Sygn. akt VI ACa 207/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Teresa Mróz (spr.) Sędzia SA Ewa Stefańska Sędzia SA Grażyna Kramarska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Mariola Frąckiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) S.A. w W. przeciwko miastu (...) W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt XXV C 1378/07 I zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
(1)k.c. strony były uprawnione do ułożenia treści stosunku prawnego wedle ich uznania. Identyczna ocena, zdaniem Sądu pierwszej instancji, dotyczy przyczyny w postaci przeszkód fizycznych. Subklauzula 4.12 (...) odnosi się do „warunków fizycznych”, które określono jako warunki naturalne i wytworzone przez człowieka oprócz warunków klimatycznych, które napotyka wykonawca na placu budowy przy realizacji robót wskazując, że przy niepomyślnych i nieprzewidywalnych warunkach fizycznych wykonawca winien zgłosić je inżynierowi z uwzględnieniem terminu z subklauzuli 20. 1, aby być uprawnionym do przedłużenia czasu robót (pkt a subklazuli 4.12). Jednocześnie pkt b subklauzuli 4.12 dotyczący płatności za jakikolwiek taki koszt został wyłączony poprzez strony poprzez warunek 4.12 szczególnych warunków kontraktu. Zdaniem Sądu Okręgowego powódka nie jest uprawniona do domagania się od pozwanego jakiejkolwiek płatności spowodowanej opóźnieniem w przekazaniu jej przez zamawiającego placu budowy i napotkanymi przeszkodami fizycznymi. Stronie powodowej, w ocenie Sądu pierwszej instancji przysługiwało wyłącznie prawo do żądania przedłużenia terminu wykonania robót, co też zostało zaakceptowane przez inwestora i znalazło wyraz w zawartych aneksach do umowy. Sąd Okręgowy podkreślił, że opóźnienie w przekazaniu placu budowy i przeszkody fizyczne nie były jedynymi przyczynami skutkującymi niemożnością dochowania terminów umownych przez wykonawcę, bowiem dodatkowymi przyczynami były niesprzyjające warunki atmosferyczne i zwiększenie płynności finansowej realizowanych robót. Zdaniem Sądu te dwie pozostałe przyczyny także nie dają podstaw do uwzględnienia roszczenia powoda. Przede wszystkim podstawy takiej nie może stanowić przepis art. 471 k.c., bowiem zgodnie z jego treścią dłużnik jest zobowiązany do naprawienia szkody wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy jeśli to niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Tymczasem niekorzystne warunki pogodowe i zwiększenie płynności finansowej realizowanych robót w żadnym wypadku nie należą do okoliczności, które leżą po stronie pozwanej tj. zamawiający nie ponosi za nie odpowiedzialności. Odnośnie do wyjątkowo niekorzystnych warunków atmosferycznych zimą 2005/2006 w postaci srogich mrozów, Sąd stwierdził, że nie stanowiły one siły wyżej w rozumieniu zawartej przez strony umowy. W tym aspekcie, zdaniem Sądu Okręgowego, istotne jest, że siła wyższa została określona przez strony subklauzulą 19.1 (...) i oznacza wyjątkowe okoliczności, na które nie mają wpływu, nie mogą się przed nimi zabezpieczyć ani ich uniknąć czy przezwyciężyć oraz, których nie można w istocie przypisać drugiej stronie np. klęski żywiołowe jak trzęsienia ziemi huragany, tajfuny czy aktywność wulkaniczna. Jeżeli powyższe uniemożliwia lub przewiduje się że uniemożliwi wywiązanie się ze zobowiązań nałożonych na stronę winna dać ona powiadomienie drugiej stronie w terminie 14 dni, kiedy strona dowiedziała się lub powinna się dowiedzieć o odnośnym wydarzeniu lub okoliczności stanowiącej siłę wyższą ( subklauzula 19.2). Zgodnie z subklauzulą 19.4 jeżeli siła wyższa, o której dano powiadomienie uniemożliwia wywiązanie się kontraktu i powoduje opóźnienie i/lub powoduje koszt u wykonawcy to wykonawca jest uprawniony z uwzględnieniem subklauzuli 20.1 do przedłużenia czasu w związku z jakimkolwiek opóźnieniem jeśli ukończenie jest lub przewiduje się, że będzie opóźnione (pkt
- a)oraz płatności za jakikolwiek taki koszt wymieniony w subklauzuli 19. 1 (pkt b). Sąd Okręgowy wskazał, że strony drugim aneksem z 25 maja 2006 r. dokonały wydłużenia terminu trwania umowy m.in. ze względu na wyjątkowo niesprzyjające warunki klimatyczne zimą 2005/2006 i co istotne uczyniły to z powołaniem się na subklauzulę 8. 4 ogólnych warunków kontraktu. Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że wyjątkowo niesprzyjające warunki klimatyczne zimą 2005/2006 w postaci wysokich ujemnych temperatur nie mogą zostać uznane za silę wyższą w rozumieniu powyższych warunków kontraktowych. Przede wszystkim dlatego, że w warunkach klimatycznych miejsca realizacji przedmiotowego kontraktu nawet bardzo surowa zima nie może zostać uznana za siłę wyższą, ponieważ wprawdzie jest zdarzeniem zewnętrznym, któremu nie można zapobiec, ale z pewnością jest zdarzeniem możliwym do przewidzenia. Warunków pogodowych, które są naturalne dla określonej pory roku nie można traktować jako siły wyższej. Sąd zaznaczył, że w samej klauzuli 19.1 (...) strony jako przykładowe zdarzenia równoznaczne pojęciu siły wyższej podały klęski żywiołowe jak trzęsienia ziemi huragany, tajfuny czy aktywność wulkaniczna. W ocenie Sądu nawet bardzo mroźnej zimy w Europie środkowo – wschodniej nie można uznać za tego rodzaju wydarzenie. Zdaniem Sądu Okręgowego, powódka jako profesjonalny wykonawca winna uwzględnić w składanej ofercie takie elementy jak zmiana warunków pogodowych, jakie wiążą się ze zmianami pór roku. Sąd podkreślił również, że strony wydłużając termin trwania umowy m.in. ze względu na wyjątkowo niesprzyjające warunki klimatyczne zimą 2005/2006 na podstawie drugiego aneksu z 25 maja 2006 r. same poczyniły odniesienie do tego zdarzenia jako przesłanki określonej w subklauzuli 8. 4 ogólnych warunków kontraktu. Tymczasem w takim przypadku subklauzula 8.4 zawiera jedynie uprawnienie wykonawcy do domagania się wydłużenia czasu trwania kontraktu, co uzasadnia trafność powyższej argumentacji Sądu Okręgowego. Ponadto zdaniem Sądu Okręgowego, nie można również tracić z pola widzenia i tej okoliczności, że nawet gdyby uznać srogą zimę za siłę wyższą w rozumieniu zawartej przez strony umowy to roszczenia powoda i tak nie mogłyby zostać uwzględnione, ponieważ niesprzyjające warunki atmosferyczne stanowiły tylko jedną z wielu wyżej wymienionych przyczyn wydłużenia czasu trwania kontraktu, a aktualnie brak jest możliwości rozgraniczenia jakie konkretnie przyczyny, o ile i w jakim zakresie podniosły koszty wykonania poszczególnych prac budowlanych. Odnośnie do subklauzuli 20.1 ogólnych warunków kontraktu, Sąd wskazał, że zgodnie z jej treścią, jeżeli wykonawca uważa się za uprawnionego do jakiegokolwiek przedłużenia czasu na ukończenie i/lub jakiejkolwiek dodatkowej płatności, według jakiejkolwiek klauzuli warunków ogólnych lub z innego tytułu w związku z kontraktem, to wykonawca da inżynierowi powiadomienie, opisujące wydarzenie lub okoliczność, powodującą roszczenie. Powiadomienie będzie dane najwcześniej jak to możliwe, ale nie później niż 28 dni po tym, kiedy wykonawca dowiedział się lub powinien był dowiedzieć się o tym wydarzeniu lub okoliczności. Jeżeli wykonawca nie da powiadomienia o roszczeniu w ciągu takiego okresu 28 dni, to czas na wykonanie nie będzie przedłużony, wykonawca nie będzie uprawniony do dodatkowej płatności, a zamawiający będzie zwolniony z całej odpowiedzialności w związku z takim roszczeniem. Subklauzula ta wyznacza wykonawcy 28-dniowy termin na zgłoszenie wszelkich roszczeń. Początek biegu terminu do zgłoszenia roszczeń finansowych przez wykonawcę należy wiązać nie tylko z momentem powzięcia wiadomości o wydarzeniu lub okoliczności, które dało powód do roszczenia, ale z faktem powstania tego roszczenia, czyli z momentem powstania szkody. Sąd Okręgowy powołując się na orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie stwierdził, że 28 - dniowy termin na złożenie powiadomienia o roszczeniu jest terminem zawitym umownym, którego niedochowanie powoduje, że wykonawca nie może dochodzić dodatkowej płatności a zamawiający zwolniony jest z całej odpowiedzialności w związku z takim roszczeniem. W tym zakresie Sąd Okręgowy podzielił pogląd strony powodowej, że 28 - dniowy termin określony w subklauzuli 20.1 jako termin na zgłoszenie powiadomienia o roszczeniu należy liczyć nie od momentu zawarcia przez strony aneksu wydłużającego czas realizacji kontraktu (taki pogląd prezentowała w sprawie strona pozwana), ale od chwili powstania konkretnych kosztów wywołanych wydłużeniem tego czasu. Wobec powyższego Sąd uznał, że strona powodowa nie uchybiła temu terminowi, a zatem jej roszczenia nie wygasłyby gdyby w ogóle powstały. Jednocześnie Sąd nie podzielił poglądu, że subklauzula 20.1 ogólnych warunków kontraktu narusza przepis art. 119 k.c. zakazujący umownego skracania i wydłużania terminów przedawnienia roszczeń. Zdaniem Sądu istnieje możliwość umownego zastrzeżenia terminu zawitego, po upływie którego roszczenia wierzyciela wygasają. Takie uregulowanie mieści się w wyrażonej w art. 353 1 k.c. zasadzie swobody umów, nie jest w szczególności sprzeczne z przepisami prawa, w tym z art. 119 k.c. Inne są bowiem skutki, funkcje terminów zawitych i terminów przedawnienia. Niemniej jednak w ocenie Sądu Okręgowego, rozważania dotyczące zastosowania klauzuli 20.1 ogólnych warunków kontraktu nie miały ostatecznie znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W konsekwencji, roszczenia powódki z tytułu płatności dodatkowych, czyli płatności do uiszczenia których, zdaniem powódki, pozwany jest zobowiązany na skutek wydłużenia czasu trwania kontraktu skutkującym powstaniem po stronie powodowej dodatkowych kosztów wykonania prac budowlanych – kosztów nieprzewidzianych w kontrakcie, Sąd Okręgowy uznał za nieuzasadnione. Natomiast roszczenie o zapłatę pozostałej części wynagrodzenia kontraktowego z tytułu wykonania kanalizacji (tj. o zapłatę kwoty 461.588,60 zł plus 101.549,49 zł tytułem podatku VAT jako wynagrodzenie za roboty związane z przebudową i budową kanalizacji ogólnospławnej i deszczowej) Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione w całości. Roszczenie to nie stanowi żądania z tytułu dodatkowej płatności, a zatem cała argumentacja przedstawiona powyżej w zakresie płatności dodatkowej nie ma w ogóle zastosowania co do tego roszczenia. Przedmiotowe roszczenie zostało sformułowane przez powódkę jako roszczenie o zapłatę pozostałej części wynagrodzenia za wykonanie kanalizacji, bowiem pozwany uznał roszczenie z tego tytułu jedynie w części, nie godząc się co do sposobu obmiaru i z tego tytułu nie uwzględnił częściowo tego żądania. W sprawie nie był sporny obmiar w sensie matematycznym, bowiem obmiary powódki w tym znaczeniu potwierdził inspektor nadzoru i nie były one kwestionowane. Natomiast sporne było czy do długości kanału, stanowiącej podstawę do wyliczenia wysokości wynagrodzenia kontraktowego należy doliczyć długości kształtek i rur w taki sposób, aby dokonać tego pomiaru w osiach studni. Według powódki wynika to ze specyfikacji technicznej poz. (...) pkt 7 oraz pkt 1.4 oraz kosztorysu ofertowego (kolumna 3- zapisy o budowie kanał u z rur kanalizacyjnych.) Sposób obmiaru robót został określony w pkt. 7 specyfikacji technicznej dotyczącej budowy kanalizacji deszczowej i spławnej (...), który z kolei odsyła do specyfikacji technicznej (...). W ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do uznania, że powódka zastosowała nieprawidłowy sposób obmiaru wykonanej kanalizacji. Zgodnie ze specyfikacją techniczną stanowiącą integralną część kontraktu w poz. (...) w pkt 7 jako jednostkę obmiarową wskazano metr kanału lub przykanalika każdego typu średnicy. Jednocześnie wymieniona pozycja specyfikacji technicznej w pkt 1.4 definiuje kanał jako liniową budowlę przeznaczoną do grawitacyjnego odprowadzania ścieków. Według specyfikacji kanał jest budowlą, która składa się z rur, kształtek i studni, a zatem dopiero po zsumowaniu długości studni, kształtek i rur można mówić o długości kanału. W konsekwencji w długość kanału należy wliczyć wszystkie jego elementy. Sąd wskazał, że skoro w tomie III specyfikacji technicznej (...) - wymagania ogólne w pkt 7.0 – obmiar robót ustalono, że długości i odległości pomiędzy wyszczególnionymi punktami skrajnymi będą mierzone poziomo wzdłuż linii osiowej, a w tomie III specyfikacji technicznej nr 5 – budowa kanalizacji deszczowej i ogólnospławnej pkt 7.0 - obmiar robót ustalono, iż ogólne zasady obmiaru robót podano w specyfikacji technicznej (...). „Wymagania ogólne” pkt 7.0 wskazując, że jednostkami obmiarowymi budowy kanalizacji i urządzeń oczyszczających są metr kanału lub przykanalika każdego typu i średnicy to, zdaniem Sądu, obmiar kanału należy liczyć od osi studzienki, a nie do jej krawędzi. Pojęcie kanału należy rozumieć jako obiekt budowlany składający się z rur, studni i kształtek i dla celów obliczenia płatności powinno mierzyć się wszystkie te elementy. Studzienki kanalizacyjne i inne elementy kanału jak kształtki i rury są zawsze częścią składową kanału i stanowią jego integralną całość. Dla oceny tego roszczenia bez znaczenia pozostaje, zdaniem Sądu Okręgowego, okoliczność, że projektant przedmiotowej kanalizacji (...) Spółka z o. o. przedstawiła odmienną wykładnię kontraktu w tym zakresie. Przede wszystkim Sąd podniósł, że wykładnia ta nie wiąże stron ani Sądu. A ponadto z przyczyn wyżej podanych jest błędna. Ponadto wykładnia projektanta została oparta na tabeli wyjaśniającej sposób obmiarowania, która to tabela została doręczona inżynierowi kontraktu i wykonawcy dopiero w końcowej fazie realizacji kontraktu, co oznacza, że tabela ta nie stanowiła części umowy i nie stanowiła żadnego źródła prawa dla stron kontraktu. Nie mogła zatem stanowić podstawy dla ustalenia sposobu obmiaru. Łączne wynagrodzenie kontraktowe z tego tytułu wyniosło kwotę 5.354.055,90 zł. Bez znaczenia, w ocenie Sądu Okręgowego jest wniosek biegłego zawarty w opinii pisemnej, że łączne wynagrodzenie z tego tytułu wynosiło kwotę 3.942.334 zł netto, bowiem jak wyjaśnił biegły na rozprawie wartość ta została przez niego wyliczona jako średnia wartość rynkowa, a nie jako wartość obliczona według stawek kontraktowych wiążących strony. Tymczasem w sprawie niniejszej powód dochodzi zapłaty pozostałej części wynagrodzenia umownego, a nie należności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej. Wobec tego, że pozwany uiścił dobrowolnie z tego tytułu kwotę 4.892.467,30 zł to do zapłaty pozostała kwota 461.588 zł netto, która wraz z należnym podatkiem od towarów i usług VAT czyni sumę 563.138,09 złotych. Taka też suma podlegała zasądzeniu na rzecz strony powodowej. Powódka, zdaniem Sądu Okręgowego, jest także uprawniona do domagania się od pozwanego odsetek od tej należności od 1 lipca 2007 roku na podstawie art. 481 k.c. i klauzuli 14.6 i 14.7. Rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek ustawowych znajduje uzasadnienie w treści art. 481 k.c., zgodnie z którą wierzyciel może żądać odsetek gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Ponadto kontraktową podstawą zasądzenia odsetek jest subklauzula 14.8 w zw. z subklauzulami 14.6 i 14.7 ogólnych warunków kontraktu, zgodnie z tymi zapisami inżynier powinien wydać przejściowe świadectwo płatności w terminie 20 dni od złożenia wniosku, a zamawiający w terminie 30 dni od wystawienia faktury wypłacić kwotę poświadczoną w tym świadectwie. Mając na uwadze datę złożenia wniosku o wystawienie przejściowego świadectwa płatności nr (...) (17 kwietnia 2007 r.) należało uznać, że zgodnie z wyżej wymienionymi zasadami powódka jest uprawniony do domagania się odsetek ustawowych od nieuiszczonej części wynagrodzenia z tytułu wykonania kanalizacji od dnia 1 lipca 2007 r. O kosztach procesu, w tym o kosztach zastępstwa procesowego, Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz na podstawie § 2, § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Apelację od powyższego orzeczenia wywiodła powódka. Wyrok zaskarżyła w części w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim oddalającym powództwo w pozostałej części oraz w zakresie punktu trzeciego co do kosztów postępowania. Sądowi Okręgowemu zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 56 k.c. i art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w umowie nr (...) z dnia 25 maja 2005 r. przez wykluczenie na mocy Szczególnych Warunków Kontraktu zastosowania subklauzuli 2.1 (
- b)oraz 4.12 (
- b)Ogólnych Warunków Kontraktu, strony sporu złożyły zgodne oświadczenia woli, które należy interpretować jako zgodny zamiar stron co do wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego za skutki finansowe nienależytego wykonania przez niego obowiązków udostępnienia w umówionym terminie placu budowy i dokumentacji projektowej (w zakresie miejsca posadowienia 32 drzew) w stanie umożliwiającym wykonanie robót przewidzianych w umowie i w terminie w niej przewidzianym oraz zaistnienie nieprzewidywalnych warunków fizycznych, przeszkód, za wyjątkiem odpowiedzialności pozwanego w tym zakresie z tytułu winy umyślnej, że w umowie strony złożyły zgodne oświadczenia woli, które należy interpretować jako zgodny zamiar stron co do uznania, że wyjątkowo niesprzyjające warunki klimatyczne zimą (...) w postaci nietypowych mrozów mogą zostać uznane za siłę wyższą w rozumieniu subklauzuli 19.1 Warunków Kontraktu między innymi z tego powodu, że rzekomo stanowiły zdarzenie możliwe do przewidzenia, gdy tymczasem w treści Aneksu (...) strony wyraźnie zgodnie postanowiły, że wyjątkowo niesprzyjające warunki klimatyczne, które wystąpiły zimą 2005/2006 były okolicznościami niemożliwymi do przewidzenia, że w umowie strony złożyły zgodne oświadczenia woli, które należy interpretować jako zgodny zamiar stron co do uznania, że pojęcie Kosztu obejmuje całość wydatków poniesionych przez wykonawcę, co w zestawieniu z brzmieniem subklauzuli 2.1 Warunków Szczególnych Kontraktu rzekomo oznacza, że zamiarem stron było wyłączenie odpowiedzialności za szkodę, gdy tymczasem klauzula zawierająca definicję Kosztu (1.1.4.3.) wzorca (...) została wykreślona w Warunkach Szczególnych Kontraktu, a zatem nie ma zastosowania do przedmiotowego stosunku obligacyjnego, - art. 471 k.c. w zw. z art. 472 k.c. poprzez ich niezastosowanie oraz art. 473 § 2 k.c. przez jego niewłaściwą interpretację, a także niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że powódce nie przysługuje wobec pozwanego dochodzone roszczenie, - art. 353 ind. 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że ewentualne wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie podstawowego zobowiązania pozwanego z tytułu umowy o roboty budowlane, jakim jest terminowe przekazanie powódce placu budowy i dokumentacji projektowej (w zakresie miejsca posadowienia 32 drzew) w stanie umożliwiającym wykonanie robót przewidzianych w umowie i w terminie w niej przewidzianym, za wyjątkiem sytuacji odpowiedzialności z tytułu winy umyślnej, nie narusza właściwości stosunku prawnego wynikającego z łączącej strony umowy, a w konsekwencji nie skutkuje nieważnością umowy, - art. 473 § 2 k.c. i art. 29 ust. 1 Prawa Zamówień Publicznych przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że działania pozwanego nie noszą znamion winy umyślnej z zamiarem ewentualnym podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że pozwany co najmniej godził się na to, że powódka poniesie szkodę w wyniku przekazania jej placu budowy z opóźnieniem oraz w stanie uniemożliwiającym prowadzenie robót przewidzianych w umowie, bowiem pozwany zataił fakt występowania przeszkód w realizacji przedmiotu zlecenia, prowadzących do powstania szkody, - art. 405 k.c. w zw. z art. 414 k.c. poprzez ich niezastosowanie. Ponadto powódka zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa procesowego: - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie treści umowy łączącej strony poprzez pominięcie faktu wykreślenia w kontrakcie definicji kosztu znajdującej się w Warunkach (...) co w konsekwencji doprowadziło Sąd do błędnego wniosku w zakresie rzekomego ograniczenia uprawnienia powódki do odszkodowania oraz pominięcie dokonania przez strony ustaleń w umowie w zakresie braku możliwości przewidzenia zdarzenia w postaci srogiej zimy 2005/2006. W konkluzji apelacji powódka wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie dodatkowo kwoty 4.720.436,58 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 3.082.022,84 zł od dnia 24 września 2007 r. do dnia zapłaty, od kwoty 540.882,22 zł od dnia 23 września 2007 r. do dnia zapłaty, od kwoty 314.291,52 zł od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty, od kwoty 783.240,00 od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powódki jest częściowo zasadna. Sąd Apelacyjny aprobuje poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i przyjmuje je za własne. Nie można jednak zgodzić się w całości z dokonaną przez ten Sąd ocenią prawną zebranego w sprawie materiału dowodowego w kontekście zgłoszonego przez powódkę roszczenia. Zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie ma interpretacja zapisów umowy łączącej strony niniejszego postępowania. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania punkt (
- b)subklauzuli 2.1 dający wykonawcy możliwość żądania od zamawiającego pokrycia płatności za jakikolwiek koszt plus rozsądny zysk w sytuacji nieudostępnienia w terminie przez zamawiającego placu budowy. Wolą stron, jak podkreślił Sąd Okręgowy, wyłączone zostało uprawnienie wykonawcy domagania się jakiejkolwiek rekompensaty poniesionych kosztów pozostawiając wykonawcy uprawnienie do żądania przedłużenia czasu na ukończenie kontraktu. W rezultacie ryzyko czasowe przyjął na siebie zamawiający, natomiast ryzyko finansowe w tym zakresie leżało po stronie wykonawcy. Zdaniem Sądu Okręgowego zawarta w Warunkach Ogólnych (...) wskazuje, że koszt ten oznacza całość wydatków poniesionych przez wykonawcę. Definicja ta w zestawieniu z brzmieniem punktu (
- b)subklauzuli 2.1 Warunków Ogólnych (...) oznacza, e zamiarem stron było wyłączenie odpowiedzialności zamawiającego za szkodę w związku z okolicznościami związanymi z opóźnieniem w przekazaniu placu budowy. Sąd Okręgowy skonstatował, że w ten sposób nastąpiła modyfikacja odpowiedzialności odszkodowawczej zamawiającego poprzez jej ograniczenie. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można zgodzić się z takim, zaprezentowanym przez Sąd Okręgowy stanowiskiem. Przede wszystkim wskazać należy, że aby zasadnie twierdzić, że strony zawarły umowę, w której ograniczyły odpowiedzialność odszkodowawczą zamawiającego, z umowy tej w sposób nie budzący wątpliwości winno ograniczenie takie wynikać. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 2013 r. (I CSK 748/12) wskazał, że bez wątpienia zgodnie z art. 473 § 1 k.c. dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi. Może zatem rozszerzyć swoją odpowiedzialność kontraktową, przyjmując odpowiedzialność także za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy z przyczyn od niego niezależnych, np. z powodu siły wyższej. Trafnie jednak wskazuje się w literaturze i orzecznictwie, że jeżeli strony chcą rozszerzyć odpowiedzialność dłużnika, to zgodnie z art. 473 § 1 k.c. muszą w umowie wskazać, za jakie inne - niż wynikające z ustawy - okoliczności dłużnik ma ponosić odpowiedzialność (tak też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2010 r., II CSK 180/10). Okoliczności te zatem muszą być w umowie wyraźnie określone. Analogicznie do wyżej zaprezentowanego poglądu należy uznać, że ograniczenie odpowiedzialności jednej ze stron kontraktu powinno być wyraźnie w umowie zaznaczone. W ocenie Sądu Apelacyjnego ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego nie wynika z łączącej strony umowy. Po pierwsze z treści subklauzuli 2.1 Warunków Kontraktu wynika, że jeżeli wykonawca doznaje opóźnienia i /lub ponosi koszt na skutek tego, że zamawiający w takim terminie nie dał mu takiego dostępu lub użytkowania, to wykonawca da inżynierowi powiadomienie i będzie uprawniony z uwzględnieniem subklauzuli 20.1 do
- a)przedłużenia czasu w związku z jakimkolwiek takim opóźnieniem według subklazuli 8.4 jeżeli ukończenie jest przewiduje się, że będzie opóźnione oraz
- b)płatności za jakikolwiek taki koszt plus rozsądny zysk, która to płatność będzie włączona do ceny kontraktowej. Zdaniem Sądu drugiej instancji treść tego postanowienia Ogólnych Warunków Kontraktu wskazuje, że dotyczy ono możliwości podwyższenia wynagrodzenia kontraktowego, nie zaś ewentualnych szkód, jakie wykonawca poniósł na skutek przekroczenia przez zamawiającego terminu w przekazaniu placu budowy lub też wystąpienia po stronie zamawiającego innych okoliczności powodujących niewykonanie przez wykonawcę umowy w terminie. Po drugie, podkreślić należy, że Ogólne Warunki Kontraktu rozróżniają kwestie kosztu i odszkodowania. Zatem nie można uznać za zasadne stanowisko Sądu pierwszej instancji, jakoby postanowienie kontraktowe dotyczące „jakiegokolwiek kosztu plus rozsądnego zysku” odnosiły się również do „odszkodowania”. Ponadto podkreślenia wymaga, że strony procesu, w szczególności pozwany miał świadomość istnienia po jego stronie okoliczności uniemożliwiających dotrzymanie przez wykonawcę terminu wykonania umowy. Znalazło to wyraz w aneksach do umowy. W Aneksie (...) strony uznały opóźnienie o trzy miesiące przekazania części (...) placu budowy, nie przekazanie fragmentu terenu komisu samochodowego (...) niezbędnego do budowy komory na magistrali wodociągowej (...), skomplikowaną i długotrwałą procedurę uzgadniania miejsca na przesadzenie 32 drzew kolidujących z budową estakady (...), konieczność wykonania robót izolacyjnych i nawierzchniowych poza okresem zimowym w celu zapewnienia wymaganej jakości, zwiększenie płynności finansowej realizowanych robót. W Aneksie nr (...) natomiast strony zgodnie uznały wyjątkowo niesprzyjające warunki klimatyczne, które wystąpiły zimą 2005/2006, których strony nie mogły przewidzieć przy zawarciu umowy, powstałe w wyniku tych warunków opóźnienia w realizacji umowy, brak możliwości zakończenia (wejścia na teren) przebudowy magistrali wodociągowej (...) na odcinku (...). Jak wynika z opinii biegłego Z., której w konsekwencji strony postępowania nie kwestionowały dokumentacja projektowa w zakresie inwentaryzacji zieleni, jako mająca istotne znaczenie dla realizacji umowy została w nieprawidłowy sposób przygotowana przez zamawiającego i stanowiła przyczynę utrudniającą wykonawcy realizację umowy. Podobnie biegły ocenił konieczność zaprojektowania i realizacji zjazdu z ulicy (...) wraz z Mostem Tymczasowym przez Kanał (...) jako skutek zmiany organizacji placu budowy, a co za tym idzie zmiany w stosunku do pierwotnej organizacji ruchu na czynnym węźle drogowym oraz kolejności wykonania robót w związku z przedłużeniem czasu na ukończenie robót w wyniku zawarcia aneksu do umowy nr (...). Biegły wskazał również, że w aneksach nr (...) ustalono wydłużenie czasu na ukończenie robót o 4 miesiące z przyczyn niezależnych od wykonawcy. Wykonawca w celu realizacji kontraktu dokonał wynajmu szalunków i rusztowań co związane było z konstrukcją estakady (...). Wskazane wyżej przedłużenie czasu na wykonanie robót ma bezpośrednie przełożenie na wydłużenie robót z wykorzystaniem szalunków i rusztowań. Biegły podkreślił również, że wartość wskazana przez powódkę jako dochodzona z tego tytułu dotyczy jedynie wynajęcia i utrzymania konstrukcji stalowej rusztowań. Zdaniem biegłego nawet jeśli występowała przerwa w wykonywaniu robót z użyciem rusztowań to niezasadna byłaby przerwa w dzierżawieniu ich, ponieważ wiązałoby się to z dodatkowymi robotami rozbiórki i ponownego montażu. Odnośnie do roszczenia powódki w związku z opracowaniem projektu i wykonaniem posadowienia konstrukcji wsporczej dla budowy szalunków estakady (...) w obrębie prowadzenia prac na (...) oraz murów oporowych (...) jak również opracowania projektu, montażu, dzierżawy i demontażu konstrukcji stalowej wsporczej dla wykonania szalunków estakady w obrębie prowadzenia prac na (...) oraz murów oporowych (...), biegły stwierdził, że prace te były konieczne niezależnie od czasu wykonania robót podstawowych. Wydłużenie czasu na ukończenie robót wynikające z podpisanych aneksów nr (...) nie miało wpływu na konieczność wykonania konstrukcji wsporczej pod szalunki. Wykonanie tych konstrukcji, w ocenie biegłego, powinno zostać przewidziane przez wykonawcę składającego ofertę, a ich wykonanie w trakcie realizacji kontraktu nie może stanowić źródła dodatkowych kosztów związanych z przedłużeniem się czasu wykonania. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że zasadne były zarzuty powódki podniesione w apelacji naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy bowiem bezpodstawnie, sprzecznie z treścią łączącej strony umowy (Ogólnych i Szczególnych Warunków Kontraktu) uznał, że wykreślenie w kontrakcie definicji kosztu znajdującego w (...) jest równoznaczne z brakiem odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego. Również w sposób nieuprawniony, bowiem sprzecznie z treścią Aneksów do umowy, Sąd Okręgowy uznał, że wyjątkowo niesprzyjające warunki pogodowe zimą 2005/2006 nie stanowiły okoliczności, której nie można było przewidzieć na etapie zawierania umowy, gdy tymczasem było to jedną z przyczyn przedłużenia czasu realizacji umowy. Konsekwencją naruszenia prawa procesowego jest również zasadność zarzutów naruszenia prawa materialnego – art. 56 k.c. i art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 471 k.c. w zw. z art. 472 k.c., art. 473 § 2 k.c. oraz art. 353 ind. 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. W tych okolicznościach uznać należało, że zasadne jest żądanie powódki zasądzenia kwot 3.082.022,84 zł, 540.882,22 zł, i 314.291,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Sąd Apelacyjny posiłkując się opinią biegłego Z. uznał natomiast za niezasadne roszczenie powódki zasądzenia kwoty 783.240,00 zł z tytułu zaprojektowania, wykonania posadowienia konstrukcji wsporczej, jako pozostającej bez związku z przedłużeniem czasu wykonania umowy z przyczyn leżących po stronie pozwanego. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 98 k.p.c. stosownie do jego wyniku.