Sygn. akt III AUa 817/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Polak Sędziowie: SSA Romana Mrotek SSA Barbara Białecka (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. w Szczecinie sprawy W. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o wysokość świadczenia na skutek apelacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt IV U 571/15 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 oraz poprzedzającą go decyzję częściowo w ten sposób, że emeryturę ubezpieczonej W. S. przelicza od dnia 1 marca 2012 roku, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na rzecz W. S. kwotę 30 zł ( trzydzieści złotych) tytułem zwrotu opłaty od apelacji. SSA Romana Mrotek SSA Anna Polak SSA Barbara Białecka Sygn. akt III AUa 817/15 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 1 kwietnia 2015r., dokonał ponownego od 1 marca 2015 r. przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego przysługującego W. S.. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury wybrano wynagrodzenie ubezpieczonej, które stanowiło podstawę wymiaru składek z 10 lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1996 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wyniósł 159,30 %. Podstawa wymiaru obliczona przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru 159,30% przez 1540,20 zł, tj. kwotę bazową, wyniosła 2453,54 zł. Postawa wymiaru po waloryzacji wyniosła od 1 marca 2015 r. - 4198,77 zł. Do ustalenia wysokości emerytury przyjęto 32 lata i 8 miesięcy okresów składkowych oraz 2 lata i 11 miesięcy okresów nieskładkowych. Świadczenie emerytalne wyniosło 2501,43 zł brutto. Ubezpieczona W. S. zaskarżyła powyższą decyzję odwołaniem, w którym domagała się jej zmiany poprzez uwzględnienie przy wysokości emerytury rzeczywistego okresu zatrudnienia w Ośrodku (...) w Ś. od 1 lipca 1964 r. do 31 maja 1967 r. Ponadto wskazała, że wyliczone świadczenie z uwzględnieniem nowej kwoty bazowej, winno być dokonane za 3 lata wstecz, zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie skarżącej bowiem, organ rentowy w dacie przyznania jej emerytury dysponował dokumentami umożliwiającymi ustalenie właściwej, wyższej kwoty bazowej, która zastosowana została dopiero w decyzji z dnia 1 kwietnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że okres zatrudnienia ubezpieczonej w Ośrodku (...) w Ś. od 7 lipca 1964r. do 31 maja 1967r. przyjął on z przedłożonego świadectwa pracy. Odnosząc się do żądania wypłaty wyższego świadczenia emerytalnego za 3 lata wstecz, to w ocenie organu rentowego nie miał on obowiązku z urzędu do przeliczenia podstawy wymiaru emerytury ubezpieczonej, gdyż wymagany był jej wniosek, który wpłynął do organu dopiero w dniu 16 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 9 września 2015 r. w sprawie o sygnaturze akt IV U 571/15 zmienił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresów składkowych w ten sposób, że zaliczył ubezpieczonej do okresu składkowego pracę w Okręgowym (...) w Ż. Ośrodek (...) w Ś. od 1 lipca 1964 r. do 31 maja 1967 r., zaś w pozostałym zakresie odwołanie oddalił. Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych. Ubezpieczona W. S., ur. (...), po raz pierwszy podjęła zatrudnienie w Ośrodku (...) w Ś. z dniem 1 lipca 1964 r. jako absolwentka na wstępnym stażu pracy (pracownik umysłowy w dziale finansowym). Po jego zakończeniu, z dniem 1 lipca 1965 r. powierzono jej obowiązki rachmistrza, a następnie księgowej. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na jej wniosek, z dniem 31 maja 1967 r. Ubezpieczonej wystawiono świadectwo pracy, jednakże zawierało ono błędną datę zatrudnienia, tj. zamiast 1 lipca 1964 r. wpisano 7 lipca 1967 r. W przebiegu zatrudnienia ubezpieczona wykonywała prace księgowego. W dniu 29 lutego 2000 r. z ubezpieczoną rozwiązano stosunek pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Na wniosek Powiatowego Urzędu Pracy w S. ustalono ubezpieczonej wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 17 marca 2000 r. ustalono W. S. wysokość emerytury w celu ustalenia świadczenia przedemerytalnego, na dzień 2 marca 2000 r. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury Zakład przyjął przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne z 10 lat kalendarzowych, od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1996 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 159,30 %. Podstawę wymiaru obliczono przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru (159,30 %) przez 1327,44 zł (tj. kwotę bazową). Podstawa wymiaru wyniosła 2114,61 zł. Ponadto, do ustalenia wysokości emerytury Zakład uwzględnił 34 lata i 8 miesięcy okresów składkowych oraz 5 miesięcy okresów nieskładkowych. Decyzją z dnia 9 czerwca 2000 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. przyznał ubezpieczonej W. S. emeryturę od (...), tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego (decyzja zamienna). Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury Zakład przyjął przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne z 10 lat kalendarzowych, od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1996 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 159,30%. Podstawę wymiaru obliczono przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru (159,30 %) przez 1327,44 zł (tj. kwotę bazową). Podstawa wymiaru wyniosła 2114,61 zł. Ponadto, do ustalenia wysokości emerytury Zakład uwzględnił 34 lata i 8 miesięcy składkowych oraz 8 miesięcy okresów nieskładkowych. W dniu 3 października 2000 r. ubezpieczona złożyła wniosek o przeliczenie świadczenia emerytalnego z uwzględnieniem okresu zatrudnienia od 1 lipca do 30 września 2000 r. Decyzją z dnia 6 października 2000 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. przeliczył ubezpieczonej W. S. emeryturę od 1 października 2000 r., tj. od zgłoszenia wniosku. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury Zakład przyjął przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne z 10 lat kalendarzowych, od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1996 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 159,30 %. Podstawę wymiaru obliczono przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru (159,30 %) przez 1327,44 zł (tj. kwotę bazową). Podstawa wymiaru wyniosła 2114,61 zł. Ponadto, do ustalenia wysokości emerytury Zakład uwzględnił 34 lata i 11 miesięcy składkowych oraz 8 miesięcy okresów nieskładkowych. W. S. w styczniu 2001 r. zwróciła się do organu rentowego o pisemne wyjaśnienie mechanizmu wyliczenia przysługującej jej emerytury, w tym przyjętej kwoty bazowej. W odpowiedzi organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej pobierała świadczenie przedemerytalne na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi podstawa wymiaru emerytury przyjęta do ustalenia świadczenia przedemerytalnego w wysokości uwzględniającej wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do świadczenia przedemerytalnego. Świadczenie emerytalne ubezpieczonej było waloryzowane zgodnie z przepisami prawa. W dniu 15 marca 2015 r. W. S. wniosła o wyliczenie na nowo przysługującego jej świadczenia, przyjmując wariant najkorzystniejszy. W załączeniu przedstawiła druki Rp-7 za okres 15 czerwca 1976 r. do 31 stycznia 1985 r., od 1 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1988 r., od 1 września 1988 r. do 31 grudnia 1998 r., od 1 stycznia1999 r. do 30 czerwca 1999 r., od 1 lipca 1999 r. do 29 lutego 2000 r. Po rozpoznaniu wniosku, organ rentowy decyzją z dnia 1 kwietnia 2015 r. dokonał ponownego od 1 marca 2015r. przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego przysługującego W. S.. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury wybrano wynagrodzenie ubezpieczonej, które stanowiło podstawę wymiaru składek z 10 lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1996 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wyniósł 159,30 %. Podstawa wymiaru obliczona przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru 159,30 % przez 1540,20 zł, tj. kwotę bazową, wyniosło 2453,54 zł. Postawa wymiaru po waloryzacji wyniosła od 1 marca 2015 r. - 4198,77 zł. Do ustalenia wysokości emerytury przyjęto 32 lata i 8 miesięcy okresów składkowych oraz 2 lata i 11 miesięcy okresów nieskładkowych. Świadczenie emerytalne wyniosło 2501,43 zł brutto. Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 109 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz.748), na wniosek emeryta lub rencisty wysokość emerytury określonej w art. 53 w/w ustawy oraz renty ulega ponownemu ustaleniu na zasadach określonych w art. 110-113 w/w ustawy. Jednakże, jeżeli w wyniku ponownego ustalenia emerytura lub renta jest niższa, świadczenie przysługuje w dotychczasowej wysokości. Instytucja przeliczenia wysokości świadczenia umożliwia zwiększenie emerytury lub renty w wyniku uwzględnienia w podstawie wymiaru świadczenia okresów ubezpieczenia przypadających zarówno przed, jak i po przyznaniu świadczeń emerytalno-rentowych lub innej (wyższej) wysokości rzeczywiście otrzymywanego wynagrodzenia. Do przeliczenia świadczenia koniecznym jest jednak właściwa inicjatywa dowodowa, którą wykazać powinien sam wnioskodawca zarówno przed organem rentowym, jak również w toku postępowania sądowego. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie dowodowe przed organem rentowym ma charakter sformalizowany, uregulowany przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. z 2011 r., Nr 237, poz. 1412). Zgodnie zaś z treścią § 22 powołanego rozporządzenia, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia. Zważyć należy, że powyższe ograniczenia dowodowe dotyczą wyłącznie postępowania przed tym organem. W konsekwencji, w postępowaniu cywilnym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych możliwe jest dopuszczenie i przeprowadzenie wszelkich dowodów, w tym także dowodu z innych dokumentów, zeznań świadków lub z przesłuchania samego wnioskodawcy. Jednakże dla potrzeb przeliczenia emerytury koniecznym jest dokładne ustalenie, w jakich okresach ubezpieczona była zatrudniona u wskazanego pracodawcy oraz jakie dokładnie wynagrodzenie pobierała i to na ubezpieczonej, jako osobie która z przywołanych faktów wywodzi skutki prawne, ciąży obowiązek wykazania należytej inicjatywy dowodowej. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji w celu ustalenia spornych okoliczności sprawy, zapoznał się z dokumentacją pracowniczą ubezpieczonej dołączoną do akt sprawy, z której istotnie wynika, że pracodawca ubezpieczonej - Ośrodek (...) w Ś., wystawił jej nieprawidłowe świadectwo pracy z błędną datą rozpoczęcia zatrudnienia, czego ubezpieczona dotychczas nie sprostowała. Jakkolwiek z jej autentycznej dokumentacji pracowniczej, mającej walor pełnej i rzetelnie prowadzonej wynika, że w dniu 24 czerwca 1964 r. została ona skierowana do pracy do w/w pracodawcy jako absolwent, gdzie miała być zatrudniona jako pracownik umysłowy. Z dniem 1 lipca 1964 r. została zatrudniona jako stażysta w dziale finansowym, w celu odbycia wstępnego stażu pracy, który trwał 1 rok. Po tym okresie, z dniem 1 lipca 1965 r. powierzono jej obowiązki rachmistrza a potem księgowej. Co więcej, prawidłowy początek zatrudnienia ubezpieczonej (tj. 1 lipca 1964 r.) wpisany został do jej legitymacji ubezpieczeniowej. Stąd też mając na uwadze kategoryczną w treści dokumentację pracowniczą ubezpieczonej, Sąd Okręgowy uznał, że faktycznie pracę zawodową rozpoczęła ona w dniu 1 lipca 1964 r., co Sąd uwzględnił przy wyrokowaniu w sprawie. W swym odwołaniu ubezpieczona podniosła również, że organ rentowy dopiero decyzją z dnia 1 kwietnia 2015 r., przeliczając wysokość świadczenia emerytalnego, zastosował kwotę bazową z daty przyznania emerytury (w wysokości 1540,20 zł obowiązującej od 1 czerwca 2000 r.), mimo, że winien właśnie tę kwotę bazową przyjąć już w dacie wydania pierwszej decyzji przyznając jej prawo do emerytury (wniosek i decyzja z 9 czerwca 2000 r., uprawniona wiek emerytalny nabyła (...)). Stąd też, w jej ocenie, wskutek błędu organu otrzymywała ona zaniżone świadczenie, którego wyrównania domagała się za okres 3 lat wstecz (tj. od 1 marca 2012 r., na podstawie art. 133 ust.1 pkt 2) ustawy o z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Sąd Okręgowy, analizując sytuację ubezpieczonej, omyłkowo również popełnił błąd, który miał miejsce przy wyrokowaniu w sprawie, a który w chwili obecnej może być jedynie skorygowany w toku ewentualnego postępowania apelacyjnego. Uszło bowiem uwadze Sądu, że ubezpieczona prawo do emerytury nabyła od (...), kiedy to obowiązywała nowa kwota bazowa [od 1 czerwca 1999 r. kwota 1 327,44 zł (opubl. M.P. nr 17, poz. 239), od 1 czerwca 2000 r. kwota 1 540,20 zł (M.P. nr 14, poz. 313)]. Ubezpieczona w dniach 9 czerwca i 6 października 2000 r. otrzymała decyzje w sprawie emerytury z uwzględnieniem jednak starej kwoty bazowej, zarówno co do części socjalnej jak też składkowej przyznanego świadczenia. Ponadto, już w 2001 r. zwracała się do organu rentowego o wyjaśnienie jej wątpliwości związanych z prawidłowym ustaleniem kwoty bazowej dla przyznanego jej świadczenia emerytalnego, na co uzyskała jedynie pisemną odpowiedź, że podstawa wymiaru emerytury ustalona jest zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy emerytalnej. Organ rentowy co prawda przyznał ubezpieczonej prawo do przeliczenia emerytury z uwzględnieniem kwoty bazowej obowiązującej w dacie przyznania prawa do emerytury, czyli w dniu 9 czerwca 2000 r., jednakże dopiero od dnia złożenia wniosku o przeliczenie emerytury z marca 2015r. Są I instancji uznał, że rację ma skarżąca twierdząc, że organ rentowy popełnił błąd przyznając prawo do emerytury w czerwcu 2000 r. według kwoty bazowej 1327,44 zł, która obowiązywała w dacie przyznania jej prawa do świadczenia przedemerytalnego (w marcu 2000 r.), zamiast według nowej kwoty bazowej 1540,20 zł, tj. z daty przyznania prawa do emerytury. Przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej pobierała świadczenie przedemerytalne na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przepis art. 21 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje bowiem rozwiązanie alternatywne, a mianowicie podstawę wymiaru emerytury stanowi podstawa wymiaru emerytury przyjęta do ustalenia świadczenia przedemerytalnego - w wysokości uwzględniającej wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do świadczenia przedemerytalnego albo podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15 ustawy. Faktem jest, że ubezpieczona składając wniosek emerytalny wskazała w nim, aby do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjąć podstawę przyjętą do ustalenia świadczenia przedemerytalnego. Nie można jednak zapominać, że podstawa świadczenia przedemerytalnego w 2000 r. została ustalona ubezpieczonej z kolejnych 10 lat, tj. z okresu od 1987 r. do 1996 r. stosownie do treści art. 15 ust. 1 w/w ustawy. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy emerytalnej podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę z uwzględnieniem ust. 6 i art.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.