k.p.k., który otrzymał brzmienie: „w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia wobec niego postępowania w wypadkach innych niż określone w art. 552 § 1-3 oskarżonemu przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonywania wobec niego w tym postępowaniu środków przymusu, o których mowa w dziale VI.”, tj. m.in. środka zapobiegawczego, a także zatrzymania, zabezpieczenia majątkowego, oczywiście z uwzględnieniem przewidzianych w ustawie wyłączeń. Przepis ten obowiązywał przy tym jedynie do 15 kwietnia 2016r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 11 marca 2016r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2016, poz. 437), która dokonała kolejnej nowelizacji art. 552 k.p.k., a o czym będzie jeszcze mowa. Abstrahując chwilowo od tego zauważyć zaś należy, że po 1 lipca 2015r. (do 15 kwietnia 2016r.) Skarb Państwa ponosił odpowiedzialność z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania jedynie w sytuacji, a przesądził to przywołany wyżej art.
k.p.k., gdy wobec oskarżonego w zwykłym toku postępowania karnego, bez uruchomienia nadzwyczajnych środków zaskarżenia, tj. kasacji lub wznowienia postępowania zapadło orzeczenie uniewinniające lub wobec której umorzono postępowanie, a w tym to postępowaniu wykonany był środek przymusu w postaci m.in. tymczasowego aresztowania, wyszczególniony w dziale VI k.p.k. i w związku z nim doznał on szeroko rozumianej szkody i krzywdy. Zważywszy, że wniosek J. M. wpłynął do II Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Koszalinie, jak już wcześniej wspomniano, w dniu 13 lipca 2015r., do żądania wnioskodawcy mają bezspornie zastosowanie przepisy art.
k.p.k. Przesądził o tym zresztą sam ustawodawca, który w przywołanej wyżej ustawie z dnia 27 września 2013r. w jej art. 27, stwierdził wprost, że: „przepisy ustaw wymienionych w art. 1-26 niniejszej ustawy, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do spraw wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej”. Tym samym, jako zasadę przesądził bezpośrednie działanie przepisów nowych i w zmienionej treści, w dniu ich wejścia życie, do wszystkich sytuacji nimi regulowanych, niezależnie od tego, czy zostały zainicjowane pod rządami uprzednich przepisów i trwają, czy też powstały już po wejściu w życie ustawy. Na gruncie zatem art.
jedyną przesłanką warunkującą odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa za tymczasowe aresztowanie (i inne środki przymusu) – jak słusznie zauważył to już Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. II AKa 220/15, LEX nr 1809496 – było istnienie prawomocnego wyroku uniewinniającego oskarżonego lub umarzającego postępowanie w sprawie, w toku której stosowane było tymczasowe aresztowanie. W przypadku wnioskodawcy tego rodzaju sytuacja faktyczno-prawna jednak nie zmaterializowała się. J. M. został bowiem oskarżony o przestępstwo z art. 275 § 1 k.k. (k. (...) akt VI K 37/09), nie został jednak ani uniewinniony ani nie umorzono do niego postępowania karnego, lecz w granicach oskarżenia i przy zachowaniu tożsamości czynu, wyrokiem Sądu Rejonowego w Kołobrzegu z dnia 22 czerwca 2009r., sygn. VI K 37/09 został uznany za winnego popełnienia czynu kwalifikowanego z art. 119 § 1 kw. i skazany na karę 10 dni aresztu. Nie przysługuje mu zatem „status „uniewinnionego”, wyrok jest bowiem bezspornie wyrokiem skazującym. To zaś wyklucza zadośćuczynienie jego wniosku, nawet gdyby nie podniesiono zarzutu przedawnienia. Reasumując: stan prawny obowiązujące od 1.07.2015r. do 15.04.2016r., mający w sprawie zastosowanie, czyni prawnie niemożliwym zaspokojenie roszczeń odszkodowawczych wnioskodawcy za jego tymczasowe aresztowanie, nawet wówczas, gdyby uznać je rzeczywiście za oczywiście niesłuszne. Tak argumentując, Sąd Apelacyjny działając na podstawie art. 437 § 1 k.p.k., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Wprawdzie z dniem 15 kwietnia 2016r. weszła w życie kolejna ustawa, a mianowicie z dnia 11 marca 2016r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2016, poz. 437), która art. 1 pkt 131, nadała art. 552 § 4 k.p.k. ponownie brzmienie: „odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje również w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania.”, przepis ten nie ma jednak do wnioskodawcy zastosowania z uwagi fakt, iż ustawodawca w przywołanej wyżej ustawie nowelizującej w jej art. 25 ust. 3 stwierdził wprost, że „postępowania wymienione w działach XI i XII ustawy zmienianej w art. 1, wszczęte i niezakończone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, toczą się do ich zakończenia według przepisów dotychczasowych”, tj. obowiązujących przed 15 kwietnia 2016r., a co oznacza, że art. 552 § 4 k.p.k. w nowym brzemieniu, mieszczący się w dziale XII kodeksu postępowania karnego, zatytułowanym „postępowanie po uprawomocnieniu się orzeczenia”, ma zastosowanie jedynie do zdarzeń, które wystąpią po dacie wejścia w życie ustawy nowelizującej. Nie dotyczy zatem przypadku wnioskodawcy, nawet gdyby podniesionego zarzutu przedawnienia nie uwzględnić. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze oraz § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2015, poz. 1801). Koszty postępowania odwoławczego – zgodnie z art. 554 § 4 k.p.k. – ponosi Skarb Państwa. Małgorzata Jankowska Andrzej Mania Stanisław Kucharczyk
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.