w tym przede wszystkim umów łączących strony) oraz przedstawieniu oceny przeprowadzonych dowodów (w szczególności dowodów osobowych) oraz ustalenia oparte na opinii biegłego wydanej w sprawie, są prawidłowe i Sąd Apelacyjny uznaje je za własne. Za prawidłowe uznać także należy oddalenie wniosków dowodowych powodów o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z opinii kolejnych biegłych z zakresu geodezji, rekultywacji gruntów i rachunkowości przy czym nie tyle z tego względu, jak uzasadnił to Sąd Okręgowy, że powodowie nie udowodnili w przeważającej części swoich roszczeń, ile ze względu na to, że wykazywane przez powodów okoliczności nie pozwalają na precyzyjne zlecenie biegłym wydania opinii w określonym zakresie, nie można bowiem dokładnie wyodrębnić w jakiej części szkody powodów, które nie zostały naprawione wypłaconymi przez pozwanego odszkodowaniami znajdują swoje źródło w niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu umów łączących strony. Tej kwestii biegli nie mogliby oceniać jako przesłanki wydawanych opinii. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19.12.2006 r. (V CSK 360/06) opinia biegłych ma na celu ułatwienie sądowi należytej oceny zebranego w sprawie materiału wtedy, gdy potrzebne są do tego wiadomości specjalne. Nie może ona natomiast być sama w sobie źródłem materiału faktycznego sprawy ani tym bardziej stanowić podstawy ustalenia okoliczności będących przedmiotem oceny biegłych. Ustalenie stanu faktycznego należy do sądu orzekającego, a biegli powinni udzielić odpowiedzi na konkretne pytania dostosowane do stanu faktycznego sprawy. Z tej przyczyny oddalone zostały także wnioski dowodowe zawarte w apelacji. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut apelacji dotyczący naruszenia art. 353' k.c. w związku z art. 58 § 3 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające, zdaniem apelujących, na ich pominięciu,
§ (...)w zawartych pomiędzy powodami a pozwanym umowach oraz załączniki nr (...) do zawartych umów powinny zostać uznane za nieważne jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przypomnieć zatem należy, że w § (...) każdej z umów postanowiono, że właściciel gruntu oświadcza, iż wyraża zgodę na wykonanie przez realizatora wszelkich czynności na nieruchomości powodów, do których uprawniony jest na podstawie umów pod warunkiem: otrzymania odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości oraz występowania na niej ograniczeń opisanych w par.(...), opisanego szczegółowo w par.(...); otrzymania odszkodowania za utratę plonów i rekultywację gleby na nieruchomości opisanego szczegółowo w par.(...) w przypadku gdy nieruchomość nie jest przedmiotem dzierżawy lub użyczenia; w przypadku konieczności lokalizacji słupków znacznikowych, kolumn wydmuchowych itp na nieruchomości otrzymania dodatkowego odszkodowania opisanego szczegółowo w par.(...); w przypadku ewentualnego remontu gazociągu otrzymania odszkodowania za utratę plonów i rekultywacje gleby na nieruchomości opisanego szczegółowo w par.(...) w przypadku gdy nieruchomość nie jest przedmiotem dzierżawy lub użyczenia. W § (...)każdej z umów postanowiono, że za utratę plonów, rekultywację gleby oraz utrudnienia w pracach polowych spowodowane lokalizacją słupków znacznikowych na nieruchomości opisanej w (...), powstałych w trakcie realizacji przedmiotu umowy realizator wypłaci użytkownikowi gruntu odszkodowanie na podstawie odpowiedniego protokołu sporządzonego w jego obecności i przez niego podpisanego. Wysokość odszkodowania zostanie określona w powyższym protokole. W przypadku konieczności dokonania ewentualnego remontu gazociągu realizator oświadcza, że za utratę plonów, rekultywację gleby na nieruchomości opisanej w(...), powstałych w czasie remontu gazociągu, wypłaci użytkownikowi gruntu analogiczne odszkodowanie, o którym mowa w pkt. (...); oszacowania wysokości odszkodowań, o których mowa w pkt. (...) dokona powołany na koszt realizatora rzeczoznawca z dziedziny rolnictwa z uprawnieniami państwowymi, po zakończeniu budowy, a wypłata odszkodowania nastąpi gotówką lub przelewem najpóźniej w ciągu 30 dni po podpisaniu protokołu, o którym mowa w pkt. (...). Odszkodowania, o których mowa w pkt.(...) są ostateczne i płatne jednorazowo. W § (...) każdej z umów postanowiono: właściciel gruntu oświadcza, że warunki finansowe zawarte w umowie zaspokajają wszelkie jego roszczenia wynikające z realizacji przedmiotu umowy i zrzeka się jakichkolwiek roszczeń z tego tytułu w przyszłości. W przypadku, gdy jakiekolwiek postanowienie umowy okaże się nieważnym z mocy prawa, pozostałe postanowień umowy pozostają nienaruszone. Załącznikiem do każdej z umów był dokument zatytułowany „(...). W stosunku do każdej z umów ustalono odrębnie wysokość tego odszkodowania na podstawie operatu szacunkowo-majątkowego wykonanego przez inż. T. G.. W każdym załączniku strony dodatkowo ustaliły, że zostanie wypłacone również odszkodowanie z tytułu przywrócenia nieruchomości do stanu pierwotnego na podstawie kosztorysu wykonanego przez rzeczoznawcę T. G. w wysokości odrębnej dla każdej z działek oraz że odszkodowanie to wyklucza dochodzenie roszczeń z tytułu przywrócenia do stanu pierwotnego nieruchomości opisanego w par.(...) umowy w punkcie (...) i par.(...) punkty (...). Powodowie oświadczyli, że kwota i forma zadośćuczynienia w pełni ich satysfakcjonuje i wyczerpuje ich roszczenia z tego tytułu. Całe odszkodowanie ma charakter jednorazowy. Oceniając te zapisy umów łączących strony należy stwierdzić, że ułożenie w ten sposób stosunków prawnych pomiędzy nimi nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sprzeczność umowy zasadami współżycia społecznego polega na tym, że jej treść lub cel godzi w normy moralne wiążące w stosunkach międzyludzkich. Tu mieszczą się przypadki, gdy treść umowy jest niesprawiedliwa dla jednej ze stron i wówczas zostaje zachwiana równowaga między stronami lub gdy przedmiot lub cel umowy jest niemożliwy do zaakceptowania z punktu widzenia uznanych w społeczeństwie wartości. Przytoczone postanowienia umów zawartych miedzy stronami, w których apelujący dopatrują się niezgodności z zasadami współżycia społecznego takiego charakteru nie mają. Ani treść ani cel tych postanowień nie godzą w jakiekolwiek normy moralne, nie można też mówić o zachwianiu równowagi pomiędzy stronami. Postanowienia o które tu chodzi stanowią o ekwiwalentnych świadczeniach na które powodowie się zgodzili i nie odbiegają od przyjętych w tego rodzaju stosunkach standardów. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 385' § 1 k.c. z związku z art. 385
, zdaniem apelujących, § (...), § (...) w zawartych pomiędzy powodami a pozwanym umowach oraz załączniki nr (...) do tych umów powinny zostać uznane za niewiążące dla powodów, jako konsumentów. Bezzasadność tego zarzutu wynika z tej przede wszystkim przyczyny, że zdaniem Sądu Apelacyjnego, powodowie nie powinni być traktowani jako konsumenci i korzystać z ochrony przewidzianej wymienionymi przepisami. Powodowie bowiem jako rolnicy prowadzący działalność gospodarczą w postaci prowadzenia gospodarstwa rolnego nastawionego na hodowlę bydła i produkcję mleka oraz mięsa zawierali umowy o które chodzi w tej sprawie będące czynnościami prawnymi bezpośrednio związanymi z prowadzona działalnością gospodarczą. Pojęcie "działalność gospodarcza", którego kodeks cywilny nie definiuje, określa się judykaturze przez wskazanie charakteryzujących ją cech: profesjonalny charakter, powtarzalność podejmowanych działań, uczestnictwo w obrocie gospodarczym oraz podporządkowanie regułom gospodarki rynkowej m.in. w celu osiągnięcia zysku. Działanie bez zamiaru osiągnięcia zysku, a jedynie w celu uzyskania wpływów na pokrycie prowadzonej działalności nie pozbawia prowadzonej działalności charakteru działalności gospodarczej. Przedsiębiorca może podejmować zarówno czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, jak i czynności z nią niezwiązane. Czynności podejmowane przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą wchodzą w zakres jego działalności gospodarczej, jeżeli pozostają z nią w funkcjonalnym związku, w szczególności są podejmowane w celu realizacji zadań związanych z przedmiotem działania tego podmiotu. Definicję działalności gospodarczej na gruncie prawa publicznego, sformułowaną na jego użytek, do której nawiązuje przytoczone stanowisko judykatury, zawiera art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Stanowi ją zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Działalnością gospodarczą jest także działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie upraw oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, do której jednak na podstawie art. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie stosuje się jej przepisów. Rolnik indywidualny wykonujący we własnym imieniu tak określoną działalność gospodarczą jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4. Na gruncie art. 43 1 k.c. rolnik indywidualny prowadzący we własnym imieniu działalność wytwórczą w zakresie upraw o wymienionych cechach działalności gospodarczej, a więc także działający bez zamiaru osiągnięcia zysku, jest przedsiębiorcą. Do kategorii tej nie należą rolnicy nieuczestniczący w obrocie gospodarczym, którzy prowadzą gospodarstwo rolne zaspakajające jedynie potrzeby własnej rodziny, wymaganie bowiem uczestnictwa w obrocie polega na realizowaniu swojej działalności przez odpłatne ekwiwalentne świadczenia wzajemne spełniane za pomocą wielorazowych czynności faktycznych i prawnych np. umów kontraktacji lub sprzedaży produktów rolnych. Nie ma jednego wzorca określającego w sposób uniwersalny status rolnika jako przedsiębiorcy; zagadnienie to podlega indywidualnemu rozstrzygnięciu przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności danego przypadku, pośród których istotne są m.in. zakres prowadzonej działalności rolniczej, jej model oraz stopień organizacyjny. Co do definicji konsumenta brak ustawowego określenia przesłanek rozróżnienia bezpośredniego i pośredniego związku czynności prawnej z działalnością gospodarczą lub zawodową pozostawia ich określenie sądom w drodze wykładni art. 22 1 k.c. Punktem odniesienia dla oceny związku czynności prawnej z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą, jako bezpośredniego lub pośredniego, są konkretne okoliczności danej sprawy istniejące w czasie czynności. Właściwe dla jej dokonania są kryteria rodzaju czynności prawnej i jej przedmiotu, typowego charakteru czynności ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą, przeznaczenia nabywanego towaru lub usługi dla celu bezpośrednio lub pośrednio związanego z działalnością gospodarczą. Czynnością bezpośrednio związaną z działalnością gospodarczą jest nabywanie przez rolnika indywidualnego, prowadzącego działalność gospodarczą w formie gospodarstwa rolnego, środków produkcji, tj. maszyn urządzeń i innego wyposażenia gospodarstwa, służących prowadzonej działalności wytwórczej i wprowadzaniu do obrotu wyprodukowanych towarów, oraz korzystanie z odpłatnych usług służących tym celom. Jako zbyt daleko idący na tle art. 22 1 k.c. należy ocenić pogląd, że osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, zawierająca poza swoją branżą umowę z profesjonalistą, zawsze ma status konsumenta i ze względu na brak koniecznej wiedzy i kompetencji, którą dysponuje kontrahent będący profesjonalistą w określonej branży, powinna - jako słabszy uczestnik obrotu - korzystać ze wzmożonej ochrony prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2014 r., V CSK 630/13 OSNC 2015/7-8/96). W wyroku tym Sąd Najwyższy rozważał przedstawione zagadnienia w kontekście terminu przedawnienia roszczenia, ale przedstawione poglądy, które Sąd Apelacyjny podziela, są aktualne również w okolicznościach sprawy niniejszej. Powodowie zawierali z pozwanym umowy które bezpośrednio dotyczyły prowadzonego przez nich gospodarstwa rolnego, chodziło w nich przecież o wyrażenie zgody na zajecie części gruntów rolnych które powodowie uprawiali i o odszkodowanie za, między innymi, utracone plony. Dlatego powodowie nie mogą być uznani za konsumentów i rozważania na gruncie zastosowanych przepisów stanowiących o ochronie konsumentów należy uznać za zbędne. Zresztą tego rodzaju pozycja powodów w stosunkach zobowiązaniowych z pozwanym ma znaczenie drugorzędne. Po pierwsze z tego względu, że ocena odpowiedzialności kontraktowej pozwanego oparta jest przede wszystkim na tych postanowieniach zawartych umów, które Sąd Okręgowy uznał za będące przedmiotem indywidualnego uzgodnienia przez strony, a wiec ważne nawet przy przyjęciu pozycji powodów jako konsumentów. Po drugie nie może być w okolicznościach tej sprawy mowy o trzyletnim przedawnieniu roszczeń powodów (przed tym terminem przedawnienia chroniłaby ich pozycja konsumentów, a zarzut przedawnienia został podniesiony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przez jednego z pozwanych), jako że wymagalność roszczeń powodów należy sytuować po zakończeniu wszystkich robót wynikających z umowy jesienią 2010 roku, powództwo wytoczone zostało w kwietniu 2013 roku, a wcześniej termin przedawnienia przerwany został zawezwaniem pozwanego do próby ugodowej. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut apelacji naruszenia art. 415 k.c. w związku z art. 429 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie,
, zdaniem apelujących, szkodę wynikłą z przeprowadzenia robót na nieruchomościach powodów, które to roboty spowodowały degradację gruntów można rozpatrywać w kategorii odpowiedzialności deliktowej pozwanego. Twierdzenia o odpowiedzialności deliktowej pozwanego (...) Spółki Akcyjnej we W. pojawiły się dopiero w apelacji i nie mogą one odnieść skutku z tej podstawowej przyczyny, że pozwane (...) Spółka Akcyjna we W. była generalnym inwestorem budowy gazociągu, ewentualne delikty natomiast można by przypisać co najwyżej wykonawcy inwestycji (jego pracownikom). Wykonawcą inwestycji była natomiast (...) Spółka Akcyjna w K. (jej poprzedniczka prawna) wezwana do udziału w sprawie, ale wobec której powodowie wyroku nie zaskarżyli co oznacza, że oddalenie powództwa w stosunku do tego pozwanego stało się prawomocne. Powodowie natomiast nie wykazali żadnych okoliczności z których wynikałaby wina pozwanego (...) Spółki Akcyjnej we W. w wyborze wykonawcy, który z pewnością jest profesjonalistą w rozumieniu art. 429 k.c. Za uzasadniony częściowo należy natomiast uznać zarzut apelacji, przy czym nie tyle błędnych ustaleń faktycznych, bo te zasadnicze ustalenia faktyczne już na wstępie uznane zostały za prawidłowe i przyjęte przez Sąd Apelacyjny za podstawę subsumpcji, ile sprzeczności pomiędzy niektórymi ustaleniami a wyciągniętymi przez Sąd pierwszej instancji wnioskami, dotyczącymi odpowiedzialności kontraktowej pozwanego. Z jednej strony Sąd ten ustala bowiem na przykład: że prace na nieruchomościach powodów trwały jeszcze w maju i czerwcu 2010 roku w sposób który uniemożliwiał powodom „dostawanie się” do większej części swoich pól; powód w maju, czerwcu i lipcu jeździł okrężną drogą do pól żeby zebrać trawę dla krów, których nie można było wypasać na łąkach i zostały zakupione określone ilości paliwa, za określone kwoty, a powodowie otrzymali zwrot podatku akcyzowego; powodom brakowało trawy dla krów i kupili określone ilości paszy za określone kwoty; z drugiej strony Sąd Okręgowy uznaje, że powodowie nie wykazali w żadnym zakresie szkody i związku przyczynowego pomiędzy działaniami pozwanego a szkodą. Taka ocena Sądu pierwszej instancji nie jest prawidłowa. Należy bowiem stwierdzić że pozwany (chodzi już na obecnym etapie postępowania wyłącznie o (...) Spółkę Akcyjną we W.) nie wykonał lub nienależycie wykonał niektóre postanowienia umowy, a to niewykonanie lub nienależyte wykonanie tylko w części jest następstwem okoliczności za które nie ponosi odpowiedzialności. Pozwany jest zobowiązany zatem do naprawienia szkody (art. 471 k.c.). Te postanowienia umowy których dłużnik nie wykonał lub wykonał nienależycie to przede wszystkim ustalenia wynikające z załącznika do umowy numer (...) które zostały dodatkowo wynegocjowane przez powodów, a z których wynika, że pozwany miał zapewnić kładkę o szerokości około 4 metrów do przegonu bydła, termin prac w okresie jesienno-zimowym i przeprowadzenie oraz utwardzenie drogi technologicznej, dojazdowej do placu budowy. Tymczasem kładka umożliwiająca przegon bydła nie została urządzona, prace trwały do jesieni 2010 roku (tu w pełni należy podzielić opinię biegłego wydaną w sprawie w zakresie oceny początku i zakończenia prac przy budowie gazociągu na nieruchomościach powodów), a zatem w okresie wypasania bydła i innych prac polowych, a odbudowanie zniszczonej drogi dojazdowej i mostka nastąpiło po zakończeniu budowy. Już te okoliczności wskazujące na niewykonanie bądź nienależyte wykonanie umowy wskazują na odpowiedzialność pozwanego. Dodatkowo podnieść należy także okoliczności nienależytego wykonania umowy wynikające z umów „głównych”. Wskazać należy postanowienia dotyczące obowiązku pisemnego zawiadomienia powodów o terminie rozpoczęcia prac, zobowiązanie do ich rozpoczęcia w terminie 14 dni i zakończenia po czterech miesiącach. Te zobowiązania także nie zostały dotrzymane, podobnie jak zobowiązanie do zdjęcia humusu z zajętego pasa gruntu i przykrycia nim gruntu po zakończeniu robót. Jak zostało ustalone z dwudziestopięciometrowego pasa gruntu zajętego pod budowę, zdjęto tylko sześciometrowy pas humusu, a pozostała część zajętego gruntu została zniszczona i jej przywrócenie do stanu pierwotnego będzie utrudnione. Te wszystkie okoliczności świadczą o tym, że powodowie ponieśli szkodę większą niż ta którą zakładali godząc się na wysokość odszkodowania w dacie zawierania umów w styczniu 2005 roku, która w takim zakresie nie mogła być im znana także w dacie wypłaty odszkodowań w dwóch transzach w styczniu 2008 i styczniu 2009 roku. Po stronie pozwanej powstał zatem obowiązek naprawienia tej szkody w zakresie w jakim nie wynikała z zawartych umów. Tyle tylko, i tu Sąd Okręgowy ma rację, że powodowie nie wykazali wysokości dochodzonej z tytułu odszkodowania kwoty. Z całą pewnością, biorąc pod uwagę, że powodowie w 2005 roku godzili się w pełni świadomie, dodatkowo jeszcze negocjując umowy, na odszkodowanie za zajecie części ich nieruchomości i konsekwencje wynikające z tego zajęcia, w kwocie łącznej niespełna 60 000 złotych, nie można przyjąć, że ich szkoda dodatkowo wyniosła 500 000 złotych. Obecnie rozważenia wymaga jaki uszczerbek majątkowy powstał u powodów w związku ze wskazanym wyżej zakresem niewykonania lub nienależytego wykonania umów przez pozwanego. W ocenie Sądu Apelacyjnego oszacowanie tego uszczerbku przez wyliczenie precyzyjne kwoty odszkodowania nie jest możliwe (możliwe byłoby ustalenie szacunkowej wartości tylko niektórych elementów składowych, na przykład kosztów paliwa dodatkowo zużytego przez okres dojeżdżania do pól, ale już nie kosztów kupowanej paszy czy ziarna, bo nie wiadomo w jakiej części zużyte zostały w związku z brakiem możliwości wypasu bydła). Wobec tego zastosowanie powinien znaleźć art. 322 kodeksu postępowania cywilnego, z którego wynika, że jeżeli w sprawie o naprawienia szkody sąd uzna, iż ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Poza okolicznościami przedstawionymi w tym zakresie powyżej, należy wskazać na jedno jeszcze zdarzenie które miało miejsce pomiędzy stronami. Chodzi o spotkanie w dniu 25.11.2010 roku z którego sporządzony został protokół (karta 260 akt), gdzie zapisane zostało oświadczenie powodów, stanowiące warunek podpisania protokołu będącego w istocie potwierdzeniem przez nich przywrócenia ich działek do stanu pierwotnego, że godzą się na uzupełniające odszkodowanie w wysokości 36 000 złotych za brak wykonania drogi, brak możliwości wypasania krów i niedogodności z tym związane i brak dostępu do reszty areałów. Strona pozwana nie wyraziła zgody na wypłatę tej kwoty, ale jej wysokości nie kwestionowała uznając samo żądanie dodatkowego odszkodowania za nieuzasadnione i odbierając komisyjnie prace związane z przywróceniem stanu pierwotnego nieruchomości bez udziału powodów. Należy zatem uznać, w świetle przytoczonych przesłanek zawartych w art. 322 k.p.c., że jest to istotna okoliczność świadcząca o rzeczywistej szkodzie powodów powstałej z nienależytego wykonania zobowiązania przez stronę pozwaną, której wysokość powodowie sami wyliczyli i na którą się godzili. Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w ten sposób ze zasadził od pozwanego na rzecz powodów 36 000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia temu pozwanemu odpisu pozwu, a w pozostałej części powództwo w stosunku do tego pozwanego oddalił, co nie zmieniło rozstrzygnięcia o kosztach zasądzonych od powodów w związku z wynikiem procesu w pierwszej instancji, powodując jedynie konieczność pobrania od pozwanego części opłaty od pozwu od której powodowie byli zwolnieni. W pozostałym zakresie apelacja, zgodnie z art. 385 k.p.c., została oddalona, a poza pobraniem od pozwanego (na analogicznej podstawie tj. art. 113 § 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) części opłaty od apelacji od której powodowie zostali zwolnieni, w oparciu o art. 102 k.p.c., nie obciążono powodów kosztami postępowania apelacyjnego, które należne byłyby od nich w związku z wynikiem tego postępowania. Sąd Apelacyjny miał tu na uwadze zarówno obecną sytuację materialną powodów, jak i subiektywne ich przekonanie o słuszności swoich racji, a także charakter sprawy, w której ścisłe udowodnienie dochodzonych roszczeń było nader utrudnione. SSO Tomasz Tatarczyk SSA Tomasz Ślęzak SSA Ewa Jastrzębska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.