Sygn. akt I C 183/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Dorota Zientara Protokola

którymi uprawnionym do podjęcia uchwały w sprawie wykreślenia i wykluczenia członka jest zarząd, od takiej decyzji członkowi przysługuje prawo odwołania do walnego zebrania w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia uchwały zarządu. Uchwała została zatem podjęta przez organ nieuprawniony, co winno skutkować stwierdzeniem jej bezskuteczności. Powód podniósł nadto, że pozwany pozbawił go możliwości skorzystania z drogi odwoławczej, przewidywanej statutem. Odnosząc się do wskazanej w uchwale podstawy jej podjęcia, podniósł, ze stawiane jemu zarzuty są nieprawdziwe. Pozwany (...) w E. wniósł o oddalenie powództwa. Motywując swe stanowisko podniósł, że walne zebranie jest najwyższą władzą Ogniska. Do jego kompetencji należy zarówno odwoływanie członków zarządu i komisji rewizyjnej (rozdział 5 § 19 pkt 8 Statutu) jak i członków zwyczajnych (rozdział 5 § 19 pkt 7). Uchwała walnego zebrania jest ostateczna. Podkreślono, że powód miał możliwość obrony oraz złożenia wyjaśnień w trakcie obrad. Wskazano, że

art. 58 § 1 kc nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy. Statut nie jest ustawą, a zatem uchwały organów stowarzyszenia, podjęte z naruszeniem statutu, nie mogą być oceniane jako sprzeczne z ustawą. Pozwany zaprzeczył, by przy podjęciu uchwały dotyczącej powoda, zostały złamane jakiekolwiek zasady współżycia społecznego. Wskazał nadto, że stowarzyszenie ma prawo dobierać sobie członków, czyli stawiać pewne wymogi co do przynależności i ustanawiać reguły, których członkowie winni przestrzegać, może również usuwać członków, którzy regułom tym się nie podporządkowują. Odnosząc się do podstaw faktycznych wykreślenia powoda, pozwany wskazał, że zachowania powoda nie można pogodzić z dalszym jego członkostwem w stowarzyszeniu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: (...) w E. posiada status stowarzyszenia, jest osobą prawną. Zasady funkcjonowania pozwanego uregulowano w statucie. /niesporne, wpis w KRS pod nr (...)

§ 17

statutu pozwanego, władzami stowarzyszenia są: walne zebranie członków, zarząd, komisja rewizyjna. Stosownie do unormowania zawartego w § 14 statutu utrata członkostwa nastąpić może m. in. na skutek wykreślenia z rejestru członków lub wykluczenia.

§ 20

pkt 5 j, do kompetencji zarządu Ogniska należy podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia w poczet członków zwyczajnych i wspierających ogniska oraz skreślenie z listy członków Ogniska. W myśl § 16, od decyzji zarządu o ustaniu członkostwa przysługuje odwołanie do walnego zebrania w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia uchwały zainteresowanemu. Osoba, której dotyczy uchwała ma prawo uczestniczyć w walnym zebraniu w czasie rozpatrywania jej odwołania, popierać je i składać wyjaśnienia. Do czasu rozpatrzenia odwołania, odwołujący zostaje zawieszony w prawach członka Ogniska. Uchwała walnego zebrania dotycząca odwołania jest ostateczna.

§ 19

pkt 7 do kompetencji walnego zgromadzenia należy rozpatrywanie innych spraw wniesionych przez członków, zarząd i komisję rewizyjną, zaś w myśl pkt 9 tej samej jednostki redakcyjnej walne zgromadzenie rozpatruje odwołania od uchwał zarządu w sprawie ustania członkostwa. /niesporne, statut k. 4- 10/ Powód, jako członek pozwanego Ogniska, zarzucał władzom stowarzyszenia nieprawidłowości przy wyborze wykonawcy i finasowaniu budowy pomostu na przystani. Na tym tle doszło do konfliktu pomiędzy członkami Ogniska, w tym w szczególności między powodem i członkami zarządu. W trakcie obrad walnego zebrania sprawozdawczego w dniu 20 marca 2016 r. powód wypowiadał się w tych kwestiach publicznie, domagając się przedstawienia jemu sprawozdania finansowego. /niesporne, zeznania świadków B. K. k. 56, E. B. k. 56, M. S. k. 56 v, stron k. 57-58, cyfrowy zapis rozprawy k. 59/ Na wniosek zarządu, na dzień 30 kwietnia 2016 r. zwołano nadzwyczajne walne zebranie członków (...) w E.. W zawiadomieniu o terminie zebrania z dnia 17 kwietnia 2016 r. wskazano, że przedmiotem tego zebrania będą decyzje co do dalszej działalności statutowej stowarzyszenia. /niesporne, kopia zawiadomienia k. 49/ W dniu 30 kwietnia 2016 r. nadzwyczajne walne zebranie członków (...) w E. podjęło uchwałę nr (...) w przedmiocie dyscyplinarnego wykreślenia M. J. z listy członków, z powodu skandalicznego zachowania w trakcie zebrań klubowych. W szczególności wskazano, że w trakcie walnego zebrania sprawozdawczego w dniu 20 marca (...). powód i B. K.

wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2002 roku (IV CKN 1519/00, LEX nr 78333) interes prawny nie zachodzi z reguły, gdy zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw. Istnienie takiego interesu jest kwestionowane, gdy możliwe są inne formy ochrony praw powoda. Powszechnie aprobowany jest pogląd, że nie ma interesu w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego osoba, która może dochodzić bezpośrednio świadczenia należnego z tego stosunku. Konsekwencją niewykazania przez powoda istnienia interesu prawnego jest oddalenie powództwa o ustalenie. Skoro powód twierdzi, że został pozbawiony członkostwa w sposób niezgodny z postanowieniami statutu, może na zasadzie art. 189 kpc żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa względnie bezskuteczności uchwały. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że powód legitymuje się interesem prawnym w żądaniu ustalenia, skoro kwestionowana uchwała ingeruje w sferę jego praw i obowiązków członkowskich. Równocześnie nie może budzić wątpliwości fakt, że uchwała mająca prowadzić do pozbawienia powoda członkostwa w stowarzyszeniu została podjęta z naruszeniem postanowień statutu. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w uchwale tej wskazano, że powód zostaje dyscyplinarnie wykreślony z listy członków. Tymczasem stosownie do postanowień § 14 statutu, utrata członkostwa nastąpić może m. in. na skutek wykreślenia lub wykluczenia, przy czym wykreślenia z rejestru członków dokonuje zarząd po ustaleniu nieopłacania składek członkowskich przez okres 3 miesięcy bez powiadomienia oraz zgody zarządu, natomiast wykluczenie

pkt 4 § 14 możliwe jest po stwierdzeniu nieprzestrzegania postanowień statutu, uchwał władz ogniska lub regulaminu. Poza sporem jest, że powód miał zostać usunięty ze stowarzyszenia nie z powodu nieuiszczania składek ale „skandalicznego zachowania się”. W grę mogło zatem wchodzić nie wykreślenie, ale ewentualnie wykluczenie. Za słuszny uznać należało zarzut powoda, że uchwałę podjął organ nieuprawniony, a konsekwencją tego uchybienia było również pozbawienie go możliwości odwołania od uchwały. Stosownie do postanowień § 20 pkt 5 j do kompetencji zarządu należy podejmowanie uchwał w sprawie skreślenia z listy członków Ogniska. Równocześnie w myśl § 19 pkt 9 do kompetencji walnego zebrania należy rozpatrywanie odwołań od uchwał zarządu w sprawie ustania członkostwa. Wprawdzie określenie kompetencji obu wskazanych organów pozwanego jest nieprecyzyjne, wadliwe logicznie, to jednak w drodze wykładni można nadać tym postanowieniom właściwy sens. Skoro wskazuje się, że walne zebranie rozpoznaje odwołania od uchwał zarządu w sprawie ustania członkostwa, to wnioskować należy, że dotyczy to zarówno uchwał o wykreśleniu jak i o wykluczeniu. Za tym, że w cytowanym wyżej § 20 pkt 5 j błędnie zawężono zakres kompetencji zarządu do podejmowania uchwał w przedmiocie wyłącznie skreślenia (pojęcie niezdefiniowane w ogóle w § 14 statutu), przemawia unormowanie zawarte w § 16 statutu, wedle którego od decyzji zarządu o ustaniu członkostwa przysługuje odwołanie do walnego zebrania w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia uchwały zainteresowanemu. W tym przypadku posłużono się pojęciem ogólnym, obejmującym wszystkie przypadki ustania członkostwa na skutek decyzji zarządu, a zatem również w wyniku podjęcia uchwały o wykluczeniu. Wnioskować stąd należy, że zarząd podejmuje uchwałę zarówno o wykreśleniu jak i o wykluczeniu. Nie zasługuje na aprobatę twierdzenie pozwanego, że sprawę pozbawienia członkostwa zarząd przekazał skutecznie walnemu zebraniu na podstawie § 19 pkt 7 statutu. W ocenie Sądu, statut nie przewiduje możliwości takiego przekazania.

przywołanym unormowaniem do kompetencji walnego zgromadzenia należy rozpatrywanie innych spraw wniesionych przez członków, zarząd i komisję rewizyjną. Nie oznacza to możliwości przekazania spraw zastrzeżonych w ramach kompetencji zarządu lub komisji rewizyjnej. Gdyby tak było, podział kompetencji między organami stowarzyszenia byłby niecelowy. Akceptacja stanowiska pozwanego prowadziłaby także do pozbawienia powoda możliwości odwołania od decyzji zarządu w trybie § 16, co nie znajduje usprawiedliwienia w postanowieniach statutu. Dodatkowo zauważyć należy, że walne zebranie podejmuje uchwały w sprawach objętych porządkiem obrad (§ 18 pkt 15 statutu). W zawiadomieniu z dnia 17 kwietnia 2016 r. wskazano, że przedmiotem walnego zebrania miały być wiążące decyzje co dalszej działalności statutowej stowarzyszenia. Wykreślenie czy wykluczenie członka stowarzyszenia nie mieści się w tak określonym porządku obrad. Mając na uwadze powyższe, powództwo należało uznać za zasadne. Nie oznacza to jednak braku akceptacji dla ugruntowanego poglądu, że dopuszczalność drogi sądowej w sprawie o wykluczenie ze stowarzyszenia w związku z kontraktowym charakterem statutu, musi być oceniana przez pryzmat zasady wolności zrzeszania się, która wyraża się swobodą w zakresie tworzenia korporacji i ustalania indywidualnych kryteriów doboru członków oraz przesłanek wykluczenia. Jeśli jednak ma dojść do pozbawienia członkostwa, czynności prowadzące do takiego skutku winy zostać podjęte

ustawą, zasadami współżycia społecznego oraz zaakceptowanymi przez członków regułami – umową, jaką jest statut. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i 2 kpc.