II Ka 471/16

Sygn. akt II Ka 471/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 października 2016 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSO Dariusz Półtorak Protokolant: st.sekr.sądowy Ewa Olewińska przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Siedlcach Tomasza Pniewskiego po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. sprawy K. T. oskarżonego z art. 278 § 1 kk na skutek apelacji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt VII K 262/14 wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania. Sygn. akt II Ka 471/16 UZASADNIENIE K. T. został oskarżony o to, że w dniu 03 marca 2014 r. ,w m. G., gm. S., woj. (...), dokonał zaboru w celu przywłaszczenia oleju napędowego w ilości 420 l o wartości 2226 zł na szkodę J. S., tj. o czyn z art. 278 § 1 kk Sąd Rejonowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r., sygn. VII K 262/14 oskarżonego K. T. uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu czynu. Apelację od przedstawionego wyżej wyroku wniósł prokurator, zaskarżając go w całości na niekorzyść K. T.. Orzeczeniu temu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na treść orzeczenia, polegający na wyrażeniu poglądu, że oskarżony K. T. nie dokonał zarzucanego mu czynu, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż sprawcą był oskarżony. W następstwie tak sformułowanego zarzutu prokurator wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy K. T. do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Siedlcach. W toku rozprawy apelacyjnej obrońca oskarżonego złożył zaświadczenie informujące o tym, iż oskarżony przebywa w podróży służbowej poza granicami kraju, przy czym nie wnosił o odroczenie rozprawy. Prokurator poparł apelację i wniosek w niej zawarty. Oskarżyciel posiłkowy przyłączył się do apelacji prokuratora, zaś obrońca oskarżonego wniósł o nieuwzględnienie apelacji i utrzymanie wyroku w mocy. Sąd Okręgowy w Siedlcach zważył, co następuje: Apelacja prokuratora jest zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie. Za uchyleniem zaskarżonego wyroku przemawiają zarówno trafne zarzuty prokuratorskie, jak również poważne uchybienia w procedowaniu Sądu I instancji, które chociaż nie zostały wskazane we wniesionym środku odwoławczym, niemniej jednak Sąd Okręgowy dostrzegł je z urzędu. Ich charakter oraz doniosłość dla prawidłowości rozstrzygnięcia jest w tym przypadku kluczowa. Jako pierwsze z uchybień należy wskazać naruszenie przez Sąd Rejonowy zasady bezpośredniości w aspekcie formalnym, jak również w aspekcie materialnym. Aspekt formalny sprowadza się do tego, iż organ procesowy, w tym przypadku sędzia orzekający w sprawie, powinien osobiście zetknąć się z materiałem dowodowym. Tymczasem, w realiach tej sprawy, początkowo sędzią referentem była SSR Aneta Żyłka-Kalicka i to przed nią złożono absolutnie wszystkie zeznania świadków oraz wyjaśnienia oskarżonego przeprowadzone na rozprawie głównej, wyrok wydała zaś SSR Magdalena Banasiuk. W aktach przedmiotowej sprawy brak jest jakiejkolwiek, chociażby krótkiej, informacji o przyczynach tej zmiany. W sytuacji, gdy dokonanie pozbawionych błędów ustaleń faktycznych opierało się na ocenie dowodów i przyznaniu wiary wyjaśnieniom oskarżonego K. T. i zeznaniom jego ojca – świadka H. T., lub też opozycyjnym w stosunku do nich zeznaniom pokrzywdzonego J. S. i świadka M. K., uczynienie zadość zasadzie bezpośredniości, umożliwiającej sędziemu osobistą obserwację osób relacjonujących o wydarzeniu opisanym w akcie oskarżenia, ich artykulacji, mimiki, gestykulacji oraz reakcji na odmienne depozycje, ma doniosłe znaczenie i ogromną wagę przez pryzmat art. 7 kpk. Aspekt materialny zasady bezpośredniości nakazuje z kolei ustalać przebieg wydarzeń na podstawie dowodów pierwotnych, czyli pochodzących od źródła mającego bezpośredni kontakt z relacjonowanym faktem. Przeciwieństwem takich dowodów są dowody pochodne, czyli takie, które przeszły już przez kilka źródeł. Przepisy ustawy karnoprocesowej przewidują oczywiście szereg odstępstw dopuszczających stosowanie dowodów pochodnych. Jest to m.in. art. 392 § 1 kpk, zgodnie z którym wolno odczytywać na rozprawie głównej protokoły przesłuchania świadków i oskarżonych, sporządzone w postępowaniu przygotowawczym lub przez sądem albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę, gdy bezpośrednie przeprowadzenie dowodu nie jest niezbędne, a żadna z obecnych stron się temu nie sprzeciwia. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy treści art. 392 § 1 kpk, podejmując decyzję o ujawnieniu w tym trybie zeznań świadków przesłuchanych przez poprzedniego referenta. Jak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 06 października 2006 r., sygn. III KK 42/06, jeżeli zeznania świadka dotyczą okoliczności o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, a przy tym są sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonych lub innymi dowodami w sprawie, to nieodzowne jest bezpośrednie przeprowadzenie dowodu z tych zeznań na rozprawie głównej. Niedopuszczalne jest więc zastosowanie przepisu art. 338 § 1 kpk (obecnie art. 392 § 1 kpk) i odczytanie na jego podstawie protokołu przesłuchania danego świadka, sporządzonego przed rozprawą główną. Bezpośrednie przeprowadzenie dowodu przez sąd orzekający ma nader istotne znaczenie dla prawidłowej oceny dowodu, dokonania trafnych ustaleń faktycznych oraz dla poszanowania zasady bezpośredniości (LEX nr 202225). Analogiczne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r, sygn. IV KK 46/15, stwierdzając, iż nieprzesłuchanie w charakterze świadka oskarżyciela subsydiarnego i poprzestanie jedynie na odczytaniu w trybie art. 392 § 1 kpk jego zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym stanowi naruszenie tego przepisu (LEX nr 1767070, KZS 2015/9/22). Przechodząc do kolejnego uchybienia, dostrzeżonego przez Sąd Okręgowy, nie sposób również uznać, iż zaskarżony wyrok zapadł w wyniku uwzględnienia całokształtu okoliczności (art. 410 kpk), w szczególności w kontekście niewykorzystania dostępnych źródeł dowodowych. Stwierdzenia wymaga, iż o wiele szerszy zakres dowodowy miało postępowanie cywilne Sądu Rejonowego, Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o sygn. IV P 148/14, czego doskonałym odzwierciedleniem jest chociażby uzasadnienie wyroku wydanego przez ten Sąd w sprawie o zaległe wynagrodzenie, gdzie ocenie podano np. zeznania córki pokrzywdzonego M. S.