Sygn. akt II Ca 536/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 grudnia 2014 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Zbigniew Ciechanowicz

k.c., które mogłyby pozwolić na zwolnienie się przez producenta z odpowiedzialności za szkodę na osobie powódki lub na zmniejszenie wysokości zadośćuczynienia z uwagi na przyczynienie się poszkodowanej. Sąd I instancji stwierdził, że pozwany ad. 2 nie mógł powołać się na to, że nie wprowadził produktu do obrotu ani na to, że wprowadzenie produktu do obrotu nastąpiło poza zakresem jego działalności gospodarczej. Uregulowanie to dotyczy sytuacji wyjątkowych np. w przypadku kradzieży nieukończonych czy też nieprzetestowanych towarów. Zdaniem Sąd to producent powinien wykazać –stosownie do art. 6 k.c. - że niebezpieczne właściwości ujawniły się po wprowadzeniu towaru do obrotu, jak i, że nie wynikają one z przyczyny zewnętrznej. Sąd miał na uwadze, iż w niniejszej sprawy na podstawie dowodu z opinii instytutu naukowego można było stwierdzić jedynie, że proces produkcji kabiny i użyte w tym zakresie materiały spełniają stawiane producentom wymogi bezpieczeństwa. Pozwana nie wykazała jednak, aby zaistniały inne, niezwiązane z produkcją zdarzenia, które wywołały pęknięcie szyby. Przy tym z protokół wynikało, że montaż kabiny został wykonany prawidłowo. Jednocześnie zaś z ekspertyzy instytutu wynikało, że w rzadkich przypadkach może zaistnieć sytuacja, w której, także przy zastosowaniu technologii, którą wykorzystano do produkcji przedmiotowej kabiny, może dojść do inkluzji siarczku niklu, wywołującego samoistne pęknięcie szyby. Jest możliwe, że uszkodzenia krawędzi lub naroża, zarówno a trakcie montażu, jak i wcześniejszego przenoszenia tych elementów mogłoby wywołać pęknięcie szyby. Sąd uznał, że powodowie za pomocą dostępnych im środków dowodowych wykazali, że niebezpieczne właściwości kabiny powstały przed jej zakupem. Ustalony zespół okoliczności faktycznych uzasadniał przyjęcie, że produkt był niebezpieczny już w chwili wprowadzenia go do obrotu, a właściwości te doprowadziły ostatecznie do samoistnego pęknięcia szklanego elementu kabiny. Wprawdzie niemożliwe okazało się wykazanie na czym polegała niebezpieczna cecha przedmiotowej szyby, jednak nie mogło to zwolnić pozwanego ad. 2 z odpowiedzialności. Sąd podkreślił, że możliwe jest wykazanie adekwatnego związku przyczynowego za pomocą tzw. dowodu prima facie. Zdaniem Sądu pozwany nie wykazał, by w okolicznościach sprawy nie można było przewidzieć niebezpiecznych właściwości produktu, uwzględniając stan nauki i techniki w chwili wprowadzenia produktu do obrotu, ani tego, że właściwości te wynikały z zastosowania przepisów prawa. Pozwana błędnie zakładała, że sam fakt, iż produkt został wyprodukowany zgodnie z określonymi normami, zwalnia producenta z odpowiedzialności. Przepis stanowi bowiem jedynie, że wyłączenie odpowiedzialności następuje, o ile wytworzenie produktu w oparciu o określone normy prawne, skutkuje powstaniem jego niebezpiecznych właściwości. Chodzi o takie sytuacje, kiedy norma prawa nakłada na producenta takie obowiązki co do użycia materiałów lub technologii, których wykonanie przekłada się na powstanie produktu o cechach niebezpiecznych. Znacznie częstsze będą sytuacje zasadniczo odmienne, w których wymogi prawne zwiększają bezpieczeństwo produktu, ale go nie gwarantują. Dostosowanie się do nich nie wyłącza ujawnienia się niebezpiecznych właściwości rzeczy. Według Sądu I instancji nie można było przyjąć, że pozwani wykazali, aby poszkodowana, czy choćby osoby sprawujące nad nią opiekę, przyczyniły się do powstania szkody. Bezpodstawne było zarzucanie powódkom, iż dopuszczono do kontaktu małoletniej z przedmiotem wykonanym ze szkła. Skoro kabina była wytworzona z takiego materiału i została przeznaczona do mycia osób w każdym wieku, to znaczy że pobyt dziecka w kabinie nie mógł być traktowany za samoistne źródło zagrożenia. Tym bardziej, iż powódka była wówczas pod opieką babci. Pozwani nie przedstawili zaś żadnych dowodów wskazujących na to, że nadzór był sprawowany nieprawidłowo i było to jedną z przyczyn wypadku. W ocenie Sądu powyższe względy uzasadniały przypisanie pozwanemu (...) S.A. odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez kabinę, wyprodukowaną w jego zakładzie. Sąd uznał, że nie zaistniały przesłanki obciążenia odpowiedzialnością pozwanego (...) S.A. Podmiot ten pełnił jedynie rolę dystrybutora produktu a w sprawie nie wystąpił okoliczności opisane w art. 449 5 § 4 k.c. Skoro to pozwany (...) S.A. był producentem kabiny, a informacja ta została ujawniona przy sprzedaży, nabywcy nie powinni mieć problemów z ustaleniem osoby odpowiedzialnej na zasadzie art. 449 1 § 1 k.c. Z tego względu powództwo przeciwko (...) S.A. podlegało oddaleniu. Sąd zważył, że art. 449 1 § 1 k.c. nie zawiera żadnych ograniczeń co do rodzaju szkody objętej odpowiedzialnością producenta produktu niebezpiecznego. Zgodnie z art. 449 7§ 1 i 2 k.c. włączone jest jedynie domaganie się od producenta odszkodowania za uszkodzenia samego produktu jak i gdy szkoda na mieniu nie przekracza kwoty będącej równowartością 500 euro. Mając na uwadze powyższe, powództwo zgłoszone przez M. R. jako podlegające wyłączeniu, zostało w całości oddalone. Odmiennie Sąd ocenił żądanie powódki P. R.

k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne uznanie że kabina prysznicowa (...) była produktem niebezpiecznym, pomimo iż z opinii Instytutu (...) w K. jednoznacznie wynikało, iż zainstalowane w kabinach prysznicowych szyby spełniają wymagania przewidziane norma PN- (...):2008 „Kabiny prysznicowe. Wymagania funkcjonalności i metody badań" w zakresie niezawodności, stabilności oraz charakteru siatki spękań", co oznacza, że producent zastosował się do norm i przepisów dotyczących tego rodzaju produktów;

1. art. 232 k.p.c. poprzez przyjęcie, że to pozwany powinien wykazać, że niebezpieczne właściwości produkty ujawniły się po wprowadzeniu towaru do obrotu oraz że nie wynikają one z przyczyny wewnętrznej, podczas gdy zgodnie z art. 6 k.c. to powódki winny były udowodnić swoje twierdzenia w tym zakresie,
2. art. 231 k.p.c. poprzez oparcie rozstrzygnięcia nie na podstawie faktów udowodnionych przez powódki a na domniemaniu faktycznym co do istnienia niebezpiecznych właściwości kabiny prysznicowej, z przekroczeniem swobody wnioskowania, jako że Sąd I instancji w przyznał, iż niemożliwe okazało się, mimo sporządzenia odpowiednich opinii i ekspertyz, wykazanie na czym polegała niebezpieczna cecha przedmiotowej szyby;
3. sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zabranego w sprawie materiału wskutek naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie oceny dowodów z przekroczeniem granic swobodnej ich oceny, w sposób fragmentaryczny i nie wszechstronny, polegającej na: - pominięciu dowodów w postaci Opinii Instytutu (...), Deklaracji zgodności według ISO/ (...) G. (...) Nr (...), Atestu Higienicznego (...) Instytutu (...)/ (...) potwierdzających wyprodukowanie kabiny prysznicowej przez pozwanego z uwzględnieniem aktualnego stanu nauki i techniki, zastosowaniu się przez producenta do wszystkich wymaganych prawem norm, - uznaniu w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i prawidłowego rozumowania za udowodnione twierdzeń powódki o niebezpiecznych właściwościach kabiny „T.,” pomimo iż sam Sąd I instancji przyznał iż przyczyny pęknięcia szyby nie sposób było jednoznacznie określić przy wykorzystaniu wiedzy specjalnej,
4. Dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że powódka doznała trwałego uszczerbku w zakresie zdrowia psychicznego w wymiarze 3 % oraz fizycznego w rozmiarze 1%, przez co kwota zasądzonego zadośćuczynienia jest zawyżona w stosunku do realnie odczuwanych przez powódkę P. R.

§ 2k.c.

in fine producent nie odpowiada za szkodę, jeśli właściwości produktu wynikały z zastosowania przepisów prawa. Sąd przyznał, iż przyczyny pęknięcia szyby zainstalowanej w drzwiach kabiny nie sposób było określić, a mimo to z naruszenie art. 232 k.p.c. uwzględnił roszczenie powódki. W ocenie apelującego to na powódce ciążył dowód wykazania adekwatnego związku przyczynowego między faktem normalnego używania produktu, a zaistnieniem szkody. To powódka winna była wykazać niebezpieczną właściwość produktu, która wywołała szkodę, a w szczególności, że niebezpieczeństwo produktu wynikało z właściwości, jaką posiadał w chwili wprowadzenia do obrotu. Sąd I instancji z naruszeniem art. 6 k.c. oraz 232 k.p.c. w sposób niezasadny przerzucił ciężar dowodu w tym zakresie na pozwanego. Podniósł, iż ustalenia poczynione przez Sąd co do rozmiaru uszczerbku na zdrowiu doznanego przez powódkę są niezasadne. Wypadek jakiemu uległa powódka nie wpłynął trwale na jej sprawność fizyczną, nie zakłóca jej funkcjonowania w życiu rodzinnym i społecznym, zatem wysokość zasądzonego zadośćuczynienia jest nieadekwatna do rozmiaru szkody. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego okazała się niezasadna. Przede wszystkim wskazać należy, iż podniesione przez apelującego zarzuty dotyczące naruszenia art. 233 k.p.c. i przedstawiona argumentacja zmierzająca do wykazania, iż Sąd I instancji w sposób dowolny ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie zyskała aprobaty Sądu Odwoławczego, a zatem nie mogła skutecznie doprowadzić do zmiany zaskarżonego orzeczenia w sposób żądany przez apelującego. Jak stanowi przepis art. 233 § 1 k.p.c., sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Co istotne, skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia przez sąd swobodnej oceny dowodów może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych. Natomiast jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. W ocenie Sądu Odwoławczego dokonana przez Sąd I instancji ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żadnym razie nie nosi znamion dowolności. Sąd dokonał bowiem wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, poddał go analizie, a przyjęte przez siebie stanowisko szeroko uzasadnił. Brak jest podstaw do twierdzenia, iż wnioski zawarte przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku są nielogiczne czy sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Odmienna ocena strony apelującej przeprowadzonych w sprawie dowodów nie może podważyć uprawnienia sądu do dokonania oceny tego materiału według swego przekonania, przy zachowaniu reguł wynikających z art. 233 § 1 k.p.c., co też w ocenie Sądu II instancji miało miejsce w realiach niniejszej sprawy. Należy zauważyć, iż w oparciu o przedstawione przez powódkę okoliczności faktyczne, dotyczące szkody na jej osobie doznanej na skutek zdarzenia w dniu 29 stycznia 2010 r., polegającego na poranieniu powódki przez fragmenty szkła pochodzącego z drzwi kabiny prysznicowej, wyprodukowanej przez pozwanego (...) S.A. w S., Sąd Rejonowy analizował szczegółowo podstawy prawne zgłaszanych w sprawie roszczeń powódki w oparciu o przepisy normujące odpowiedzialność gwarancyjną, deliktową (art. 415 k.c.), kontraktową (art. 471 k.c.) oraz odpowiedzialność za produkt niebezpieczny (art. 449 1 i nast. k.c.). Sąd I instancji szczegółowo odniósł się również do wszystkich dowodów zaoferowanych przez strony postępowania, i na tej podstawie doszedł m.in. do przekonania, że postępowanie dowodowe nie ujawniło, aby uszkodzenie szyby we wskazanej kabinie prysznicowej, nastąpiło na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosiłyby powódki M. R. i P. R.

§ 1k.c.

wyłączył odpowiedzialność pozwanego za szkodę doznaną przez powódkę, a zatem że wystąpiły ujęte w tym przepisie przesłanki egzoneracyjne. Czego w ocenie Sądu Odwoławczego pozwany w toku niniejszego postępowania w żaden sposób nie wykazał. W myśl bowiem art.

§ 1k.c.

producent nie odpowiada za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, jeżeli produktu nie wprowadził do obrotu albo gdy wprowadzenie produktu do obrotu nastąpiło poza zakresem jego działalności gospodarczej. Producent może zwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że produkt został wprowadzony do obrotu wbrew jego woli (np. na skutek kradzieży) lub też gdy producent nie podjął jeszcze decyzji o wprowadzeniu produktu do obrotu, a produkt pojawił się w użytkowaniu określonych podmiotów w celach eksperymentalnych (testowych) celem zbadania zachowania produktu w trakcie jego używania. W ocenie Sądu Odwoławczego pozwany poza wszelką wątpliwością wyraził zgodę na wprowadzenie do obrotu przedmiotowej kabiny prysznicowej i czynił to niezaprzeczalnie w ramach prowadzonej przezeń działalności gospodarczej, brak zatem podstaw do wyłącznie odpowiedzialności pozwanego na podstawie ww. przesłanek. Stosownie z kolei do dyspozycji art.

§ 2zdanie pierwsze k.c.

producent nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli właściwości niebezpieczne produktu ujawniły się po wprowadzeniu go do obrotu, chyba że wynikały one z przyczyny tkwiącej poprzednio w produkcie. Producent zwolni się zatem od odpowiedzialności, jeżeli wykaże w toku postępowania za pomocą stosownych środków dowodowych, że właściwości niebezpieczne produktu nie istniały w chwili wprowadzenia produktu do obrotu, a pojawiły się dopiero później. Nie będzie jednakże możliwe zwolnienie się przez pozwanego od odpowiedzialności odszkodowawczej, jeżeli niebezpieczna właściwość produktu co prawda ujawniła się dopiero po wprowadzeniu go do obrotu, w sytuacji gdy cecha czyniąca produkt niebezpiecznym tkwiła w samym produkcie. Zdaniem Sądu Odwoławczego, skoro z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika jednoznacznie, że przyczyną powodującą pękniecie szyby nie były żadne czynniki zewnętrzne, a przy tym w świetle opinii instytutu mogły być to zatem jedynie nieprawidłowości związane z procesem produkcji kabiny prysznicowej (inkluzja siarczku niklu), to przyjąć należało, iż właściwość niebezpieczna spornej kabiny prysznicowej istniała już w momencie wprowadzania jej do obrotu. Przy tym pozwany nie zdołał wykazać okoliczności przeciwnej, co implikuje wniosek, iż nie wykazał on zaistnienia podstawy uzasadniającej przyjęcie wystąpienia wskazanej przesłanki egzoneracyjnej. W świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego brak również w ocenie Sądu II instancji podstaw do przyjęcia, iżby pozwany wykazał wystąpienie przesłanek ujętych w art.

§ 2zdanie drugie k.c.

W myśl wskazanego przepisu, producent nie ponosi odpowiedzialności wtedy, gdy nie można było przewidzieć niebezpiecznych właściwości produktu, uwzględniając stan nauki i techniki w chwili wprowadzenia produktu do obrotu. Należy podkreślić, iż niemożność przewidzenia niebezpiecznych cech produktu musi być oceniana przez pryzmat zawodowego i profesjonalnego charakteru działalności producenta, a nadto przy założeniu, że od takiego podmiotu należy oczekiwać wysokiego poziomu wiedzy w danej dziedzinie. To na producencie, który zawodowo zajmuje się produkcją danej rzeczy, spoczywa bowiem ciężar przedsięwzięcia – przy uwzględnieniu istniejącego stanu wiedzy i techniki - wszelkich możliwych działań, aby produkty pojawiający się w obrocie spełniał wymogi bezpieczeństwa. Zaostrzona odpowiedzialność producenta powinno dodatkowo wzmóc jego ostrożność i zmaksymalizować działania zapewniające bezpieczeństwo produktów. Pozwany tymczasem w ocenie Sądu poza swoimi gołosłownymi twierdzeniami, nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu świadczącego o tym, aby w świetle dostępnej wiedzy i techniki, niemożliwe byłoby wyeliminowanie z procesu produkcji ewentualnych zanieczyszczeń, które spowodowały inkluzję siarczku niklu, a co mogło być przyczyną pęknięcia szyby. Podzielić również należy ocenę Sądu I instancji, iż wbrew zapatrywaniu apelującego, nie jest tak, że wytworzenie produktu zgodnie z określonymi normami technicznymi, co niewątpliwe miało miejsce w realiach sprawy (o czym świadczy deklaracja zgodności według ISO/ (...) G. (...) nr (...), atest higieniczny narodowego Instytutu (...) _ Państwowy Zakład (...), opinia Instytutu (...)), samo przez się będzie skutkowało wyłączenie odpowiedzialności producenta za wprowadzony do obrotu produkt niebezpieczny. Na gruncie bowiem art.

§ 2zdanie drugie k.c.

odpowiedzialność producenta będzie wyłączona, jeżeli to zastosowanie określonych przepisów prawa będzie powodem wystąpienia właściwości niebezpiecznych produktów. Inaczej rzecz ujmując, wyłączenie odpowiedzialności producenta następuje w warunkach opisanych w tym przepisie nie dlatego, że produkt okazał się niebezpieczny mimo spełniania określonych wymogów przewidzianych prawem, ale jest niebezpieczny dlatego właśnie, że te wymogi prawne spełnia. Tej zaś okoliczności pozwany w żaden sposób nie wykazał w toku postępowania. Co istotne, niewątpliwie nie wskazał on nawet, jakie warunki prawne, którym odpowiadała wyprodukowana przez niego kabina prysznicowa, miałyby być przyczyną niebezpiecznych jej właściwości. Z wyżej wskazanych względów Sąd Odwoławczy doszedł do przekonania, iż pozwany nie sprostał ciężarowi dowodowemu wykazania za pomocą stosownych dowodów wystąpienia którejkolwiek z ujętych w art.

§ 1i 2 k.c.

przesłanek egzoneracyjnych. Odnosząc się do ostatniego zarzutu apelującego Sąd Okręgowy uznał, iż nie można podzielić zapatrywania pozwanego, jakoby przyznane zadośćuczynienie w kwocie 14.000 zł miałoby nie być adekwatne do poniesionej przez powódkę krzywdy. Godzi się zauważyć, iż stosownie do art. 455 § 1 k.c., sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Wysokość zadośćuczynienia ustalana jest w oparciu o zasadę miarkowania, która wyraża się w uwzględnianiu wszystkich okoliczności i skutków doznanego uszczerbku na zdrowiu, a z drugiej strony niemniej istotne jest także to, że z uwagi na jego kompensacyjny charakter jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz jego rozmiar powinien stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość, utrzymaną zarazem w rozsądnych granicach. Ustalenie wysokości zadośćuczynienia ustawodawca pozostawił uznaniu sędziowskiemu, które oczywiście nie może być dowolne, lecz stanowić rezultat analizy okoliczności konkretnej sprawy. Wprowadzenie tzw. "luzu decyzyjnego" odnośnie wysokości zadośćuczynienia oznacza jednocześnie, że ingerencja sądu odwoławczego w przyznane zadośćuczynienie jest możliwa, o ile sąd orzekający o zadośćuczynieniu w sposób rażący naruszył przyjęte zasady jego ustalania, a więc wtedy, gdy jest nadmiernie wygórowane lub zdecydowanie zbyt niskie ( por. wyrok SN z 18 listopada 2004 r., I CK 219/04, LEX nr 146356, wyrok SA w Rzeszowie z 29 listopada 2012 r. I ACa 351/12, LEX Nr 1280976, wyrok SA w Poznaniu z 9 sierpnia 2006 r., I ACa 161/06, LEX 278433). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, iż Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy, mając na uwadze całokształt materiału dowodowego - w tym w szczególności opinię biegłej psychiatry K. B., opinię biegłego chirurga B. S., a także zeznania świadków H. S.